JC Irish T1 cheat sheet

I gcluastuiscint leanann na freagraí ord an téacs beagnach i gcónaí; aimsigh an t-eochairfhocal sa cheist sula n-éistear.

Foirmeacha ceiste: An bhfuil…? / Nach bhfuil…? / Cé…? / Cad é…? / Cén fáth…? / Conas…? / Cathain…? / Cé mhéad…?

Aontú: 'Aontaím leis sin', 'Tá an ceart agat', 'Cinnte'. Easaontú: 'Ní aontaím', 'Ar an taobh eile', 'Níl mé cinnte faoi sin'.

Tuairim a chur in iúl: 'Ceapaim go bhfuil…', 'Is dóigh liom go…', 'Dar liom…'; tar éis 'go' agus 'nach' cuirtear urú ar an mbriathar.

Briathra cainte don phlé: d'áitigh, mhínigh, mhol, cheistigh, d'aontaigh, dhiúltaigh, d'fhiafraigh.

Sa mheasúnú béil ní leor 'tá' nó 'níl' mar fhreagra; leanann cúis nó sampla é ('mar gheall ar…', 'mar shampla…').

Aimsigh comhthéacs an téacs bhéil sna chéad abairtí - cé atá ag caint, le cé, agus cén fáth.

Tá brí le gach síneadh fada: 'fear' ≠ 'féar', 'sean' ≠ 'séan'; cluasaigh na gutaí fada sa chaint.

Freagraítear ceisteanna tuisceana ón téacs; ní gá an fhoclaíocht chéanna a úsáid, ach ní mór an bhrí chéanna a bhaint as.

Fíoras nó tuairim: ciallaíonn 'de réir an téacs' fianaise ón téacs; ciallaíonn 'i do thuairim' breithiúnas pearsanta le cúis.

Téarmaí liteartha: téama (smaoineamh lárnach), plota (imeachtaí), carachtar, suíomh, ton, íomhá.

Meafar = comparáid dhíreach gan 'mar' ('tá sé ina leon'); samhail = comparáid le 'mar' nó 'cosúil le'.

Téacsanna meán: ceannteideal, fotheideal, ceapshraith, fógra; aimsigh an spriocphobal agus cuspóir an téacs.

Comharthaí táta: 'is cosúil go', 'b'fhéidir', 'de réir dealraimh' - ní fíricí iad ach tátail.

Aimsigh abairt thopice gach ailt chun achoimre ghasta a dhéanamh; is minic sí sa chéad abairt.

Cló iodálach nó cló trom: béim, teideal saothair, focal iasachta nó focal atá á mhíniú.

Foclóir i gcomhthéacs: bain brí an fhocail as na focail timpeall air sula bhféachann tú ar fhoclóir.

Litir fhoirmiúil: seoladh, dáta, 'A Chara' nó 'A Bhainisteoir', comhlacht soiléir, 'Is mise, le meas', síniú.

Ríomhphost: líne ábhair ghearr, beannacht, mír nó dhá mhír, síniú; bíonn an stíl níos giorra ná litir.

Alt nuachta: ceannteideal, agus sa chéad mhír na freagraí ar cé, cad, cá, cathain, conas.

Aiste: réamhrá, trí nó ceithre mhír forbartha, conclúid; aon smaoineamh amháin i ngach mír.

Naisc: ar dtús, ina dhiaidh sin, áfach, mar sin, mar gheall air sin, ar deireadh.

Clásal coinníollach: 'Má thagann tú…' (séimhiú tar éis 'má'), 'Dá dtagann tú…' (urú tar éis 'dá').

An gairmeach: 'A Mháire', 'A Sheáin' - 'a' roimh an ainmfhocal agus séimhiú air.

Clásal cúise: 'mar gheall ar', 'toisc go', 'de bhrí go' - úsáid iad chun argóint a neartú.

Cló: foirmiúil = sibh/daoibh/agaibh; neamhfhoirmiúil = tú/duit/agat. Ná measc iad san aon téacs amháin.

An chopail 'is': aicmíonn nó sainaithníonn sí - 'Is múinteoir é', 'Is mise Seán'. Ní úsáidtear 'tá' chun aicme a chur in iúl.

An briathar 'bí': staid, suíomh nó tréith shealadach - 'Tá sé fuar', 'Tá sí ina cónaí i gCorcaigh'.

Aimsir chaite: séimhiú ar an mbriathar ('chuir'), 'd'' roimh ghuta ('d'ól'), 'níor' + séimhiú, 'ar' + séimhiú sa cheist.

Aimsir fháistineach: -fidh/-faidh ('cuirfidh', 'déanfaidh'); 'ní' + séimhiú, 'an' + urú sa cheist ('An gcuirfidh tú?').

Modh coinníollach: -feadh/-fadh ('chuirfeadh', 'dhéanfadh'); úsáidtear 'Ba mhaith liom' mar chopail choinníollach.

Briathar saor: cuirtear (láithreach), cuireadh (caite), cuirfear (faistineach), chuirtí (gnáthchaite).

Ginideach: úsáidtear é tar éis ainmfhocail eile nó réamhfhocail; 'na' + urú sa ghinideach iolra ('na gcarr').

Réamhfhocal + forainm: agam, agat, aige, aici, againn, agaibh, acu; liom, leat, leis, léi, linn, libh, leo.

Clásal coibhneasta: 'a' + séimhiú = díreach ('an fear a bhí ann'); 'a' + urú = indíreach ('an áit a bhfuil sé').