Pearsantú agus brí i ndán nua-aimseartha
Tá tú ag léamh filíochta don scrúdú. Seo ceathrú as dán nua-aimseartha:
Deireadh Fómhair Tá an chathair ina codladh fós, na soilse ag sméideadh go ciúin, agus an bháisteach ag scríobh a hainm ar an bhfuinneog.
Tugann do mhúinteoir trí cheist duit faoin gceathrú seo. Deir sí freisin gur cheart duit féachaint ar ‘an rud nach ndéarfar go díreach’ - an tuiscint atá faoin líne. Aithníonn tú focail ar nós sméideadh agus ina codladh, ach tá tú idir dhá chomhairle faoi cad is brí leis an íomhá dheireanach: an bhfuil an dán faoin aimsir, faoin uaigneas, nó faoi rud éigin eile? Caithfidh tú thart ar 80 focal a scríobh agus tagairt a dhéanamh don téacs chun do thuairim a thacú.
1. Ainmnigh pearsantú amháin sa cheathrú agus mínigh conas a chruthaíonn sé atmaisféar an dáin.
Read the worked answer
An pearsantú is soiléire: ‘an bháisteach ag scríobh a hainm ar an bhfuinneog’. Tugtar gníomh daonna - scríobh, agus síniú ainm - don bháisteach. Cruthaíonn sé sin atmaisféar ciúin, corraitheach: tá an domhan beo, ach níl aon duine ann chun é a fheiceáil.
Tacaíonn an chuid eile den cheathrú leis sin: tá an chathair ‘ina codladh’ (duine atá ina chodladh, ní rud), agus tá na soilse ‘ag sméideadh’ (ag cur fáilte, ag faire). Mar sin tá trí ghníomh dhaonna sa cheathrú agus ní ghníomhaíonn aon duine - is é an t-uaigneas an mothúchán is treise.
Seo mar a scríobhfá é: ‘Úsáideann an file pearsantú chun an chathair a dhéanamh ina duine atá ina codladh, agus an bháisteach ina scríbhneoir. Cruthaíonn sé sin atmaisféar ciúin, uaigneach, mar go bhfuil gach rud beo ach níl éinne ag freagairt.’ Ná déan dearmad an focal teicniúil féin a lua, sampla a thabhairt, agus ansin an éifeacht a mhíniú - ní leor an sampla amháin.
2. Conas a thacófá le do thuairim faoi bhrí an dáin le tagairt don téacs? Tabhair sampla d'abairt a scríobhfá.
Read the worked answer
Is é an t-aon rud a bhfuil luach air i bhfreagra léitheoireachta ná nasc idir an téacs agus an tuairim. Seo an patrún is fearr: ráiteas → tagairt → mínithe.
Sampla: ‘Léiríonn an líne “na soilse ag sméideadh go ciúin” go bhfuil an chathair ag faire ar an bhfile, ach go bhfuil sí fós ina codladh; tugann an focal “go ciúin” le tuiscint nach bhfuil éinne ag freagairt na soilse. Mar sin is dán faoin uaigneas é seachas faoin aimsir amháin.’
An reasoning atá taobh thiar de: ní féidir leat ‘caithfidh sé gur faoin uaigneas atá sé’ a rá gan fianaise. Roghnaíonn tú dhá nó trí fhocal ón téacs a thacaíonn le do léamh, agus mínigh an nasc. Má tá tú idir dhá chomhairle, roghnaigh an léamh is féidir leat a chosaint le focal as an téacs: is fearr léamh amháin a chosaint go maith ná trí léamh a lua gan tacaíocht.
3. Cén fáth a bhfuil ‘ina codladh’ níos éifeachtaí ná ‘ciúin’ a scríobh? Cad a insíonn an rogha sin faoi cheardaíocht an fhile?
Read the worked answer
Tá ‘ina codladh’ ina staid shealadach a thiteann ar dhuine agus a imíonn arís; tá sí níos dúshlánaí freisin, mar go mbíonn ort éirí as. Is féidir an chathair a mhúscailt, agus sin é an teannas atá sa dán. Os a choinne sin, is aidiacht fhairsing í ‘ciúin’ a d'fhéadfaí a chur le haon rud - fuaim, seomra, duine - agus ní chruthaíonn sí íomhá ar bith.
Mar sin insíonn an rogha go bhfuil an file ag iarraidh níos mó ná cur síos a dhéanamh: tá sí ag iarraidh an chathair a dhéanamh ina duine atá idir codladh agus dúiseacht. Is é sin an cheardaíocht - ní an focal is deise a roghnú, ach an focal is mó a chruthaíonn íomhá agus a cheanglaíonn le chéile é.
Seo conas a déarfá é: ‘Bheadh “ciúin” lag mar go gcuireann sé síos ar fhuaim amháin; tugann “ina codladh” duine dúinn atá in ann múscailt, agus cruthaíonn sé sin teannas nach mbeadh ann dá mbeadh “ciúin” ann.’