Ríomhphost foirmiúil agus teachtaireacht neamhfhoirmiúil
Tá tú ag eagrú ‘Lá na nDathanna’ chun airgead a bhailiú do charthanas áitiúil. Iarrann do mhúinteoir ort ríomhphost 120–150 focal a scríobh chuig príomhoide na scoile chun cead a lorg, agus teachtaireacht ghearr a scríobh chuig do chara Clíodhna chun í a mhealladh chun páirt a ghlacadh. Sa chéad dréacht scríobhann tú ‘Haigh a Phríomhoide’ ag tús an ríomhphoist, deir tú ‘Níl a fhios agam an mbeidh tú ag iarraidh muid a ligean isteach sa halla’, agus críochnaíonn tú le ‘Slán go fóill’. Scrúdaíonn tú an dá théacs arís agus deir do mhúinteoir nach bhfuil an cló oiriúnach do gach duine a bhfuil an teachtaireacht á seoladh chuige, cé go bhfuil an Ghaeilge féin ceart go leor. Caithfidh tú an dá théacs a athrú gan an t-eolas céanna a chailleadh.
1. Athscríobh tús agus deireadh an ríomhphoist chuig an bpríomhoide. Mínigh gach athrú a rinne tú.
Read the worked answer
Tús: ‘A Phríomhoide, a chara, Scríobhaim chugat le cead a lorg ón scoil chun “Lá na nDathanna” a reáchtáil...’ Deireadh: ‘Mise, le meas, Cian Ó Sé’ nó ‘Le dea-mhéin, Cian Ó Sé’.
Cén fáth:
- ‘Haigh’ is beannacht neamhfhoirmiúil í, oiriúnach do dhuine atá ar aon aois leat, ní do phríomhoide i ríomhphost foirmiúil.
- Scríobhtar ‘A Phríomhoide’ le ‘a’ agus le séimhiú (cailleann consan séimhithe a fhuaim ach fanann sé sa scríobh), agus cuirtear ‘a chara’ leis chun béasaíocht a léiriú.
- ‘Slán go fóill’ is slán neamhfhoirmiúil é; ‘Le dea-mhéin’ nó ‘Mise, le meas’ a oireann don ócáid.
- ‘Níl a fhios agam an mbeidh tú ag iarraidh muid a ligean isteach sa halla’ - tá an iarraidh i bhfolach sa cheist. I ríomhphost foirmiúil bíonn ort an rud atá uait a rá go díreach agus go béasach: ‘An bhféadfá a chur in iúl dom, le do thoil, an bhféadfaimis an halla a úsáid ar an 14 Márta?’
Ach ná caill an t-eolas: dáta, am, méid an airgid, agus cad a theastaíonn uait.
2. Cén chaoi ar cheart duit an teachtaireacht chuig Clíodhna a choinneáil difriúil ón ríomhphost? Tabhair dhá shampla de roghanna teanga a athródh tú.
Read the worked answer
Is é an caidreamh a shocraíonn an cló, ní an t-ábhar. Is féidir an dá théacs a bheith faoin ócáid chéanna agus fós a bheith difriúil ó thaobh stíle de.
- An ghairmchlós. ‘A Chlíodhna,’ nó ‘Clíodhna a chara,’ in ionad ‘A Phríomhoide’. Bíonn an ‘a’ agus an séimhiú fós de dhíth - is cuid de ghramadach na Gaeilge é sin, ní cuid de bhéasaíocht an ríomhphoist.
- Na ceisteanna díreacha. ‘An bhfuil tú ag teacht? Bheadh craic mhaith againn agus tá sé ar son chúis mhaith.’ I ríomhphost foirmiúil bheadh ceisteanna indíreacha agus foirmle iomlán (‘An bhféadfá a chur in iúl dom...’); le cara, bíonn ceist dhíreach níos nádúrtha.
Seachain an dá rud: (a) an stíl fhoirmiúil a thabhairt leat chuig do chara - bíonn sé fuar agus aisteach; (b) an stíl neamhfhoirmiúil a thabhairt chuig an bpríomhoide - bíonn sé easpach. Meascán den dá stíl is measa ná ceachtar acu.
3. Caithfidh an ríomhphost a bheith idir 120 agus 150 focal, agus níl sa chéad dréacht ach 190 focal. Conas a dhéanfaidh tú cinneadh faoi cad a choinneofá agus cad a scriosfá?
Read the worked answer
Ní ceist í seo faoi chomhaireamh focal amháin - is ceist í faoi thosaíocht a thabhairt don eolas atá riachtanach.
Coinnigh (seo an t-eolas nach féidir leis an bpríomhoide cinneadh a dhéanamh gan é):
- cad é an ócáid agus cad chuige a bhfuil sí ann;
- an dáta, an t-am agus an áit;
- cad atá uait go díreach (cead don halla, cead chun airgead a bhailiú);
- cé a bheidh i mbun an eagraithe agus conas teagmháil leo.
Scrios nó giorraigh:
- abairtí a deir an rud céanna faoi dhó (‘Tá súil agam go bhfuil tú go maith’ + ‘Tá súil agam go bhfuil gach rud go maith agat’);
- aidiachtaí maisiúla nach gcuireann aon eolas leis (‘iontach’, ‘ar fheabhas’);
- an cúlra fada faoin gcarthanas - is féidir tagairt ghairid a dhéanamh dó in aon abairt amháin.
An riail: má tá abairt ann agus gan í ní athraíonn cinneadh an léitheora, tá sí le scriosadh. Ach má tá dáta nó uimhir caillte, ní féidir leat an ríomhphost a sheoladh.