গদ্য (Prose): ভাৱ, চৰিত্ৰ আৰু লেখকৰ উদ্দেশ্য
গদ্য (Prose) অংশত পৰীক্ষাই পাঠৰ বিষয়বস্তু, কেন্দ্ৰীয় ভাৱ, চৰিত্ৰৰ বৈশিষ্ট্য, লেখকৰ উদ্দেশ্য, ভাষাৰ ৰীতি আৰু প্ৰসংগত শব্দৰ অৰ্থ বুজাৰ ক্ষমতা পৰীক্ষা কৰে। পাঠ্য গদ্যত সাধাৰণতে জীৱনীমূলক ৰচনা, স্মৃতিকথা, প্ৰবন্ধ, ভ্ৰমণকাহিনী আৰু চুটিগল্প থাকে; সেয়ে পঢ়োঁতে ঘটনাৰ তালিকা নহয়, ভাৱ আৰু উপস্থাপনশৈলীৰ সম্পৰ্ক ধৰিব লাগে। প্ৰবন্ধত যুক্তিৰ ক্ৰম আৰু গল্পত সংলাপ-ঘটনাৰ গতিয়ে মূল কথাত উপনীত কৰে।
বিশ্লেষণৰ ক্ৰম
- প্ৰথমে অনুচ্ছেদটোৰ কেন্দ্ৰীয় কথাটো এটা বাক্যত লিখা।
- তাৰ পিছত চৰিত্ৰ, ঘটনা, পটভূমি আৰু লেখকৰ মনোভাৱ আলাদা কৰা।
- শব্দ বা বাক্যাংশৰ প্ৰসংগজনিত অৰ্থ চোৱা; আক্ষৰিক অৰ্থই সদায় খাপ নাখায়।
- লেখকে প্ৰশংসা, সমালোচনা বা ব্যংগ কৰিছে নে নাই, সেইটো ভাষাৰ সংকেতে বিচাৰা।
- শিৰোনামা বা প্ৰথম বাক্যই মূল ভাৱৰ সূচনা দিয়ে নে নাই, চোৱা।
উদাহৰণ
এটা অনুচ্ছেদত গাঁৱৰ এজন বুঢ়া মানুহে নদীৰ ওপৰত সাঁকো সাজিবলৈ চেষ্টা কৰিছে। প্ৰশ্ন যদি হয়-লেখকে বুঢ়াজনৰ কি গুণ দেখুৱাইছে? উত্তৰত কেৱল ‘সাঁকো সাজিছে’ নিলিখি, ‘প্ৰতিকূলতাতো অটল থাকি সমাজৰ বাবে কাম কৰা দায়িত্ববোধ’ বুলি লিখিব লাগে। কাৰণ ঘটনাটো কেৱল তথ্য নহয়, চৰিত্ৰৰ প্ৰকাশ। যদি প্ৰশ্নত ‘লেখকৰ মনোভাৱ’ সোধে, তেন্তে শব্দৰ পছন্দ-যেনে ‘অক্লান্ত’, ‘নিঃস্বাৰ্থ’-উল্লেখ কৰি যুক্তি দিব লাগে।
নম্বৰ কটা ফান্দ
- কাহিনীৰ সাৰাংশ লিখি থৈ কেন্দ্ৰীয় ভাৱ নোলোৱা।
- লেখক আৰু কথকক একেই বুলি ধৰা।
- ব্যংগ বা নেতিবাচক মন্তব্যক প্ৰশংসা বুলি ভুল কৰা।
- উত্তৰত পাঠৰ শব্দ নিদি মনৰ ধাৰণা সুমুৱাই দিয়া।
প্ৰতিটো উত্তৰৰ লগত এখন সংক্ষিপ্ত ‘কাৰণ’ সংযোগ কৰিলে বিশ্লেষণাত্মক উত্তৰ হয়।