পদ্য (Poetry): ৰস, অলংকাৰ আৰু ছন্দ
পদ্য (Poetry) অংশই কবিতাৰ ভাৱ, ৰস, অলংকাৰ, ছন্দ, প্ৰতীক, শব্দৰ ধ্বনি আৰু কবিৰ বাৰ্তা বুজাৰ ক্ষমতা জোখে। অসমীয়া পদ্যত লোকগীত, বৰগীত, আধুনিক কবিতা আদি বিভিন্ন ধাৰা থাকিব পাৰে; প্ৰতিধাৰাৰ ৰীতি বেলেগ। পঢ়োঁতে কবিতাখনৰ কথক কোন, কোনলৈ মাতিছে, আৰু পুনৰাবৃত্তিৰ পঢ়ে কি কাম কৰিছে, সেইটো ধৰিব লাগে।
মূল কথা
- ৰস: পাঠৰপৰা জাগি উঠা মূল আনন্দ-শৃংগাৰ, কৰুণ, বীৰ, শান্ত আদি; ৰস নিৰ্ণয়ত কবিতাৰ প্ৰধান ভাৱ চোৱা।
- অলংকাৰ: উপমা, ৰূপক, অনুপ্ৰাস, শ্লেষ; অলংকাৰে অৰ্থতকৈ সৌন্দৰ্য আৰু গভীৰতা কেনেকৈ বঢ়ায়, তাক ব্যাখ্যা কৰা।
- ছন্দ: স্বৰবৃত্ত, মাত্ৰাবৃত্ত, অক্ষৰবৃত্ত; লয় আৰু যতিৰ পৰিৱৰ্তনে ভাৱৰ গতি সলনি কৰে।
- প্ৰতীক: চন্দ্ৰ, নদী, পখী আদিৰ প্ৰতীকী অৰ্থ প্ৰসংগত নিৰ্ণয় কৰা।
উদাহৰণ
‘তোমাৰ মুখখন পূৰ্ণিমাৰ চন্দ্ৰ’-ইয়াত উপমা, কাৰণ ‘দৰে’ৰ সম্পৰ্ক অপ্রকাশিত থাকিলেও তুলনা আছে। যদি লিখা হয় ‘তোমাৰ মুখখনেই পূৰ্ণিমাৰ চন্দ্ৰ’, তেন্তে ই ৰূপক, কাৰণ দুই বস্তু একেই বুলি কৈ দিয়া হৈছে। প্ৰশ্নত ‘কোন অলংকাৰ’ সোধে, তেন্তে কেৱল নাম নিলিখি চিনাক্তকৰণৰ চাবি শব্দ-তুলনা নে অভেদ-দেখুৱাব লাগে।
নম্বৰ কটা ফান্দ
- কবিতাৰ শাৰী পুনৰ লিখি থৈয়া অৰ্থ ব্যাখ্যা নকৰা।
- কবি আৰু কবিতাৰ কথকক একেই বুলি ধৰা।
- ৰস ভুল শ্ৰেণীত পেলােৱা; উদাহৰণত কৰুণ ৰস থকাতো বীৰ ৰস বুলি লিখা।
- পুনৰাবৃত্তি বা ধ্বনি-অনুপ্ৰাসক অলংকাৰ বুলি নেদেখা।
ভাৱ, ৰূপ আৰু ধ্বনি-এই তিনি স্তৰত টীকা লিখিলে উত্তৰ চমু কিন্তু গভীৰ হয়।