पद्यको दोहोरो पङ्क्ति: दोष कि लय?

दाबी कमजोर छ। 'ढुंगा गनेर बस्छौ किन' आज्ञा वा प्रश्न हो; यसले निष्क्रियतालाई स्वीकार गरेको होइन, उल्टै त्यसलाई चुनौती दिएको छ। 'हावा सोध नदीको बाटो' मा गति र खोजको सङ्केत छ; 'घाम उही छ पहाडमाथि' ले निरन्तरता र आशाको आधार दिन्छ। निराशावादी कवितामा 'बाटो बन्दैन' भन्ने हतोत्साहन हुन्थ्यो, तर यहाँ 'बाटो' खोज्न सिकाइएको छ। विद्यार्थीले 'बस्न भनिएको छ' भनेर पङ्क्तिको प्रश्न-शैली छुटाएको छ। त्यसैले मूल भाव 'निराशा' होइन, 'अनिश्चयलाई प्रश्न गर्दै अगाडि बढ्ने आग्रह' हो।

दोहोरिने पङ्क्ति (रेफ्रेन) ले तीन काम गर्छ: पहिलो, मुख्य प्रश्नलाई स्मरणीय बनाउँछ; दोस्रो, कवितालाई गेयात्मक लय र आवृत्तिको संरचना दिन्छ; तेस्रो, पहिलो र अन्तिम पङ्क्तिलाई जोडेर कविताको वृत्त बनाउँछ। मौखिक कवितामा यस्तो पुनरावृत्ति दोष होइन, श्रोतालाई सँगै लैजाने साधन हो। 'कमजोर रचना' भन्नुका लागि पुनरावृत्तिले अर्थ बिगारेको वा लय तोडेको प्रमाण चाहिन्छ; यहाँ उल्टै पुनरावृत्तिले केन्द्रीय प्रश्नलाई तीव्र बनाएको छ।

नमुना उत्तर: 'कविताको मूल भाव आत्म-प्रश्न र गतिको आग्रह हो। ढुंगा गनेर बस्नु निष्क्रियता हो, तर कवि त्यसलाई स्वीकार गर्दैन; हावा र नदीको बाटो सोध्न भन्नु खोजको सङ्केत हो। घाम उही रहनुले निरन्तर आशा दिन्छ। दोहोरिने पङ्क्तिले यही प्रश्नलाई लयसहित दोहोर्याएर पाठकको ध्यान केन्द्रित गर्छ।' अंक: मूल भाव १, रेफ्रेनको कार्य १, प्रमाण १। विद्यार्थीले रेफ्रेन चिने पनि कार्यलाई 'कमजोर' भनेर उल्टो बुझेको छ र प्रमाण दिएको छैन; त्यसैले १ अंक दिनु उपयुक्त हुन्छ, २ होइन। २ दिइयो भने गलत व्याख्यालाई पुरस्कृत गरिन्छ।