ASSEB HSLC First Language Nepali flashcards
ASSEB HSLC First Language Nepali · Build recall with a focused review session.
32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.
- केन्द्रीय भाव
- गद्य पाठको मूल विचार वा सन्देश हो, जसले घटना, पात्र र लेखकको उद्देश्यलाई एकै दिशामा बाँध्छ; यो पाठको सारभन्दा गहिरो निष्कर्ष हुन्छ।
- पात्र-चित्रण
- पात्रको स्वभाव, मूल्य र परिवर्तन उसको कार्य, संवाद, स्वयं भनाइ र अन्य पात्रको प्रतिक्रियाबाट देखाउने विधि हो; प्रत्येक विशेषतासँग पाठको प्रमाण जोडिनुपर्छ।
- कथाको घटना-क्रम
- कथामा स्थिति, द्वन्द्व, चरम बिन्दु र समाधानको क्रम हो; यो क्रम पहिचान गर्दा घटनाको कारण-परिणाम र पात्रको निर्णय स्पष्ट हुन्छ।
- निबन्धका प्रकार
- निबन्ध मुख्यतः वस्तुगत वा विचारात्मक र भावगत वा वर्णनात्मक हुन्छ; विषयलाई तर्क वा भावनाबाट प्रस्तुत गर्ने ढाँचाले प्रकार निर्धारण गर्छ।
- शीर्षकको औचित्य
- शीर्षकले पाठको केन्द्रीय भाव, मुख्य पात्र वा निर्णायक घटनासँगको सम्बन्ध देखाउँछ; औचित्य प्रमाणित गर्दा यही सम्बन्ध पाठको अंशसँग जोडिन्छ।
- उपमा अलंकार
- दुई भिन्न वस्तुबीच समानता देखाउने अलंकार हो; जस्तो, सरि, झैँ जस्ता तुलनावाचक शब्द आउँछन् र उपमेय तथा उपमान भिन्न रहन्छन्।
- रूपक अलंकार
- उपमेय र उपमानलाई अभेद रूपमा प्रस्तुत गर्ने अलंकार हो; तुलनावाचक शब्द नआई एक वस्तुलाई अर्कै वस्तु भनिन्छ, जसले गहिरो भाव दिन्छ।
- अनुप्रास अलंकार
- एउटै व्यञ्जन वर्णको आवृत्तिले उत्पन्न हुने ध्वनि-सौन्दर्य हो; यसले कवितामा लय र विशेष ध्वन्यात्मक प्रभाव सिर्जना गर्छ।
- कविताको बिम्ब
- इन्द्रियबोधयोग्य चित्र वा दृश्य हो, जुन शब्दले पाठकको मनमा बनाउँछ; बिम्बले भावलाई मूर्तता दिन्छ र प्रतीकभन्दा स्थायी विचार कम बोक्छ।
- रस
- काव्य पढ्दा पाठकमा स्थायी रूपमा जाग्ने आनन्दात्मक भाव हो; नवरसमा शृङ्गार, हास्य, करुण, रौद्र, वीर, भयानक, बीभत्स, अद्भुत र शान्त पर्छन्।
- पूरक पाठको सन्देश
- पूरक पाठको घटना र पात्रको निर्णयबाट निस्कने मूल्य वा निष्कर्ष हो; यो घटनाको पुनर्वर्णन होइन, पाठको उद्देश्यसँग जोडिएको हुन्छ।
- जीवनी र संस्मरण
- जीवनीमा वास्तविक व्यक्तिको जन्मदेखि उपलब्धिसम्मको कालक्रमिक विवरण हुन्छ; संस्मरणमा लेखकको आफ्नो अनुभव र स्मृति प्रधान हुन्छ, त्यसैले दृष्टिकोण फरक पर्छ।
- यात्रावृत्त
- यात्राको स्थान, बाटो, भोगाइ र उद्देश्यलाई केन्द्रित गर्ने पूरक पाठ-शैली हो; यसमा वर्णन र अनुभूति प्रधान हुन्छन्, काल्पनिकता भए स्पष्ट हुनुपर्छ।
- पात्रको उद्देश्य
- पात्रले कुनै काम किन गर्छ भन्ने प्रेरणा हो; यो उसको भनाइ, निर्णय र परिणामबीचको सम्बन्ध हेरेर पहिचान गरिन्छ र पाठको द्वन्द्वसँग जोडिन्छ।
- कर्तृवाच्य
- वाक्यमा कर्ता प्रधान हुने वाच्य हो; क्रिया कर्ताको लिङ्ग, वचन र पुरुषअनुसार चल्छ, जस्तै रामले पत्र लेख्यो भन्ने वाक्य।
- कर्मवाच्य
- कर्म प्रधान हुने वाच्य हो; कर्ता गौण हुन्छ र क्रिया कर्मअनुसार चल्छ, जस्तै रामद्वारा पत्र लेखियो भन्ने संरचना।
- समास
- दुई वा बढी शब्द मिलेर एउटै पद बन्ने व्याकरणिक प्रक्रिया हो; समस्तपदको मुख्य अर्थ र सदस्यबीचको सम्बन्धले समासको भेद निर्धारण गर्छ।
- तत्पुरुष समास
- पूर्वपद विभक्ति-लोप भई उत्तरपद प्रधान हुने समास हो; जस्तै राजकुमारमा कुमार प्रधान हो र अगाडिको पदले सम्बन्ध देखाउँछ।
- बहुव्रीहि समास
- कुनै सदस्य नभई समस्तपदले तेस्रो अर्थ वा व्यक्ति बुझाउने समास हो; जस्तै लम्बोदरले गणेशलाई बुझाउँछ, जहाँ पदहरू मिलेर नयाँ अर्थ दिन्छन्।
- संधि
- दुई ध्वनि वा शब्द जोडिँदा सीमास्थलमा हुने परिवर्तन हो; स्वर, व्यञ्जन र विसर्ग संधि मुख्य हुन्छन् र मूल शब्दको अन्त्य-आदि हेरेर भेद पहिचान गरिन्छ।
- स्किमिङ
- अपठित अनुच्छेदको मुख्य भाव छिटो पहिचान गर्न गरिने सतही पढाइ हो; शीर्षक, पहिलो-अन्तिम वाक्य र दोहोरिने शब्दलाई ध्यान दिइन्छ।
- स्क्यानिङ
- प्रश्नले खोजेको विशिष्ट सूचना (नाम, मिति, संख्या, कारण) अनुच्छेदमा छिटो खोज्ने पढाइ हो; यसमा सबै वाक्य नपढी keyword नजिकै खोजिन्छ।
- मुख्य भाव
- अनुच्छेदले समग्रमा दिन खोजेको केन्द्रीय विचार हो; प्रत्येक अनुच्छेदको कार्य हेरेर त्यसलाई एउटा वाक्यमा समेटिन्छ, उदाहरण मात्र होइन।
- तथ्य र अनुमान
- तथ्य अनुच्छेदमा प्रत्यक्ष भेटिने पुष्टि-योग्य सूचना हो; अनुमान दिइएका तथ्यबाट निकालिने निष्कर्ष हो, त्यसैले दुवैलाई एउटै मानिँदैन।
- निबन्धको त्रि-खण्ड
- निबन्धको भूमिका, मुख्य भाग र उपसंहार गरी तीन खण्ड हुन्छन्; भूमिकाले विषय परिचय दिन्छ, मुख्य भागले तर्क-उदाहरण र उपसंहारले निष्कर्ष दिन्छ।
- औपचारिक पत्र
- प्रेषक ठेगाना, मिति, प्रापक ठेगाना, विषय, सम्बोधन, मुख्य भाग, कृतज्ञता र हस्ताक्षर क्रमशः राखिने पत्र हो; भाषा संक्षिप्त र शिष्ट हुन्छ।
- प्रतिवेदन
- कुनै काम वा घटनाको तथ्यपरक विवरण दिने लिखित दस्तावेज हो; शीर्षक, उद्देश्य, कार्यविधि, नतिजा, निष्कर्ष र सिफारिस यसका मुख्य अंग हुन्।
- सूचना
- छोटो र स्पष्ट रूपमा सन्देश पुर्याउने लिखित विधा हो; के, कहिले, कहाँ, कसले, किन र कसरी भन्ने तत्व समेटिएको हुनुपर्छ।
- भावानुवाद
- स्रोत-भाषाको शब्द नभई भाव र उद्देश्यलाई लक्ष्य-भाषाको स्वाभाविक संरचनामा उतार्ने अनुवाद हो; यसले पाठकलाई मूल भाषामा जस्तै अर्थ दिन्छ।
- उखान
- लामो अनुभवबाट बनेको, पूरा वाक्य वा स्थिर पदावलीमा प्रयोग हुने लोकोक्ति हो; यसको शब्दशः अर्थ होइन, सामूहिक रूपमा स्थिर लाक्षणिक अर्थ लिइन्छ।
- टुक्का
- क्रियासँग जोडिएर विशेष लाक्षणिक अर्थ दिने पदावली हो; जस्तै हात हाल्नुले हस्तक्षेप गर्नु बुझाउँछ, त्यसैले शब्दशः अर्थ लिनु हुँदैन।
- लिप्यन्तरण
- एक लिपिको ध्वनि वा वर्णलाई अर्को लिपिका सम्भावित वर्णमा उतार्ने प्रक्रिया हो; अनुवादमा व्यक्ति र स्थानको नाम यथावत् राख्न वा लिप्यन्तर गर्न प्रयोग हुन्छ।