First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Question 1गद्य (Prose)
कथामा पात्र, घटना र वातावरण मिलेर बन्ने क्रमबद्ध संरचनालाई कथाको कुन तत्त्व भनिन्छ?
- कथावस्तु Correct answer.
- उद्देश्य
- वातावरण
- संवाद
Explanation
कथावस्तु भनेको कथामा प्रस्तुत घटनाहरूको क्रमबद्ध र तार्किक व्यवस्था हो, जसले सुरुवातदेखि अन्त्यसम्मको घटनाप्रवाहलाई बाँधेर राख्छ। वातावरणले स्थान र समयको पृष्ठभूमि जनाउँछ भने उद्देश्यले कथाको सन्देश वा जीवनदृष्टि जनाउँछ।
Question 2गद्य (Prose)
विषयलाई तथ्य, सूचना र विवेचनका आधारमा तटस्थ भई प्रस्तुत गर्ने निबन्धलाई के भनिन्छ?
- भावनात्मक निबन्ध
- वस्तुपरक निबन्ध Correct answer.
- काल्पनिक निबन्ध
- व्यक्तिपरक निबन्ध
Explanation
निबन्धलाई मुख्यतः व्यक्तिपरक र वस्तुपरक गरी दुई भेदमा बाँडिन्छ। वस्तुपरक निबन्धमा लेखक आफ्नो भावनाभन्दा तथ्य, विवेचन र सूचनालाई प्रधान मानेर तटस्थ भाषामा लेख्छ।
Question 3गद्य (Prose)
आफ्नै जीवनका अनुभव, घटना र संघर्ष लेखक स्वयंले गद्यमा लिपिबद्ध गर्ने विधालाई के भनिन्छ?
- जीवनी
- रेखाचित्र
- संस्मरण
- आत्मकथा Correct answer.
Explanation
आत्मकथा आफ्नै जीवनको गद्यमा गरिएको स्वयं-लेखन हो, जहाँ लेखक आफैँ केन्द्रीय पात्र हुन्छ। जीवनीमा भने अर्को व्यक्तिको जीवन-चरित्र अरूले लेखेको हुन्छ, त्यसैले दुवैको दृष्टिकोण फरक पर्छ।
Question 4गद्य (Prose)
कुनै व्यक्तिको बाह्य रूप, वेशभूषा, वाणी र स्वभावको सजीव चित्रण गर्ने छोटो गद्य विधालाई नेपाली साहित्यमा के भनिन्छ?
- निबन्ध
- रेखाचित्र Correct answer.
- नियात्रा
- एकाङ्की
Explanation
रेखाचित्र गद्यको छोटो विधा हो, जसमा लेखकले कुनै व्यक्तिको रूप, वेशभूषा, बोली र स्वभावलाई सजीव र चित्रात्मक शैलीमा उभ्याउँछ। यसमा घटनाको विस्तृत क्रमभन्दा व्यक्तिको छवि प्रधान हुन्छ।
Question 5गद्य (Prose)
कथाको सम्पूर्ण घटना 'मैले देखें', 'मैले भोगें' भनी कथाकार आफैँले भन्ने दृष्टिकोणलाई के भनिन्छ?
- प्रथम पुरुष दृष्टिकोण Correct answer.
- द्वितीय पुरुष दृष्टिकोण
- तृतीय पुरुष दृष्टिकोण
- सर्वज्ञ दृष्टिकोण
Explanation
कथाकार स्वयं 'म' भएर घटना भन्ने दृष्टिकोणलाई प्रथम पुरुष दृष्टिकोण भनिन्छ, जसले पाठकलाई घटनाको प्रत्यक्ष साक्षी जस्तो अनुभूति दिन्छ। नेपाली व्याकरणअनुसार 'म' प्रथम पुरुष हो, 'तिमी' द्वितीय र 'ऊ' तृतीय पुरुष हुन्।
Question 6गद्य (Prose)
कथाकारले 'रामु स्वभावैले क्रोधी तर मनको नरम थियो' भनी पात्रको गुण सिधै भनिदिन्छ भने त्यो कुन चरित्रचित्रण विधि हो?
- स्थलवर्णनात्मक चित्रण
- प्रत्यक्ष चरित्रचित्रण Correct answer.
- आत्मकथात्मक चित्रण
- अप्रत्यक्ष चरित्रचित्रण
Explanation
पात्रको गुण, दोष वा स्वभाव कथाकारले सिधै भनिदिनुलाई प्रत्यक्ष चरित्रचित्रण भनिन्छ। अप्रत्यक्ष चरित्रचित्रणमा भने पात्रको काम, बोली र अरूको प्रतिक्रियाबाट पाठकले आफैँ निष्कर्ष निकाल्नुपर्छ।
Question 7गद्य (Prose)
लेखकले आफैँले भोगेका भूतपूर्व घटना र व्यक्तिहरूलाई स्मृतिका आधारमा प्रस्तुत गर्ने गद्य विधा कुन हो?
- जीवनी
- नियात्रा
- उपन्यास
- संस्मरण Correct answer.
Explanation
संस्मरण गद्यको त्यो विधा हो, जसमा लेखकले आफैँले भोगेका भूतपूर्व घटना, व्यक्ति र अनुभवलाई स्मृतिका आधारमा प्रस्तुत गर्छ। यसमा घटना वास्तविक हुन्छन् र लेखकको व्यक्तिगत दृष्टिकोण प्रबल हुन्छ।
Question 8गद्य (Prose)
एउटै अङ्क, सीमित पात्र र एकल घटना वा समस्यामा केन्द्रित हुने गद्य-नाट्य विधा कुन हो?
- प्रहसन
- गीतिनाट्य
- पूर्णाङ्की नाटक
- एकाङ्की Correct answer.
Explanation
एकाङ्कीमा एउटै अङ्क, थोरै पात्र र एउटै घटना वा समस्या केन्द्रित हुन्छ, जसले छोटो अवधिमा नाटकीय तनाव उत्पन्न गर्छ। पूर्णाङ्की नाटकमा भने धेरै अङ्क, उपघटना र फराकिलो पात्र-जालो हुन्छ।
Question 9गद्य (Prose)
उपन्यासको तुलनामा कथाको संरचना सम्बन्धी कुन भनाइ सही छ?
- कथामा पात्रको संख्या र जीवनकाल उपन्यासभन्दा धेरै व्यापक हुन्छ
- कथामा धेरै उपकथाहरूको फराकिलो जालो र लामो समयखण्ड समेटिन्छ
- कथामा वातावरण र पात्रहरूको विस्तार उपन्यासभन्दा बढी हुन्छ
- कथा एकल घटना केन्द्रित र छोटो समयखण्डको हुन्छ Correct answer.
Explanation
कथा एकल घटना वा समस्यामा केन्द्रित भई छोटो समयखण्ड र थोरै पात्र समेट्ने गद्य विधा हो। उपन्यासमा भने धेरै उपकथाहरू, फराकिलो पात्र-जालो र लामो समयखण्ड समेटिन्छ, त्यसैले यसको विस्तार कथाभन्दा धेरै हुन्छ।
Question 10गद्य (Prose)
कथाको घटनाक्रम उच्चतम तनावमा पुगी समाधानतिर मोडिने बिन्दुलाई कथा-सिद्धान्तमा के भनिन्छ?
- चरमबिन्दु Correct answer.
- पात्रको परिचय
- प्रारम्भिक पृष्ठभूमि
- उपसंहारको सुरुवात
Explanation
कथाको घटनाक्रम उच्चतम तनावमा पुगेर समाधानतिर मोडिने बिन्दुलाई चरमबिन्दु वा क्लाइम्याक्स भनिन्छ। यसपछि कथाको द्वन्द्व ओरालो लाग्छ र अन्त्यतिर पुग्ने हुँदा यो संरचनाको निर्णायक मोड मानिन्छ।
Question 11गद्य (Prose)
घटनास्थलमा पुगी प्रत्यक्ष अवलोकन, साक्षात्कार र तथ्यपरक सामग्रीको आधारमा साहित्यिक शैलीमा तयार पारिने गद्य विधालाई नेपालीमा के भनिन्छ?
- एकाङ्की
- जीवनी
- रिपोर्ताज Correct answer.
- आत्मकथा
Explanation
रिपोर्ताज पत्रकारिता र साहित्यको सन्धिस्थलमा उभिन्छ; यसमा प्रत्यक्ष अवलोकन, साक्षात्कार र तथ्यलाई साहित्यिक भाषामा प्रस्तुत गरिन्छ। जीवनी र आत्मकथा जीवनवृत्तमा केन्द्रित हुन्छन् भने एकाङ्की नाट्य विधा हो।
Question 12गद्य (Prose)
मुख्य कथाका साथै चल्ने, तर आफ्नै सानो स्वतन्त्र अस्तित्व राख्ने गौण कथालाई कथा-साहित्यमा के भनिन्छ?
- कथाबीज
- उपकथा Correct answer.
- कथावाचक
- चरमबिन्दु
Explanation
उपकथा मुख्य कथालाई पुष्टि वा गहिराइ दिन आउँछ, तर आफ्ना पात्र र घटनाका कारण छुट्टै पहिचान पनि राख्छ। कथाबीज प्रारम्भिक सङ्केत हो र चरमबिन्दु तनावको उच्च स्थान हो।
Question 13गद्य (Prose)
कथामा पात्रको स्वभाव, मूल्य-मान्यता वा व्यवहारमा घटनाक्रमसँगै देखिने परिवर्तनलाई के भनिन्छ?
- चरित्र विकास Correct answer.
- चरित्रचित्रण
- कथानक
- पात्र-सङ्घर्ष
Explanation
चरित्र विकासले कथाको प्रगतिसँगै पात्रको मनोवृत्ति, निर्णय वा व्यवहारमा आउने परिवर्तनलाई जनाउँछ। चरित्रचित्रण पात्रको बाह्य र आन्तरिक रूप प्रस्तुत गर्ने विधि हो, परिवर्तन आफैँ होइन।
Question 14गद्य (Prose)
लेखकले समाजका विकृति, अनियमितता वा मानवीय कमजोरीलाई हल्का हास्य र तीखो आलोचनाका माध्यमबाट औँल्याउँदा प्रयोग हुने गद्य-शैली कुन हो?
- विवेचनात्मक शैली
- वर्णनात्मक शैली
- व्यङ्ग्यात्मक शैली Correct answer.
- आख्यानात्मक शैली
Explanation
व्यङ्ग्यात्मक शैलीमा हास्य वा कटाक्षको पर्दा पछाडि सामाजिक विकृति र मानवीय कमजोरीको आलोचना गरिन्छ। वर्णनात्मक शैली दृश्य वा व्यक्तिको चित्रणमा र विवेचनात्मक शैली तर्क र विश्लेषणमा केन्द्रित हुन्छ।
Question 15गद्य (Prose)
कथामा पात्रको चाहना र उसका अगाडि उभिएको बाधाबीचको टकरावलाई कथा-सिद्धान्तमा के भनिन्छ?
- सन्देश
- द्वन्द्व Correct answer.
- उपकथा
- समाधान
Explanation
द्वन्द्वले पात्रको इच्छा, आवश्यकता वा मूल्य र त्यसका अगाडि उभिएको बाधाबीचको टकरावलाई जनाउँछ। समाधान द्वन्द्वको अन्त्यमा आउने परिणाम हो भने उपकथा मुख्य कथासँगै चल्ने गौण कथा हो।
Question 16गद्य (Prose)
आत्मकथात्मक निबन्ध र आत्मकथाबीचको मुख्य भेद कुन हो?
- आत्मकथामा काल्पनिक पात्रको जीवनकथा हुन्छ भने आत्मकथात्मक निबन्धमा लेखकको वास्तविक जीवनकथा मात्र हुन्छ
- दुवै विधा पर्यायवाची हुन्; आत्मकथात्मक निबन्धलाई छोटो आत्मकथा मान्नुपर्छ
- आत्मकथामा जीवनको क्रमबद्ध विवरण, निबन्धमा एउटा विषयको आत्मपरक चिन्तन Correct answer.
- आत्मकथात्मक निबन्धमा तथ्य र घटना हुँदैनन्, आत्मकथामा मात्र तथ्यात्मक विवरण हुन्छ
Explanation
आत्मकथा जन्मदेखि मुख्य घटनाक्रमसम्मको क्रमबद्ध र व्यापक जीवनवृत्त प्रस्तुत गर्छ। आत्मकथात्मक निबन्धले एउटा केन्द्रीय विषय वा प्रसङ्गलाई लिएर लेखकको आत्मपरक चिन्तन र अनुभवलाई केन्द्रित गर्छ।
Question 17गद्य (Prose)
कथाको 'बीज' भन्नाले के बुझिन्छ?
- कथाकारले प्रयोग गर्ने भाषिक अलङ्कार
- कथाको सबैभन्दा तनावपूर्ण घटना
- कथानकलाई जन्म दिने प्रारम्भिक सङ्केत वा घटना Correct answer.
- कथाको अन्त्यमा दिइने नैतिक सन्देश
Explanation
कथाको बीज भनेको त्यो सुरुवाती सङ्केत, विचार वा घटना हो जसबाट पछिको कथानक विकास हुन्छ। यो कथाको अन्त्य वा चरम तनाव होइन; बीजबाट कथा अगाडि बढ्ने आधार तयार हुन्छ।
Question 18गद्य (Prose)
नाटकमा पात्रहरूले मञ्चमा गर्ने वार्तालापलाई के भनिन्छ?
- टिप्पणी
- वर्णन
- संवाद Correct answer.
- आख्यान
Explanation
नाटकको कथा मञ्चमा पात्रहरूको संवादबाटै अगाडि बढ्छ; संवादले पात्रको स्वभाव, सम्बन्ध र द्वन्द्व देखाउँछ। आख्यान कथा भन्ने विधा हो भने वर्णन दृश्य वा व्यक्तिको चित्रण हो।
Question 19गद्य (Prose)
कुनै व्यक्तिको जीवनको तथ्यपरक विवरण उसको जन्मदेखि मृत्युसम्म वा मुख्य घटनाक्रमका आधारमा अर्को व्यक्तिले लेख्ने गद्य विधालाई के भनिन्छ?
- आत्मकथा
- डायरी
- निबन्ध
- जीवनी Correct answer.
Explanation
जीवनीमा कुनै व्यक्तिको जीवनका मुख्य घटना, कार्य र योगदान अर्को व्यक्तिले तथ्यपरक रूपमा प्रस्तुत गर्छ। आत्मकथा लेखक आफैँले आफ्नो जीवन लेख्ने विधा हो, त्यसैले कर्ता फरक पर्छ।
Question 20गद्य (Prose)
कुनै घटना, यात्रा वा दृश्यलाई पाठकका मनमा चित्र झल्कने गरी क्रमैसँग प्रस्तुत गर्ने निबन्धलाई के भनिन्छ?
- व्यङ्ग्यात्मक निबन्ध
- आत्मकथात्मक निबन्ध
- वर्णनात्मक निबन्ध Correct answer.
- विवेचनात्मक निबन्ध
Explanation
वर्णनात्मक निबन्धमा घटना, यात्रा, दृश्य वा व्यक्तिलाई इन्द्रिय-अनुभव र विस्तृत चित्रणका साथ पाठकसामु उभ्याइन्छ। विवेचनात्मक निबन्ध तर्कमा र व्यङ्ग्यात्मक निबन्ध आलोचनात्मक कटाक्षमा केन्द्रित हुन्छ।
Question 21गद्य (Prose)
कथामा घटना घट्ने स्थान, समय र सामाजिक वातावरणलाई सामूहिक रूपमा के भनिन्छ?
- चरित्र
- कथानक
- सन्देश
- परिवेश Correct answer.
Explanation
कथामा घटना घट्ने स्थान, समय र सामाजिक वातावरणलाई परिवेश भनिन्छ। परिवेशले पात्रको व्यवहार र घटनाको मनोविज्ञानलाई प्रभावित गर्छ। कथानक घटनाको क्रम हो भने परिवेश त्यसको पृष्ठभूमि हो।
Question 22गद्य (Prose)
निबन्धका तीन अनिवार्य संरचनागत अङ्ग कुन हुन्?
- पात्र, घटना, परिवेश र सन्देश
- शीर्षक, कथानक र अन्त्य
- संवाद, दृश्य र अङ्क
- भूमिका, विवेचन र उपसंहार Correct answer.
Explanation
निबन्धको सुरुमा विषयको परिचय दिने भूमिका, बीचमा विषयको विस्तृत विवेचन र अन्त्यमा निष्कर्ष दिने उपसंहार हुन्छ। यी तीन अङ्गले निबन्धको तार्किक संरचना बनाउँछन्।
Question 23गद्य (Prose)
नाटकको मञ्चनमा पात्रको प्रवेश, प्रस्थान, भाव-मुद्रा र मञ्च-सज्जाको सङ्केत कोष्ठकमा लेखेर दिइन्छ; यसलाई के भनिन्छ?
- सूत्रधार
- संवाद
- मञ्च-निर्देशन Correct answer.
- अङ्क
Explanation
नाटकमा प्रत्यक्ष बोलाइबाहेक पात्रको हिँडाइ, भाव, पोसाक र मञ्च-सज्जाको निर्देशनलाई मञ्च-निर्देशन भनिन्छ। यो सामान्यतः कोष्ठकभित्र लेखिन्छ र निर्देशकलाई मञ्चनको दिशा दिन्छ।
Question 24गद्य (Prose)
कथामा वर्तमान घटनाका बीचमा भूतकालको घटना सम्झाएर कथा अगाडि बढाउने प्रविधिलाई के भनिन्छ?
- द्वन्द्व
- चरित्र-विकास
- उपकथा
- पूर्वस्मरण Correct answer.
Explanation
पूर्वस्मरण वा फ्ल्यासब्याकमा कथाकारले वर्तमान घटनाका बीच भूतकालको घटना सम्झाउँछ। यसले पात्रको पृष्ठभूमि र घटनाको कारण स्पष्ट पार्न मद्दत गर्छ।
Question 25गद्य (Prose)
परम्परागत नेपाली नाटकमा सूत्रधारको मुख्य काम के हो?
- नाटकको अन्त्यमा प्रहसन गर्ने
- पात्रको संवाद लेख्ने
- कथा जोड्ने र परिचय दिने Correct answer.
- मञ्चको पर्दा उठाउने
Explanation
सूत्रधार परम्परागत नाटकमा कथाका टुक्रा जोड्ने, पात्रको परिचय दिने र दर्शकलाई नाटकमा प्रवेश गराउने भूमिका निर्वाह गर्छ। ऊ कथावाचक र दर्शकबीचको सेतुजस्तो हुन्छ।
Question 26गद्य (Prose)
कुनै समस्या समाधानका लागि अधिकारीसमक्ष औपचारिक रूपमा लेखिने पत्रलाई के भनिन्छ?
- प्रेस विज्ञप्ति
- निमन्त्रणा
- टिप्पणी
- निवेदन Correct answer.
Explanation
निवेदनमा निवेदकले आफ्नो समस्या, माग र समाधानको अपेक्षा औपचारिक भाषामा अधिकारीसमक्ष पेस गर्छ। यसमा प्रेषकको ठेगाना, मिति, सम्बोधन र हस्ताक्षर अनिवार्य हुन्छन्।
Question 27गद्य (Prose)
कथाको सन्देश पहिचान गर्ने सबैभन्दा उपयुक्त आधार कुन हो?
- कठिन शब्दको सङ्ख्या र वाक्यको लम्बाइ
- पात्र र घटनाबाट निस्कने मूल भाव Correct answer.
- शीर्षकको अक्षर-सङ्ख्या
- पृष्ठ-सङ्ख्या
Explanation
कथाको सन्देश घटना, पात्रको व्यवहार र तिनको अन्तिम परिणामबाट स्वाभाविक रूपमा निस्कन्छ। शीर्षक वा शब्द-सङ्ख्याले मूल भाव निर्धारण गर्दैन।
Question 28गद्य (Prose)
समाचार लेखनमा मुख्य तथ्य, घटना र परिणाम पहिलो अनुच्छेदमै समेटेर लेखिने भागलाई के भनिन्छ?
- हेडलाइन
- लिड Correct answer.
- क्याप्सन
- बडी
Explanation
समाचारको पहिलो अनुच्छेदलाई लिड भनिन्छ; यसले के, कहाँ, कहिले, कसले र किन भन्ने मुख्य तथ्य समेट्छ। लिड पढेरै पाठकले समाचारको सार बुझ्न सक्नुपर्छ।
Question 29गद्य (Prose)
नाटकमा 'अङ्क' र 'दृश्य' बीचको संरचनागत भेद कुन हो?
- अङ्क मञ्च-परिवर्तन हो, दृश्य कथा-खण्ड हो
- अङ्क संवादको समूह हो, दृश्य पात्रको नाम हो
- अङ्क र दृश्य दुवै समानार्थी हुन्
- अङ्क ठूलो खण्ड, दृश्य सानो खण्ड Correct answer.
Explanation
नाटकको ठूलो कथा-खण्डलाई अङ्क भनिन्छ; एउटै अङ्कभित्र स्थान वा समय परिवर्तन हुँदा दृश्य बदलिन्छ। त्यसैले अङ्कभन्दा दृश्य सानो संरचनागत एकाइ हो।
Question 30गद्य (Prose)
कथामा पूर्वसूचना (फोरश्याडोइङ) को प्रभाव के हो?
- कथाको अन्त्य अकस्मात् रूपमा रोक्ने
- कथाको भाषा कठिन बनाउने
- पात्रको सङ्ख्या घटाउने
- आगामी घटनाप्रति उत्सुकता जगाउने Correct answer.
Explanation
पूर्वसूचनामा कथाकारले आगामी घटनाको सङ्केत दिएर पाठकको जिज्ञासा बढाउँछ। यसले कथाको तनाव र रोचकता कायम राख्न मद्दत गर्छ, तर घटना आफैँ खुलासा गर्दैन।
Question 31गद्य (Prose)
नेपाली गद्य-विधाका रूपमा 'रेखाचित्र' को सबैभन्दा सही पहिचान कुन हो?
- काल्पनिक पात्र र घटनालाई लामो समयसम्म फैलाएर लेखिने कथा-विधा
- व्यक्तिको बाह्य रूप र आन्तरिक स्वभावको छोटो, सजीव चित्रण गर्ने गद्य विधा Correct answer.
- आफ्नै जीवनको तथ्यपरक विवरण आफैँले लेख्ने आत्मपरक गद्य विधा
- कुनै घटनाको आरम्भदेखि अन्त्यसम्मको विस्तृत, क्रमिक र तथ्यपरक वर्णन गर्ने गद्य विधा
Explanation
रेखाचित्र व्यक्ति-केन्द्रित गद्य विधा हो। यसमा लेखकले व्यक्तिको बाह्य रूप, बानी र आन्तरिक स्वभावलाई छोटो तर जीवन्त शब्दचित्रमा उभ्याउँछ; पूरा जीवनक्रम वा लामो कथा लेख्नु यसको उद्देश्य होइन।
Question 32गद्य (Prose)
लघुकथाको संरचनागत विशेषता कुन हो?
- तथ्यपरक समाचारलाई उल्टो पिरामिड शैलीमा लेख्ने समाचार-विधा
- एउटै घटना वा घुम्तीमा केन्द्रित, कम पात्र भएको सङ्क्षिप्त कथा Correct answer.
- मञ्चमा प्रस्तुत गर्नका लागि लेखिने संवाद-प्रधान नाट्य रचना
- धेरै उपकथाहरू, फैलिएको पात्र-जाल र लामो समय-अवधि समेट्ने विस्तृत कथा
Explanation
लघुकथामा एउटै घटना वा एउटै घुम्तीलाई केन्द्र गरिन्छ। पात्र र परिवेश सीमित राखी अन्त्यतिर अर्थ खुल्ने सङ्क्षिप्तता यसको प्रमुख विशेषता हो, जसले छोटो आकारमै तीव्र प्रभाव पार्छ।
Question 33गद्य (Prose)
वस्तुपरक निबन्धको मुख्य विशेषता के हो?
- विषयको तथ्य, तर्क र वस्तुगत विवेचनालाई प्राथमिकता दिनु Correct answer.
- मञ्च-निर्देशन र अङ्क-दृश्यको विभाजनमा लेखिनु
- लेखकको व्यक्तिगत भावना र आत्मपरक अनुभूतिलाई केन्द्रमा राख्नु
- काल्पनिक पात्रहरूको संवाद र द्वन्द्वलाई प्रमुख बनाउनु
Explanation
वस्तुपरक निबन्धमा लेखकको निजी भावुकता भन्दा विषयको तथ्य, तर्क र वस्तुगत विवेचना प्रमुख हुन्छ। यसले पाठकलाई विषयवस्तुबारे स्पष्ट, सन्तुलित र प्रमाणमा आधारित बुझाइ दिन खोज्छ।
Question 34गद्य (Prose)
कथामा 'दृष्टिकोण' (point of view) भन्नाले के बुझिन्छ?
- पात्रको चाहना र बाधाबीचको टकरावको तीव्रता र परिणाम
- कथा घट्ने स्थान, समय, सामाजिक वातावरण र परिवेशको सामूहिक जोड
- घटना कसको आँखाबाट र कति जानकारीसहित भनिन्छ भन्ने निर्धारण Correct answer.
- कथाको अन्त्यमा पाठकले ग्रहण गर्ने नैतिक, सामाजिक वा जीवन-दर्शन सन्देश
Explanation
दृष्टिकोणले कथावाचक र घटनाबारे उसको जानकारी-सीमा निर्धारण गर्छ। प्रथम पुरुष, तृतीय पुरुष सर्वज्ञ वा सीमित दृष्टिकोणजस्ता भेदले कथा कसले, कसरी र कति विश्वासिलो ढङ्गले भन्छ भन्ने प्रभाव पार्छ।
Question 35गद्य (Prose)
नाटकमा 'एकालाप' (monologue) को सही परिचय कुन हो?
- पर्दा खसालिएपछि मात्र देखाइने मञ्च-सज्जाको परिवर्तन
- एक पात्रले आफ्नै मनको भावना लामो समय बोलेर प्रकट गर्ने वार्तालाप Correct answer.
- नाटककारले कोष्ठकमा लेख्ने पात्र-प्रवेश, प्रस्थान, भाव र मञ्च-सङ्केत
- दुई वा दुईभन्दा बढी पात्रबीच पालो-पालो भइरहने संवादको आदान-प्रदान
Explanation
एकालापमा एक पात्र मञ्चमा एक्लै रही आफ्ना भावना, योजना वा आन्तरिक द्वन्द्व लामो उद्गारका रूपमा प्रकट गर्छ। यो संवादबाट फरक पर्छ, किनकि यसमा अर्को पात्रको प्रत्युत्तर तत्काल हुँदैन र पात्रको मनःस्थिति खुलाउन सहयोग पुग्छ।
Question 36गद्य (Prose)
पत्रिकाको 'सम्पादकीय' लेख्ने मुख्य उद्देश्य के हो?
- पाठकलाई मनोरञ्जन दिन काल्पनिक कथा प्रकाशित गर्न
- समसामयिक विषयमा पत्रिकाको आधिकारिक धारणा र विश्लेषण व्यक्त गर्न Correct answer.
- कुनै व्यक्तिको जीवन-घटनाको तथ्यपरक विवरण प्रस्तुत गर्न
- नयाँ पुस्तकको विषयवस्तु र शैलीको मूल्याङ्कन गर्दै समीक्षा लेख्न
Explanation
सम्पादकीय पत्रिकाको आधिकारिक धारणा व्यक्त गर्ने लेख हो। यसमा समसामयिक विषयको तथ्यपरक विश्लेषण गर्दै सम्पादकीय टोलीको दृष्टिकोण स्पष्ट पारिन्छ; व्यक्तिको जीवनी वा काल्पनिक कथा यसको विषय होइन।
Question 37गद्य (Prose)
गद्य-विधाका रूपमा 'पुस्तक समीक्षा' मा अनिवार्य रूपमा समेटिनुपर्ने तत्त्व कुन हो?
- पुस्तक छापिएको प्रेसको मेसिन र कागजको गुणस्तरको प्रशंसा
- पुस्तकका पात्रहरूको मात्र नाम र परिचयको सूची
- लेखकको जन्ममिति र पारिवारिक विवरणको विस्तार
- पुस्तकको विषयवस्तु, शैली, बल-कमजोरी र समग्र मूल्याङ्कन Correct answer.
Explanation
पुस्तक समीक्षाले पुस्तकको विषयवस्तु, संरचना, शैली र उद्देश्यको मूल्याङ्कन गर्छ। समीक्षकले बल र कमजोरी देखाउँदै पाठकलाई पुस्तक पढ्ने वा नपढ्ने निर्णयमा सहयोग गर्नुपर्छ; यो केवल प्रशंसा वा सूची होइन।
Question 38गद्य (Prose)
कथामा अप्रत्यक्ष पात्र-चित्रण गर्ने तरिका कुन हो?
- पात्रको नाम मात्र उल्लेख गरी कुनै घटना वा कार्य नदेखाउनु
- पात्रको कार्य, संवाद र अरू पात्रको प्रतिक्रियाबाट स्वभाव झल्काउनु Correct answer.
- लेखकले पात्रको स्वभावबारे सिधै 'उनी असल छन्' भनी बताउनु
- पात्रको जन्ममिति, ठेगाना र वंशावली सूचीबद्ध गर्नु
Explanation
अप्रत्यक्ष पात्र-चित्रणमा लेखकले स्वभावबारे सिधै भन्दैन। पात्रको कार्य, बोली, निर्णय र अरू पात्रको प्रतिक्रियाबाट पाठक आफैँले उसको स्वभाव अनुमान गर्छ, जसले चरित्रलाई बढी विश्वसनीय बनाउँछ।
Question 39गद्य (Prose)
कथानकमा 'उत्कर्ष' (climax) ले कुन स्थान ओगट्छ?
- कथाको बीचमा नयाँ पात्र प्रवेश गराएर जानकारी थपिने अंश
- मुख्य द्वन्द्व समाधान भइसकेपछि घटनाको परिणाम समेटिने अन्तिम भाग
- कथाको आरम्भमा पात्र, स्थान, समय र परिस्थितिको परिचय दिइने भाग
- द्वन्द्व चर्किएर पात्रले निर्णायक निर्णय गर्ने सर्वोच्च तनावको बिन्दु Correct answer.
Explanation
उत्कर्ष कथानकको सर्वोच्च तनावको बिन्दु हो, जहाँ मुख्य द्वन्द्व चर्किएर पात्रले निर्णायक कार्य वा निर्णय गर्छ। यसपछि कथाको दिशा बदलिन्छ र समाधानतिर अघि बढ्छ; आरम्भको परिचय वा अन्त्यको परिणामलाई उत्कर्ष भनिँदैन।
Question 40गद्य (Prose)
नाटकको 'त्रासदी' (tragedy) विधाको मुख्य विशेषता कुन हो?
- समाचारको तथ्यलाई उल्टो पिरामिड शैलीमा प्रस्तुत गर्ने
- मञ्चमा गाइने गीत, नृत्य र सङ्गीतलाई मात्र प्रधानता दिने
- सबै पात्रको सुखद मिलन, हास्य र सर्वाङ्गीण सुखान्त
- नायकको पतन, गम्भीर द्वन्द्व र करुणाले शुद्धिकरण पैदा गर्ने अन्त्य Correct answer.
Explanation
त्रासदीमा गम्भीर द्वन्द्वबाट नायकको भाग्य-पतन हुन्छ र करुणा तथा भयका माध्यमबाट दर्शकमा भाव-शुद्धिकरण जाग्छ। सुखान्त, हास्य वा केवल गीत-नृत्य प्रधान नाटक त्रासदीको परिभाषामा पर्दैन।
Question 41पद्य (Poetry)
'उसको अनुहार चन्द्रमा जस्तै उज्यालो छ' - यस वाक्यमा प्रयोग भएको अलङ्कार कुन हो?
- यमक
- उपमा Correct answer.
- रूपक
- अनुप्रास
Explanation
जस्तै, झैं, सरि जस्ता तुलनावाचक शब्दद्वारा उपमेय र उपमानबीच समानता देखाइएमा उपमा अलङ्कार हुन्छ। यहाँ अनुहार उपमेय र चन्द्रमा उपमान हुन्, र 'जस्तै' वाचक शब्दले तिनलाई जोडेको छ।
Question 42पद्य (Poetry)
अनुष्टुप् (श्लोक) छन्दको प्रत्येक चरणमा कति अक्षर हुन्छन्?
- १४
- ८ Correct answer.
- १२
- ११
Explanation
अनुष्टुप् छन्दमा चार चरण हुन्छन् र प्रत्येक चरणमा आठ अक्षर पर्छन्। यसैले यसलाई श्लोक छन्द भनिन्छ र संस्कृत-नेपाली काव्यमा यो सर्वाधिक प्रयोग हुने छन्द हो।
Question 43पद्य (Poetry)
करुण रसको स्थायी भाव कुन हो?
- हास
- उत्साह
- शोक Correct answer.
- क्रोध
Explanation
करुण रसमा शोक स्थायी भाव हो। प्रियजनको वियोग, मृत्यु, अपूरणीय क्षति आदिको वर्णनले शोक भाव जागृत भई करुण रसको अनुभूति हुन्छ।
Question 44पद्य (Poetry)
गोपालप्रसाद रिमालको 'आमाको सपना' कविताको केन्द्रीय भाव कुन हो?
- राजनीतिक व्यङ्ग्य र विद्रोह
- शृङ्गारिक प्रेमको विरह वेदना
- युद्धविरोध र शान्ति Correct answer.
- प्रकृतिको सौन्दर्य र वसन्त वर्णन
Explanation
'आमाको सपना' कवितामा युद्धमा गएको छोरा फर्किएर आमासँग बस्ने र शान्ति हुने सपना देखाइएको छ। यसैले यसको केन्द्रीय भाव युद्धको विरोध र शान्तिको कामना हो।
Question 45पद्य (Poetry)
भूपी शेरचनको 'घुम्ने मेचमाथि अन्धो मान्छे' कवितामा 'घुम्ने मेच' मुख्यतः केको प्रतीक हो?
- धार्मिक आस्था र विश्वास
- राजनीतिक स्वतन्त्रताको आकांक्षा
- सामाजिक शोषणको चक्र Correct answer.
- प्रकृतिको अनन्त सौन्दर्य
Explanation
कवितामा घुम्ने मेचले मानिसलाई परिभ्रमण गराइरहने सामाजिक व्यवस्था र शोषणको चक्रलाई जनाउँछ। अन्धो मान्छे त्यस चक्रमा फसेको सामान्य जनताको प्रतीक हो।
Question 46पद्य (Poetry)
'जीवन एक यात्रा हो' - यस वाक्यमा कुन अलङ्कार छ?
- रूपक Correct answer.
- उपमा
- श्लेष
- यमक
Explanation
यहाँ जीवनलाई यात्रासँग तुलना नगरी अभेद रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ, तुलनावाचक शब्द छैन। उपमेय र उपमानलाई एउटै रूपमा देखाउनु रूपक अलङ्कार हो।
Question 47पद्य (Poetry)
एउटै शब्द फरक-फरक अर्थमा दोहोरिने अलङ्कारलाई के भनिन्छ?
- यमक Correct answer.
- श्लेष
- अनुप्रास
- रूपक
Explanation
यमक अलङ्कारमा एउटै शब्दको आवृत्ति हुन्छ तर प्रसङ्गअनुसार त्यसको अर्थ फरक पर्छ। शब्दको पुनरावृत्ति र अर्थभेद दुवै भएमा यमक मानिन्छ।
Question 48पद्य (Poetry)
'कालो कुर्ता, कालो कपाल, कालो मुटु' - यसमा कुन अलङ्कार प्रमुख छ?
- रूपक
- अनुप्रास Correct answer.
- उपमा
- यमक
Explanation
यहाँ 'क' वर्णको पटक-पटक आवृत्ति भएको छ। एउटै वर्ण वा व्यञ्जनको सुन्दर पुनरावृत्तिले अनुप्रास अलङ्कार बन्छ; यसले ध्वनि सौन्दर्य बढाउँछ।
Question 49पद्य (Poetry)
वीर रसको स्थायी भाव कुन हो?
- भय
- उत्साह Correct answer.
- हास
- शोक
Explanation
वीर रसमा उत्साह स्थायी भाव हो। युद्ध, पराक्रम, दान, दया वा धर्मको पक्षमा गरिने वर्णनले उत्साह जगाई वीर रसको अनुभूति दिन्छ।
Question 50पद्य (Poetry)
लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको 'पागल' कविताको मूल भाव कुन हो?
- युद्धको वीभत्स वर्णन
- प्रकृतिको महिमा र सौन्दर्य वर्णन
- शृङ्गारिक प्रेमको विरह
- सत्यवादीलाई समाजले पागल ठान्ने Correct answer.
Explanation
कवितामा समाजका कुरीति र असत्यविरुद्ध बोल्ने व्यक्तिलाई समाजले पागल भन्ने गरेको कुरा उठाइएको छ। यसैले यसको मूल भाव सत्य र विवेकको पक्षमा उभिनु हो, वास्तविक पागलपन होइन।