ପଦ୍ୟ ପ୍ରତୀକର ଦୁଇ ପାଠ
ଏକ କଳ୍ପିତ ପଦ୍ୟ ଅଂଶ: ‘ମୋ ଗାଁର ନଦୀ ଏବେ ପଥରେ ଭରା, / ପୁରୁଣା ଗୀତ କେହି ଗାଏ ନାହିଁ। / ମୁଁ ପାଣି ଖୋଜିବାକୁ ଯାଏ, / ମୋର ଛାଇ ମତେ ଚିହ୍ନେ ନାହିଁ।’ ପ୍ରଶ୍ନ ୪ ମାର୍କ: ‘ଏହି ପଦ୍ୟର ମୂଳ ଭାବ କ’ଣ?’ ଦୁଇ ଛାତ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଇଛନ୍ତି। ରୀତା ଲେଖିଛି: ‘କବି କେବଳ ମରୁଡ଼ିର ଚିତ୍ର ଦେଇଛନ୍ତି; ନଦୀ ଶୁଖିଯିବାରୁ ପାଣି ନାହିଁ।’ ଅରୁଣ ଲେଖିଛି: ‘କବି ସଂସ୍କୃତି ଓ ସ୍ମୃତିର କ୍ଷୟ କହିଛନ୍ତି; ନଦୀ ଓ ଗୀତ ଦୁଇଟି ପ୍ରତୀକ।’ ମୂଲ୍ୟାୟନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଅଛି: ପାଠ୍ୟରୁ ଦୁଇଟି ସୂଚକ ଦର୍ଶାଇବ, କେବଳ କବିଙ୍କ ଜୀବନୀ ଲେଖିଲେ ମାର୍କ ନାହିଁ, ଏବଂ ଉତ୍ତର ୬୦ ଶବ୍ଦରେ ସୀମିତ। ପ୍ରଥମ ଦୁଇ ଧାଡ଼ି ବାହ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦିଏ, ଶେଷ ଦୁଇ ଧାଡ଼ି ଆତ୍ମପ୍ରତିବିମ୍ବ ଓ ପରିଚୟ ସଙ୍କଟକୁ ଉଠାଏ। ଛାତ୍ରମାନେ ‘ପ୍ରତୀକ’ ଶବ୍ଦକୁ କେବଳ ଅଳଙ୍କାର ବୋଲି ଭାବିଛନ୍ତି। ତୁମେ ଉଭୟଙ୍କ ଉତ୍ତରର ଯୁକ୍ତି ଓ ସୀମା ବିଚାର କରୁଛ।
1. କେଉଁ ପାଠ ଅଧିକ ସମର୍ଥିତ? ପଦ୍ୟର ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ଚିତ୍ର ଦର୍ଶାଇ କୁହ।
Read the worked answer
ଅରୁଣଙ୍କ ପାଠ ଅଧିକ ସମର୍ଥିତ। ‘ପୁରୁଣା ଗୀତ କେହି ଗାଏ ନାହିଁ’ ସାଂସ୍କୃତିକ ଧାରାର ବିଚ୍ଛେଦ ଦର୍ଶାଏ; ‘ମୋର ଛାଇ ମତେ ଚିହ୍ନେ ନାହିଁ’ ଆତ୍ମ-ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଓ ସ୍ମୃତି-ହରାଇବାର ସୂଚକ। ନଦୀ ଶୁଖିବା ବାହ୍ୟ ଚିତ୍ର ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଗୀତ ଓ ଛାଇ ଦୁଇଟି ବାହ୍ୟ ମରୁଡ଼ିରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ରୀତାଙ୍କ ପାଠ ଆକ୍ଷରିକ ସ୍ତରରେ ଠିକ୍, କିନ୍ତୁ ପଦ୍ୟର ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଚତୁର୍ଥ ଧାଡ଼ିକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିପାରୁନାହିଁ।
2. ରୀତାଙ୍କ ଉତ୍ତରରେ ଥିବା ଗୋଟିଏ ସତ୍ୟ ଅଂଶ ସ୍ୱୀକାର କରି ତାହା କାହିଁକି ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ, ତାହା ଦୁଇ ବାକ୍ୟରେ ଲେଖ।
Read the worked answer
ରୀତାଙ୍କ କଥାରେ ‘ନଦୀରେ ପାଣି ନାହିଁ’ ଏକ ବାସ୍ତବ ସତ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ପଦ୍ୟରେ ‘ପୁରୁଣା ଗୀତ’ ଓ ‘ଛାଇ ମତେ ଚିହ୍ନେ ନାହିଁ’ ଥିବାରୁ ଏହା କେବଳ ମରୁଡ଼ି ନୁହେଁ। ଯଦି କବି କେବଳ ମରୁଡ଼ି କହନ୍ତେ, ଗୀତ ଓ ଆତ୍ମ-ପରିଚୟର ଚିତ୍ର ଆବଶ୍ୟକ ହୁଅନ୍ତା ନାହିଁ।
3. ଅରୁଣଙ୍କ ଉତ୍ତରକୁ ୪ ମାର୍କର ମାନକ ଥିସିସ୍ ଭାବେ ଉନ୍ନତ କର।
Read the worked answer
ଥିସିସ୍: ଏହି ପଦ୍ୟରେ ନଦୀର ଶୁଖିବା କେବଳ ଜଳାଭାବର ଚିତ୍ର ନୁହେଁ; ପୁରୁଣା ଗୀତର ଅନୁପସ୍ଥିତି ଓ ଛାଇର ପରିଚୟ-ହରାଇବା ମାଧ୍ୟମରେ କବି ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ମୃତି ଓ ଆତ୍ମ-ସମ୍ପର୍କର କ୍ଷୟକୁ ପ୍ରତୀକିତ କରିଛନ୍ତି।