BSEB Matric Maithili (MIL) study materials
BSEB Matric Maithili (MIL) study resources

अपठित अनुच्छेदमे 'दृष्टिकोण' आ 'सुझाव'क भेद

BSEB Matric Maithili (MIL) · Put your knowledge to work in context.

All case studies

अपठित अनुच्छेदमे 'दृष्टिकोण' आ 'सुझाव'क भेद

अपठित गद्यांश खण्डमे 200 शब्दक एकटा अनुच्छेद देल गेल अछि जे मिथिलाक पंजी-प्रथा (वंशावली-लेखन) पर अछि। ओहिमे कहल गेल अछि जे पंजीकार पीढ़ी-दर-पीढ़ी अभिलेख रखैत छलाह, मुदा आधुनिक समयमे डिजिटल संग्रहक चर्चा अछि आ एकर सीमा सेहो। प्रश्न 4 अंकक अछि: 'लेखकक दृष्टिकोण की अछि?' दू छात्र दू प्रकारक उत्तर देलक - एक कहलक 'लेखक पंजी-प्रथाक विरोधी अछि', दोसर कहलक 'लेखक एकरा उपयोगी मानैत अछि, मुदा केवल डिजिटलमे नहि।' अनुच्छेदमे अंतिम वाक्य अछि: 'पंजी केवल पुरानी सूची नहि, समाजक स्मृति अछि; एकरा सँभारल जरूरी अछि, चाहे माध्यम कोनो हो।' अहाँकें उत्तर-पुस्तिका जाँचैत छी आ दूनू उत्तरमे सँ एक कें चुनबाक अछि, आ कारण सेहो लिखबाक अछि। प्रश्नमे 'लेखकक दृष्टिकोण' शब्द अछि, 'लेखकक सुझाव' नहि; आ पूर्ण अंक तखन देल जाइत अछि जखन उत्तर अनुच्छेदक वाक्य सँ जुड़ल हो।

1. दूनू उत्तरमे सँ कोन स्वीकार्य अछि आ किए? अनुच्छेदक भाषा सँ प्रमाण दू।

Read the worked answer

स्वीकार्य: दोसर उत्तर।

  • अंतिम वाक्यक स्वर: 'एकरा सँभारल जरूरी अछि, चाहे माध्यम कोनो हो' - ई समर्थनक वाक्य अछि, विरोधक नहि। 'जरूरी' आ 'सँभारल' शब्द संरक्षणक पक्षमे अछि।
  • पहिल उत्तर किए गलत: 'विरोधी' कहैत समय अनुच्छेदमे कोनो निषेधात्मक वाक्य नहि अछि; डिजिटलक सीमा बताबनाइ विरोध नहि, संतुलन अछि।
  • दोसर उत्तरमे सूक्ष्मता: 'उपयोगी मानैत अछि, मुदा केवल डिजिटलमे नहि' - ई लेखकक स्थिति कें ठीक पकड़ैत अछि, किएकि ओ माध्यम कें गौण आ सामग्री कें मुख्य मानैत अछि।
  • अंक: दोसर उत्तर 4/4; पहिल उत्तर 0-1/4, किएकि ओ अनुच्छेदक अंतिम वाक्यक विरुद्ध जाइत अछि।

2. 4 अंकक उत्तरमे अंक-विभाजन कैसे करब? यदि छात्र केवल 'सहमत छी' लिखलक तँ की करब?

Read the worked answer

विभाजन: 2 + 1 + 1।

  • 2 अंक - दृष्टिकोण: लेखक पंजी-प्रथाक महत्व मानैत अछि, माध्यम कें लचीला मानैत अछि।
  • 1 अंक - पाठ्य-प्रमाण: अनुच्छेद सँ एक वाक्य/पद उद्धृत।
  • 1 अंक - स्पष्टता: उत्तर संक्षिप्त, पुनरावृत्तिरहित, प्रश्नक शब्द ('दृष्टिकोण') कें संबोधित करैत।

यदि केवल 'सहमत छी' लिखलक: ई दृष्टिकोणक कथन नहि, केवल मत प्रकट अछि। तें 1 अंक (स्पष्टता) देल जाइत, प्रमाणक 1 अंक नहि।

यदि 'विरोधी' लिखलक मुदा कोनो वाक्य नहि देलक: 1 अंक, किएकि निष्कर्ष अनुच्छेदसँ टकराइत अछि।

सिद्धांत: अपठित उत्तरमे सही निष्कर्ष आ पाठ्य-प्रमाण दूनू चाही; केवल निष्कर्ष पर आधा सँ बेसी अंक नहि।

3. छात्रकें 'लेखकक दृष्टिकोण' आ 'लेखकक सुझाव' मे भेद कैसे सिखाब?

Read the worked answer

संकेत-शब्दक आधार पर तीन-स्तरीय अभ्यास।

  1. संकेत-शब्द पहचान: 'चाही', 'जरूरी', 'होबाक चाही' = सुझाव/निर्देश; 'मुदा', 'केवल', 'नहि' = सीमा वा आपेक्षिकता; 'अछि', 'मानल जाइत अछि' = दृष्टिकोणक स्वर।
  2. प्रश्न-भेद: 'दृष्टिकोण की अछि?' पुछलापर समग्र रुख लिखू - समर्थक, विरोधी, संतुलित। 'सुझाव की अछि?' पुछलापर काज-करैबाला सलाह लिखू।
  3. अभ्यास-कार्य: ओही अनुच्छेद पर तीन प्रश्न बनाउ - (क) दृष्टिकोण, (ख) सुझाव, (ग) सीमा। छात्र तीनूक उत्तर अलग-अलग लिखै, फेर आपसी जाँच करै।

सामान्य भूल: छात्र अंतिम वाक्यक 'जरूरी अछि' कें दृष्टिकोण समझि लैत अछि; तें सिखाब जे ई वाक्य संरक्षणक सुझाव दैत अछि, आ ओकर पृष्ठभूमिमे दृष्टिकोण 'पंजी समाजक स्मृति अछि' अछि।