पद्य: रस, अलंकार आ केंद्रीय भाव
पद्य: रस, अलंकार आ केंद्रीय भाव
ई खंड पाठ्यपुस्तकक कविता सभसँ अछि। परीक्षामे कविताक केंद्रीय भाव, रस, अलंकार, कवि की दृष्टि, बिंब आ भाषा-सौंदर्य पूछल जाइत अछि। उत्तरमे पंक्ति उद्धृत करू, फेर पहचान आ व्याख्या दू।
मुख्य नियम
- केंद्रीय भाव एक वाक्यमे लिखू; ओकर बाद दू-तीन पंक्तिसँ समर्थन दू।
- रस पहचानू: श्रृंगार (संयोग/वियोग), करुण, वीर, भक्ति, हास्य। स्थायी भाव आ विभाव-अनुभाव स्पष्ट करू।
- अलंकारमे नाम, परिभाषा, उदाहरण तीनू दू। उपमा: उपमेय-उपमान; रूपक: अभेद; अनुप्रास: वर्ण-आवृत्ति; उत्प्रेक्षा: संभावना।
- कविताक लय, छंद आ पुनरुक्ति पर ध्यान दू; मैथिली पदावलीमे लोक-लय आ भक्ति-भाव प्रायः मिलैत अछि।
उदाहरण
पंक्ति: “मुख चन्द्र सम सोहैत अछि।” उत्तर: उपमेय मुख, उपमान चन्द्र, वाचक “सम”; अतः उपमा अलंकार। व्याख्या: मुखक चमक-शीतलता चन्द्रसँ तुलना कयल गेल अछि। जँ “मुखे चन्द्र” कहल जाइत तँ रूपक होइत। एहि प्रकार पहचान, कारण आ अंतर लिखला पर पूरा अंक मिलैत अछि।
अंक कटेवाला जाल
रस आ भावके एक मानि लेब; अलंकारक केवल नाम लिखब; केंद्रीय भावमे कविताक पंक्ति नहि देना; छंद-लयक गलत पहचान; कवि-परिचय आ कविताक भाव मिलाब।