साहित्यिक परिचय: काल, लेखक आ प्रवृत्ति
साहित्यिक परिचय: काल, लेखक आ प्रवृत्ति
ई खंड मैथिली साहित्यक इतिहास-बोध जाँचैत अछि। लेखक-कवि, कालखंड, रचना, विधा आ प्रवृत्ति - ई चारि बिंदु पर प्रश्न आबैत अछि।
मुख्य नियम
- मैथिली साहित्यके प्रायः आदिकाल, मध्यकाल आ आधुनिक कालमे बाँटल जाइत अछि।
- आदिकालमे ज्योतिरीश्वर ठाकुरक “वर्णरत्नाकर” आ विद्यापति पदावलीक आरंभिक परिपक्वता।
- विद्यापति (14–15म शताब्दी) श्रृंगार आ भक्ति दूनूक कवि; “पदावली”, “कीर्तिलता”, “कीर्तिपताका” उनकर प्रमुख कृति।
- आधुनिक कालमे हरिमोहन झा, सुरेंद्र झा ‘सुमन’, जयमंत मिश्र, सुभद्रा झा आदि गद्य-पद्य दूनूमे सक्रिय।
- प्रवृत्ति: भक्ति, श्रृंगार, सामाजिक सुधार, राष्ट्रीयता, लोक-जीवन।
उदाहरण
प्रश्न: विद्यापतिके मैथिलीक आदिकवि किए कहल जाइत अछि? उत्तर: कारण तीन: पहिल, उनकर पदावलीमे मैथिलीक पहिल परिपक्व साहित्यिक भाषा मिलैत अछि; दोसर, श्रृंगार आ भक्ति दूनू धाराके सामंजस्य; तेसर, परवर्ती कविसभ पर गहिर प्रभाव। उत्तरमे काल, रचना आ प्रभाव तीनू जोड़ू।
अंक कटेवाला जाल
लेखकक काल गलत लिखब; रचना आ विधा मिलाब; आदिकाल आ मध्यकालक सीमा भुलब; केवल नाम लिखब, प्रवृत्ति नहि; विद्यापतिके केवल श्रृंगार-कवि कहि उनकर भक्ति-धारा छोड़ब।