ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਡੋਮੇਨ ਕਾਲ-ਵੰਡ, ਰਚਨਾਵਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦਾ ਲੇਖਕ, ਕਾਲ, ਰੂਪ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਾਮ, ਸਿਰਲੇਖ ਅਤੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਕਾਲ-ਵੰਡ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾਵਾਂ
- ਆਦਿ ਕਾਲ: ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਬਾਣੀ; 1604 ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ।
- ਮੱਧ ਕਾਲ: ਸੂਫ਼ੀ ਕਵਿਤਾ (ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ, ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ), ਸਿੱਖ ਕਵਿਤਾ (ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ), ਕਿੱਸਾ ਪਰੰਪਰਾ (ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਹੀਰ, 1766; ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖ਼ਸ਼)।
- ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ: ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੁੰਦਰੀ (1898) ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਅਤੇ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇਸੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਕਾਰੀ ਉਦਾਹਰਨ
ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਹੀਰ ਦਾ ਰਚੇਤਾ ਕੌਣ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਕਾਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ? ਤਰਕ: ਹੀਰ ਇੱਕ ਕਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਰਚੇਤਾ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਹੈ; ਇਹ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਕਾਫ਼ੀ ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸੱਸੀ-ਪੁੰਨੂੰ ਲਿਖੀ; ਇਸ ਲਈ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਅੰਕ ਗੁਆਉਣ ਵਾਲੇ ਫੰਦੇ
- ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਦਲਣਾ।
- ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਵੰਡ-ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿੱਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਮਝਣਾ।
- ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਠ ਮੰਨ ਕੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਨਾ ਪਛਾਣਨਾ।
- ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਨਾਮ ਅੱਧਾ-ਅਧੂਰਾ ਲਿਖਣਾ।