BSEH Secondary Punjabi case studies

ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ ਚਾਰਟ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ: ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ, ਕਾਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ

ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਦੀ ਕਵਿਤਾ: ਤਿੰਨ ਪਾਠ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅੰਕ-ਫ਼ੈਸਲਾ

ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ: ਪੱਖ, ਕਾਲ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੋਧ

ਸਮੱਸਿਆ 1: ਪੱਖ (point of view) ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ। ਕਹਾਣੀ ਤੀਜੇ ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਚਾਨਕ 'ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖਿਆ' ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਕਿ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀ ਗ਼ਲਤੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਤੋੜਦੀ ਹੈ। ਸੋਧ: ਜਾਂ ਤਾਂ 'ਮੈਂ' ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ 'ਸੁਰਜੀਤ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਕਾਪੀ ਵੇਖੀ' ਕਰੋ, ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਕ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲੇ ਪੁਰਖ ਦਾ ਕਥਾਵਾਚਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਣਾ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੋ। ਸਮੱਸਿਆ 2: ਕਾਲ ਦਾ ਬੇਮਤਲਬ ਬਦਲਣਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਪੂਰਾ ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ('ਉੱਤਰਿਆ', 'ਸੀ', 'ਹੋ ਗਈ'), ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 'ਰੱਖਦਾ ਹੈ' ਅਤੇ 'ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ' ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਲੇਖਕ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵਰਤ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਣਚਾਹੀ ਗ਼ਲਤੀ ਹੈ। ਸੋਧ: 'ਰੱਖਿਆ' ਅਤੇ 'ਕਿਹਾ' ਕਰੋ, ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ। ਤਰਜੀਹ: ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਖ ਸੋਧੋ, ਫਿਰ ਕਾਲ। ਪੱਖ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਪਾਠਕ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ ਹੈ; ਕਾਲ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਸਥਾਨਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲ ਕੇ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।. ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਦਿਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਹਾਣੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਹੈ: ਛਤਰੀ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਿੱਜਣਾ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਇਸ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਘਟਨਾ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਪਾਉਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਾਰਨ ਜੋੜੋ: 'ਛਤਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਰ ਟੁੱਟਾ ਹੋਇਆ ਸੀ', ਜਾਂ 'ਹਵਾ ਨੇ ਛਤਰੀ ਪੁੱਠੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ'। ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਹਾਣੀ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਜਾਂ ਬੇਅਰਥਕ (absurdist) ਹੈ: ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਵੇਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਸੰਭਵ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕੀ ਫ਼ੈਸਲਾ: ਕਿਉਂਕਿ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਾਰਨ-ਵਾਕ ਜੋੜਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਕ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਦੀ ਨੀਅਤ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਦਾ ਭਰਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।.

ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਉੱਤਰ-ਕੁੰਜੀ: ਨੇ, ਸਤਿਕਾਰ ਬਹੁਵਚਨ ਅਤੇ ਲਿੰਗ-ਮੇਲ

ਗ਼ਲਤ। ਅਕਰਮਕ (transitive) ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਪੂਰਨ ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ 'ਨੇ' ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਤਿਰਛਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਹੀ: 'ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੀ।' ਅਧਿਆਪਕ ਏ ਦਾ ਤਰਕ ਗ਼ਲਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਤਾ ਹੋਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ; ਕਰਤਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਦੇਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 2. ਮਿਆਰੀ ਲਿਖਤ ਲਈ: ਹਾਂ, ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗ਼ਲਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਮਾਝੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ 'ਮੈਂ' 'ਨੇ' ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਪਰ ਸਮਾਜ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੱਚ: ਕਈ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ ਨੇ' ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਚਾ 'ਉਸ ਨੇ', 'ਤੂੰ ਨੇ' ਵਰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾ ਕੇ ਇਹ ਰੂਪ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਬੇਵਕੂਫ਼ੀ' ਕਹਿਣਾ ਗ਼ਲਤ ਹੈ; ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਉਤਪੱਤੀ (analogy) ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਲਈ ਸਲਾਹ: ਅੰਕ ਕੱਟਦਿਆਂ ਟਿੱਪਣੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ: 'ਮਿਆਰੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ'। ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਰੂਪ ਕੁਝ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੇਪਰ ਦਾ ਮਿਆਰ ਮਾਝੀ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਮਖੌਲ ਨਾ ਉਡਾਓ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਛੁਪਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏਗਾ। ਇੱਕ ਹੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਨਾ ਦਿਖਾਓ; ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮਿਆਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰਹੇ।.

ਸਰਕੂਲਰ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ: ਰਜਿਸਟਰ, ਸ਼ਬਦ ਚੋਣ ਅਤੇ ਅਰਥ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਗ਼ਲਤੀ

ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕੂਲਰ ਭੇਜਣਾ ਹੈ: 'Parents are informed that the annual examination will begin on 10 March. Students must bring their admit cards.