KSEAB SSLC FL Marathi common mistakes
KSEAB SSLC FL Marathi · Understand the traps and how to avoid them.
गद्यातील 'कथेचा संदेश/मुख्य विचार' या प्रश्नाला उत्तर म्हणून संपूर्ण कथा क्रमाने पुन्हा सांगणे, शेवटी एक वाक्यात विचार न देणे.
विद्यार्थ्याने कथा पाठांतर केलेली असते पण 'संदेश' व 'घटनाक्रम' यातील फरक स्पष्ट केलेला नसतो; उत्तर लांब लिहिले की गुण मिळतील असे वाटते.
What to do instead
उत्तराची पहिली ओळ थेट संदेश/मुख्य विचाराने सुरू करा; नंतर पाठातील दोन ठोस घटना किंवा वाक्ये पुरावा म्हणून द्या आणि शेवटी विचार पुन्हा एका वाक्यात स्पष्ट करा.
पात्राचे चरित्र-चित्रण करताना 'चांगला, प्रामाणिक, धैर्यवान' अशा विशेषणांची यादी देणे, पण प्रत्येक गुणासाठी पाठातील घटना किंवा संवाद न देणे.
पात्रविशेषणे लक्षात ठेवली जातात; परीक्षेत 'उदाहरणासह' हे शब्द दुर्लक्षित होतात आणि उत्तर पाठाधारित पुराव्याशिवाय राहते.
What to do instead
चरित्र-चित्रणापूर्वी 'गुण - पाठातील घटना/संवाद - या गुणाचा परिणाम' अशी तीन स्तंभी तक्ता मनात तयार करा; उत्तरात प्रत्येक गुणासाठी एक पुरावा द्या.
कवितेत उपमा आणि रूपक यांत गोंधळ करून फक्त 'अलंकार आहे' असे लिहिणे; कोणता शब्द कोणत्या शब्दाशी तुलना करतो हे न सांगणे.
अलंकाराची व्याख्या पाठ केली जाते, पण 'सारखा/प्रमाणे' दर्शक शब्द आहे की नाही आणि तुलना स्पष्ट आहे की आरोपित आहे हे तपासले जात नाही.
What to do instead
प्रत्येक ओळीत दोन गोष्टी शोधा: तुलना करणारे शब्द आणि तुलना-दर्शक शब्द. दर्शक शब्द असेल तर उपमा; तुलना आरोपित असेल तर रूपक - असा नियम लावून अलंकाराचे नाव व दोन्ही घटक लिहा.
रसाचे नाव सांगून थांबणे; कवितेतील भावना, वक्ता, प्रसंग आणि शब्दांची निवड यांशी रस जोडून न लिहिणे.
रसाची यादी पाठांच्या शेवटी दिलेली असते; विद्यार्थी 'करुण रस' असा शब्द लिहिला की पुरेसे होईल असे समजतो, पण आस्वादातील पुरावा देत नाही.
What to do instead
रस लिहिण्यापूर्वी ओळीतील भावना एका वाक्यात मांडा; नंतर 'वक्ता - प्रसंग - भावना - ती निर्माण करणारे शब्द' अशा क्रमाने रसाचे नाव स्पष्ट करा.
संधी सोडताना शब्दाच्या मध्येच कोणत्याही जागी काप करणे; स्वर, व्यंजन व विसर्ग संधीचा नियम न तपासता जोडाक्षरे काढणे.
संधीचे नाव ओळखता येते, पण जोडणीचा नियम पाठ नसल्याने 'ऐकिक' स्वरूपाचा अंदाज लावला जातो; पुन्हा जोडून तपासण्याची सवय नसते.
What to do instead
शब्दातील शेवटचा व पहिला ध्वनी वेगळा करा; स्वर/व्यंजन/विसर्ग यापैकी कोणती संधी लागू होते ते ठरवा; काप केल्यावर दोन्ही भाग पुन्हा जोडून मूळ शब्द येतो का ते तपासा.
समासाचा प्रकार अर्थाच्या अंदाजाने ठरवणे; उदा. 'राजपुत्र' सारखा शब्द पाहून कोणताही समास 'तत्पुरुष' असे लिहिणे, विग्रह वाक्य न देणे.
समासाची नावे लक्षात आहेत, पण कोणता सदस्य प्रधान आहे आणि कोणता उपमान/विशेषण/संख्यावाचक आहे हे तपासले जात नाही.
What to do instead
प्रत्येक समासासाठी प्रथम विग्रह वाक्य तयार करा; 'कोणता शब्द प्रधान आहे? पहिला सदस्य काय सांगतो?' असे दोन प्रश्न विचारून तत्पुरुष/कर्मधारय/द्वंद्व/बहुव्रीही/अव्ययीभाव ठरवा.
निबंधाचा विषय नीट न वाचता परिचित शब्दावर निबंध लिहिणे; उदा. 'सणांचे महत्त्व' ऐवजी 'माझा आवडता सण' असे लिहिणे.
वेळेच्या ताणात विषयातील मुख्य शब्द व सूचना वेगळ्या न करता आधीच पाठ केलेला निबंध रुजवला जातो.
What to do instead
विषय वाचून दोन गोष्टी अधोरेखित करा: मुख्य विषय आणि अपेक्षित दृष्टिकोन. त्यानंतर ३-४ मुद्द्यांची रूपरेषा तयार करा; प्रत्येक मुद्दा विषयाच्या मुख्य शब्दाशी जोडलेला आहे का ते तपासा.
पत्रलेखनात पाठवणाऱ्याचा पत्ता, दिनांक, आदरार्थी/स्नेहार्थी संबोधन, विषय, मुख्य भाग व समारोप यांपैकी काही भाग सोडणे; अनौपचारिक पत्रात औपचारिक भाषा वापरणे.
पत्राचा साचा तोंडपाठ नसतो आणि 'कोणाला लिहायचे' यावरून भाषा ठरते हे स्पष्ट नसते.
What to do instead
पत्राचा साचा क्रमाने लिहा: पत्ता-दिनांक-संबोधन-विषय-मुख्य भाग-समारोप-नाव. पत्रविषयक संबंध ठरवून आदरार्थी की स्नेहार्थी संबोधन व भाषा यांची जोडी जुळवा.
अपठित गद्यांशातील उत्तर म्हणून प्रश्नाच्या शब्दांच्या जवळचे संपूर्ण वाक्य जसेच्या तसे कॉपी करणे; 'स्वतःच्या शब्दांत' विचारलेल्या प्रश्नालाही मूळ वाक्यच देणे.
गद्यांशात बरोबर शब्द दिसल्यावर तोच सुरक्षित उत्तर वाटतो; अनुवाद/परावर्तन करण्याचा सराव नसतो.
What to do instead
आधी प्रश्नातील क्रियापद व मुख्य शब्द अधोरेखित करा; गद्यांशात पुरावा शोधा; उत्तर एका स्वतंत्र वाक्यात लिहा आणि मूळ वाक्याची शब्दरचना बदलून अर्थ तोच ठेवा.
पूरक वाचनातील दोन कथांची पात्रे, घटना किंवा शेवट एकत्र करणे; पाठात नसलेली अतिरिक्त माहिती स्वतःच्या अनुभवातून जोडणे.
अनेक कथा एकाच प्रकारच्या वाटतात; पात्रनावे व घटनास्थळे लक्षात ठेवण्यासाठी स्वतंत्र नोंद नसते.
What to do instead
प्रत्येक कथेसाठी एक पानी नकाशा तयार करा: शीर्षक, पात्रे, समस्या, निर्णायक प्रसंग, शेवट, बोध. उत्तर देताना फक्त त्या कथेच्या नकाशातील माहिती व पाठातील पुरावा वापरा.