KSEAB SSLC FL Marathi flashcards
KSEAB SSLC FL Marathi · Build recall with a focused review session.
32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.
- केंद्रीय विचार
- कथेतील सर्व घटना आणि पात्रांना जोडणारा एकच सामाईक संदेश; तो एका वाक्यात मांडता येतो आणि उपकथानक त्याचा भाग नसतो.
- पात्र वर्णन
- पात्राचे गुण लेखकाच्या प्रत्यक्ष वर्णनातून आणि पात्राच्या कृती-संवादातून सिद्ध करणे; दोन्ही पुरावे दिल्यास उत्तर पूर्ण होते.
- संदर्भ स्पष्टीकरण
- वाक्य कोणी, कोणत्या प्रसंगी बोलले, त्याचा पूर्वापर संबंध काय आणि त्यातील तात्पर्य काय हे स्पष्ट करणे.
- लेखकाचा उद्देश
- संपूर्ण उताऱ्यातून लेखक वाचकाला कोणता विचार किंवा भावना देतो हे सांगणे; पात्राच्या इच्छेशी त्याचा संबंध नसतो.
- शीर्षक योग्यता
- शीर्षक केंद्रीय विचार, मुख्य पात्र किंवा प्रतीकाशी जोडलेले आहे का हे उदाहरणासह सिद्ध करणे.
- प्रसंग-कारण
- घटना घडण्यामागील परिस्थिती आणि तिचा परिणाम यांना जोडून उत्तर देणे; केवळ घटना पुन्हा सांगणे पुरेसे नाही.
- रस
- कवितेत स्थायीभाव, विभाव, अनुभाव आणि व्यभिचारी भाव यांनी निर्माण होणारा आस्वाद; प्रमुख भावावरून रस ओळखला जातो.
- स्थायीभाव
- मनात कायम राहणारा मुख्य भाव; शृंगाराचा रती, करुणेचा शोक, वीराचा उत्साह असे नऊ स्थायीभाव असतात.
- उपमा अलंकार
- दोन वेगळ्या वस्तूंची सारखे, प्रमाणे किंवा वाणी या शब्दांनी तुलना करणे; उदा. मुख चंद्रासारखे.
- रूपक अलंकार
- एका वस्तूवर दुसऱ्या वस्तूचा आरोप करणे; उदा. मुख चंद्र आहे, असे म्हणणे.
- अनुप्रास
- एका किंवा जवळपासच्या व्यंजनाची कवितेत पुनरावृत्ती होऊन शब्दांचा सुरेल परिणाम निर्माण होणे.
- भावार्थ
- कवितेतील शब्दांचा अर्थ स्पष्ट करून कवीचा भाव वाचकापर्यंत पोहोचवणे; सारांशापेक्षा तो अधिक तपशीलवार असतो.
- संधी
- दोन शब्द किंवा धातू जोडताना उच्चाराच्या सोयीसाठी त्यांच्या सीमेवर होणारा बदल; स्वर, व्यंजन आणि विसर्ग असे प्रकार.
- सवर्ण दीर्घ संधी
- समान स्वर एकत्र आल्यास एक दीर्घ स्वर तयार होतो; उदा. विद्या + आरंभ = विद्यारंभ.
- गुण संधी
- अ किंवा आ नंतर इ/ई आल्यास ए आणि उ/ऊ आल्यास ओ होतो; उदा. सूर्य + उदय = सूर्योदय.
- तत्पुरुष समास
- दोन शब्दांपैकी उत्तरपद प्रधान असतो आणि पूर्वपद विभक्तीचा संबंध दाखवते; उदा. राजपुत्र = राजाचा पुत्र.
- कर्मधारय समास
- पूर्वपद विशेषण आणि उत्तरपद विशेष्य अशा संबंधाने जोडले जातात; उदा. नीलकमळ = नील असे कमळ.
- वाच्य
- वाक्यात कर्ता, कर्म की क्रिया यापैकी कोण प्रधान आहे हे दाखवणारा व्याकरणीय प्रकार; कर्तरी, कर्मणी आणि भावे असे तीन प्रकार.
- विभक्ती
- नामाचा वाक्यातील संबंध दाखवणारे आठ रूप; प्रथमा ते संबोधन आणि प्रत्येकासाठी वेगळा प्रत्यय.
- कृत् प्रत्यय
- धातूला जोडून नवा शब्द तयार करणारा प्रत्यय; उदा. वाच् धातूपासून वाचक असा शब्द बनतो.
- औपचारिक पत्र
- सरकारी कार्यालय, शाळा किंवा संस्थेला लिहिले जाणारे पत्र; पत्ता, दिनांक, विषय, आदरार्थी संबोधन आणि सही आवश्यक.
- अनौपचारिक पत्र
- नातेवाइक किंवा मित्राला लिहिले जाणारे पत्र; स्नेहार्थी संबोधन, वैयक्तिक भाषा आणि भावना यांना प्राधान्य असते.
- विचार विस्तार
- म्हणीचा अर्थ, एक उदाहरण, तिचा दैनंदिन अनुभवाशी संबंध आणि समारोप अशा क्रमाने परिच्छेद लिहिणे.
- अहवाल
- घडलेल्या घटनेची शीर्षक, दिनांक-स्थळ, सहभागी, परिणाम आणि निष्कर्ष या घटकांसह अधिकृत नोंद.
- अपठित गद्यांश
- पूर्वी न वाचलेला उतारा; त्यातील माहिती, मुख्य विचार आणि अनुमान यांवर आधारित प्रश्न विचारले जातात.
- अनुमान
- उताऱ्यातील पुराव्यावरून प्रत्यक्ष न सांगितलेला अर्थ काढणे; स्वतःच्या कल्पनेला पुराव्याचा आधार आवश्यक असतो.
- शीर्षक
- उताऱ्याचा विषय सर्वंकषपणे दर्शवणारे नाव; केवळ एका तपशिलावर आधारित शीर्षक अपुरे ठरते.
- सारांश
- उताऱ्यातील मुख्य मुद्दे स्वतःच्या शब्दांत, मूळ क्रमाने आणि मूळ लांबीच्या सुमारे एक तृतीयांशात लिहिणे.
- कथासूत्र
- कथेचा प्रारंभ, संघर्ष, निर्णायक घटना आणि समारोप या क्रमाने तयार होणारा मुख्य घटनाप्रवाह.
- पात्र विकास
- कथेच्या सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत पात्राच्या विचार, वर्तन किंवा दृष्टिकोनात होणारा बदल.
- कारण-परिणाम
- एक घटना दुसरीला का घडवते आणि त्यामुळे पुढे काय बदलते हे जोडून दाखवणे; दोन्ही बाजू उत्तरात असाव्यात.
- कथेचा बोध
- पात्रांच्या अनुभवातून कथेतून मिळणारा सामाईक धडा; तो केवळ कथानकाचा सारांश नसतो.