अपठित गद्यांश (Unseen comprehension)
अपठित गद्यांशात नवीन परिच्छेद दिला जातो; त्यातील माहिती, शब्दार्थ, निष्कर्ष आणि लेखकाचा हेतू यांची तपासणी होते. उत्तर परिच्छेदातील पुराव्यावरच आधारित असावे.
वाचनाची पद्धत
पहिल्या वाचनात संपूर्ण अर्थ समजून घ्या. दुसऱ्या वाचनात प्रश्नांशी संबंधित ओळी अधोरेखित करा. मुख्य विचार, घटनाक्रम, कारण-परिणाम, पात्रे व स्थळ-काळ यांची नोंद करा.
प्रश्नांचे प्रकार
शब्दार्थ, वाक्यार्थ, शीर्षक, मध्यवर्ती विचार, 'का' प्रश्न, अनुमान आणि लेखकाचा उद्देश असे प्रकार असतात. 'सुचवा' किंवा 'अनुमान करा' असे विचारल्यास परिच्छेदातील पुरावा दाखवूनच निष्कर्ष लिहा.
उत्तर-रचना
प्रश्नातील शब्द वापरून थोडक्यात उत्तर द्या. आवश्यक असेल तर परिच्छेदातील ओळ उद्धृत करा. स्वतःचे अनुभव किंवा बाह्य माहिती मिसळू नका.
कार्यरत उदाहरण
परिच्छेद: 'गावातील वाचनालय केवळ पुस्तके ठेवण्याची जागा नाही. तेथे मुलांना स्पर्धा परीक्षेची माहिती मिळते; ज्येष्ठ नागरिकांना वर्तमानपत्राची सोबत मिळते. ग्रंथालयामुळे गावात संवाद वाढतो.' प्रश्न: लेखकाच्या मते वाचनालयाचे सामाजिक महत्त्व काय? उत्तर: वाचनालय माहितीचे केंद्र आहे; मुलांना मार्गदर्शन व ज्येष्ठांना सोबत मिळते; त्यामुळे गावात संवाद वाढतो. कारण: पहिले वाक्य नकारार्थी सुरुवात करते, पुढील दोन उदाहरणे आणि शेवटचा परिणाम हे महत्त्व सिद्ध करतात.
सापळे
स्वतःचे अनुभव मिसळणे, शब्दार्थ चुकवणे, प्रश्न न वाचता लिहिणे, उत्तर अतिविस्तार करणे आणि अनुमानाला पुरावा न देणे टाळा.