पूरक वाचन (Supplementary reader)
पूरक वाचन विभागात कथेवर आधारित प्रश्न असतात. कथानक, पात्र, संघर्ष, विषय, संदेश आणि घटनांचा क्रम यांची तपासणी होते. कथा वाचताना केवळ घटना लक्षात ठेवू नका; त्या घटनांचा अर्थ जोडा.
कथासूत्र
प्रारंभ, संघर्ष, चढता भाग, क्लायमॅक्स आणि उपसंहार असा क्रम ओळखा. कोणती घटना कथेला पुढे नेते ते शोधा. शीर्षक कथेच्या मुख्य विचाराशी कसे जोडले आहे ते पाहा.
पात्र-चित्रण
पात्राचे गुण-दोष त्याच्या कृती, संवाद आणि इतरांकडून मिळणाऱ्या प्रतिक्रियांतून सिद्ध करा. पात्रातील बदल कोणत्या घटनेमुळे झाला, हे लिहा. नायक, प्रतिनायक आणि सहायक पात्रांचे परस्परसंबंध स्पष्ट करा.
विषय आणि संदेश
कथेचा मूळ विचार एका वाक्यात लिहा. संदेश हा कथानकाचा सारांश नसतो; तो कथेतून मिळणारे मूल्य असतो. प्रतीक, वातावरण आणि कथन-शैली यांचाही विचार करा.
कार्यरत उदाहरण
समजा कथेत नायक सुरुवातीला पराभवाने घाबरतो; नंतर मित्राच्या सल्ल्याने पुन्हा प्रयत्न करतो आणि यश मिळवतो. प्रश्न: नायकाचा विकास स्पष्ट करा. उत्तर: सुरुवातीची भीती, मित्राचा प्रभाव, पुन्हा प्रयत्न आणि यश-अशा क्रमाने बदल दाखवा. प्रत्येक टप्प्याला कथेतील कृतीचा आधार द्या.
सापळे
कथा सारांशाला विषय समजणे, पात्राचे नाव किंवा नाते चुकवणे, उपकथानके रटणे, प्रश्नातील 'कारण' दुर्लक्षणे आणि संदेशाऐवजी घटनाच लिहिणे टाळा.