ಸಂಧಿ-ಸಮಾಸ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಗೊಂದಲ
ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿಯ ಕನ್ನಡ ಆಂತರಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯ 48 ಉತ್ತರಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ. ಆರು ಅಂಕದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು: ಸೂರ್ಯೋದಯ, ದೇವಾಲಯ, ನೀಲಕಮಲ, ರಾಜಭವನ. ಪ್ರತಿ ಪದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಂಕ ಸಂಧಿಗೆ, ಒಂದು ಅಂಕ ಸಮಾಸಕ್ಕೆ ಎಂದು ಮಾನದಂಡವಿತ್ತು. 17 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸೂರ್ಯೋದಯವನ್ನು ಸೂರ್ಯ + ಉದಯ ಎಂದು ಬರೆದು ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ; 11 ಮಂದಿ ಗುಣ ಸಂಧಿ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕೆಲವರು ದೇವ + ಆಲಯ ಎಂದು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ, ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ನೀಲಕಮಲಕ್ಕೆ 9 ಮಂದಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜಭವನವನ್ನು 14 ಮಂದಿ ದ್ವಂದ್ವ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, 'ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ಅ ಮತ್ತು ಉ ಸೇರಿ ಓ ಆಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ' ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬರು 'ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ಮಧಾರಯ; ಏಕೆಂದರೆ ದೇವನೇ ಆಲಯ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಸ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಒಂದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗುರುತಿಸಿ ಗೊಂದಲಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ನೀಲಕಮಲ ಮತ್ತು ರಾಜಭವನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಧಿ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲ; ಆದರೂ ಕೆಲವರು ಸಂಧಿ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಮಿತಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾನದಂಡ ಮತ್ತು ಪುನಃಬೋಧನೆಯ ಯೋಜನೆ ಬೇಕು; ಯಾವುದೇ ಅನ್ಯಾಯವೂ ಆಗಬಾರದು.
1. ಸೂರ್ಯೋದಯ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಸಂಧಿ-ಸಮಾಸ ವಿಭಜನೆ ಏನು? 17 ಮತ್ತು 11 ಮಂದಿಯ ಉತ್ತರಗಳಿಗೆ ಅಂಕ ಹೇಗೆ?
Read the worked answer
ಸೂರ್ಯೋದಯ: ಸೂರ್ಯ + ಉದಯ. ಇಲ್ಲಿ ಅ + ಉ = ಓ. ಇದು ಗುಣ ಸಂಧಿ; ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಅಲ್ಲ. ಸವರ್ಣದೀರ್ಘದಲ್ಲಿ ಅ+ಅ=ಆ, ಇ+ಇ=ಈ, ಉ+ಉ=ಊ ಎಂದು ಸಮಾನ ಸ್ವರಗಳು ಮಾತ್ರ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ 11 ಮಂದಿಯ 'ಗುಣ ಸಂಧಿ' ಉತ್ತರ ಸರಿ; 17 ಮಂದಿಯ 'ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ' ತಪ್ಪು. ಸಮಾಸ: ಸೂರ್ಯನ ಉದಯ = ಷಷ್ಠಿ ತತ್ಪುರುಷ.
ದೇವಾಲಯ: ದೇವ + ಆಲಯ. ಅ + ಆ = ಆ; ಇದು ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿ. ಸಮಾಸ: ದೇವನ ಆಲಯ = ಷಷ್ಠಿ ತತ್ಪುರುಷ, ಕರ್ಮಧಾರಯ ಅಲ್ಲ. ಕರ್ಮಧಾರಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಣ-ವಿಶೇಷ್ಯ ಸಂಬಂಧ (ಉದಾ. ನೀಲಕಮಲ) ಇರುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಆರನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಸಂಬಂಧ ಇದೆ.
ಅಂಕ: ಪ್ರತಿ ಪದಕ್ಕೆ ಸಂಧಿ 1 + ಸಮಾಸ 1. ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿ ತಪ್ಪಿದರೆ ಆ ಅಂಕ ಬಿಟ್ಟು, ಸಮಾಸ ಸರಿಯಿದ್ದರೆ 1. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿ ಸರಿ, ಸಮಾಸ ತಪ್ಪು; 1 ಅಂಕ. ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಅನ್ವಯಿಸಿ.
2. ನೀಲಕಮಲ ಮತ್ತು ರಾಜಭವನಗಳ ಸಮಾಸಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ; 9 ಮತ್ತು 14 ಮಂದಿಯ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ.
Read the worked answer
ನೀಲಕಮಲ: ನೀಲವಾದ ಕಮಲ. ಪೂರ್ವಪದ ವಿಶೇಷಣ, ಉತ್ತರಪದ ವಿಶೇಷ್ಯ; ಇದು ಕರ್ಮಧಾರಯ. ಇದು ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಅಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಮಾಸವು ಕಮಲವನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಬೇರೆ ವಸ್ತುವನ್ನಲ್ಲ. ಬಹುವ್ರೀಹಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವು ಬೇರೊಂದು ವ್ಯಕ್ತಿ/ವಸ್ತುವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾ. ಚತುರ್ಮುಖ = ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳುಳ್ಳವನು). 9 ಮಂದಿಗೆ ಸಮಾಸದ ಅಂಕ ಇಲ್ಲ; ವಿಭಜನೆ ಸರಿಯಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಕ.
ರಾಜಭವನ: ರಾಜನ ಭವನ. ಇದು ಷಷ್ಠಿ ತತ್ಪುರುಷ. ದ್ವಂದ್ವ ಅಲ್ಲ; ದ್ವಂದ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು 'ಮತ್ತು' ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ (ಉದಾ. ಅನ್ನಪಾನ = ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಪಾನ). ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. 14 ಮಂದಿಗೆ ಸಮಾಸದ ಅಂಕ ಇಲ್ಲ; ಸಂಧಿ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂಕ.
3. ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ 'ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ಮಧಾರಯ; ಏಕೆಂದರೆ ದೇವನೇ ಆಲಯ' ಎಂದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಏಕೆ ತಪ್ಪು? ಪುನಃಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತೀರಿ?
Read the worked answer
ತಪ್ಪಿನ ಕಾರಣ: 'ದೇವನೇ ಆಲಯ' ಎಂದರೆ ದೇವ ಮತ್ತು ಆಲಯ ಒಂದೇ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ 'ದೇವಾಲಯ' ಎಂದರೆ 'ದೇವನ ಆಲಯ'; ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮ್ಯ/ಸಂಬಂಧವಿದೆ, ಅಭಿನ್ನತೆ ಇಲ್ಲ. ಕರ್ಮಧಾರಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಣ-ವಿಶೇಷ್ಯ ಅಥವಾ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸಂಬಂಧ ಇರುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠಿ (ಆರನೇ ವಿಭಕ್ತಿ) ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಷಷ್ಠಿ ತತ್ಪುರುಷ.
ಪುನಃಬೋಧನೆ: ಮೂರು ಜೋಡಿಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ: ನೀಲಕಮಲ (ವಿಶೇಷಣ), ರಾಜಭವನ (ಸ್ವಾಮ್ಯ), ಅನ್ನಪಾನ (ಮತ್ತು). 'ದೇವನ ಆಲಯ' ಎಂದು ವಿಸ್ತರಿಸಿ; 'ದೇವನೇ ಆಲಯ' ಎಂದು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರೆ ಅರ್ಥ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿ. ನಂತರ ಹೊಸ ಉದಾಹರಣೆ 'ಗಂಗಾಜಲ' (ಗಂಗೆಯ ನೀರು) ಕೊಟ್ಟು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಸಿ.