First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Question 1Prose (Gady)
विष्णुभट्ट गोडसे यांचे 'माझा प्रवास' हे गद्यलेखन मुख्यतः कोणत्या गद्यप्रकारात मोडते?
- आत्मचरित्र
- वैचारिक निबंध
- कादंबरी
- प्रवासवर्णन Correct answer.
Explanation
'माझा प्रवास' हे विष्णुभट्ट गोडसे यांचे प्रवासवर्णनात्मक गद्य आहे. त्यात 1857 च्या उठावाच्या पार्श्वभूमीवर त्यांच्या प्रवासाचा आणि अनुभवांचा वेध घेतला आहे. या कृतीचा मुख्य आशय प्रवास आणि प्रत्यक्षदर्शी वर्णन असल्याने ती प्रवासवर्णनात मोडते.
Question 2Prose (Gady)
'स्मृतिचित्रे' हे आत्मचरित्र कोणी लिहिले?
- दुर्गाबाई देशमुख
- रमाबाई रानडे
- शांताबाई शेळके
- लक्ष्मीबाई टिळक Correct answer.
Explanation
'स्मृतिचित्रे' लक्ष्मीबाई टिळक यांचे आत्मचरित्र आहे. त्यात त्यांचे बालपण, वैवाहिक जीवन आणि सामाजिक अनुभव चित्रित झाले आहेत. म्हणून या आत्मचरित्राच्या लेखिका लक्ष्मीबाई टिळक आहेत.
Question 3Prose (Gady)
'श्यामची आई' ह्या गद्यकृतीचे लेखक कोण आहेत?
- पु. ल. देशपांडे
- वि. स. खांडेकर
- ह. ना. आपटे
- साने गुरुजी Correct answer.
Explanation
'श्यामची आई' साने गुरुजी अर्थात पांडुरंग सदाशिव साने यांची गद्यकृती आहे. ती आईच्या प्रेम, संस्कार आणि त्यांच्या स्मरणावर आधारित कादंबरी मानली जाते. त्यामुळे या कृतीचे लेखक साने गुरुजी आहेत.
Question 4Prose (Gady)
'शतपत्रे' ह्या व्यंग्यात्मक निबंधमालेचे कर्ते कोण आहेत?
- गोपाळ गणेश आगरकर Correct answer.
- विष्णुशास्त्री चिपळूणकर
- लोकमान्य टिळक
- महात्मा फुले
Explanation
'शतपत्रे' गोपाळ गणेश आगरकर यांची व्यंग्यात्मक निबंधमाला आहे. सामाजिक सुधारणा, बुद्धिप्रामाण्य आणि समाजजीवनावरील भाष्यासाठी ही ओळखली जाते. म्हणून तिचे कर्ते आगरकर आहेत.
Question 5Prose (Gady)
'माझी जन्मठेप' हे वि. दा. सावरकर यांच्या अनुभवांवर आधारित कोणत्या गद्यप्रकारात मोडते?
- विनोदी निबंधसंग्रह
- प्रवासवर्णन
- कारागृहवर्णन Correct answer.
- कादंबरी
Explanation
'माझी जन्मठेप' वि. दा. सावरकर यांचे कारागृहवर्णनात्मक आत्मचरित्र आहे. त्यात अंदमानातील कारावासाचे अनुभव आणि संघर्ष चित्रित आहे. मुख्य आशय कारावासाचा असल्याने ते कारागृहवर्णनात मोडते.
Question 6Prose (Gady)
'बळुता' हे मराठीतील महत्त्वाचे दलित आत्मचरित्र कोणी लिहिले?
- दया पवार Correct answer.
- लक्ष्मण माने
- लक्ष्मण गायकवाड
- नामदेव ढसाळ
Explanation
'बळुता' दया पवार यांचे आत्मचरित्र आहे. मराठीतील दलित आत्मकथनाचा तो महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो. त्यामुळे या आत्मचरित्राचे लेखक दया पवार आहेत.
Question 7Prose (Gady)
'कोसला' ही प्रयोगशील मराठी कादंबरी कोणाची आहे?
- रांजित देसाई
- वि. स. खांडेकर
- व्यंकटेश माडगूळकर
- भालचंद्र नेमाडे Correct answer.
Explanation
'कोसला' भालचंद्र नेमाडे यांची प्रयोगशील कादंबरी आहे. मराठी कादंबरीच्या नव्या कथनशैलीचा ती प्रतिनिधी मानली जाते. त्यामुळे तिचे लेखक भालचंद्र नेमाडे आहेत.
Question 8Prose (Gady)
'लीळाचरित्र' ह्या प्राचीन मराठी गद्यचरित्राचे कर्ते कोण आहेत?
- म्हाइंभट Correct answer.
- समर्थ रामदास
- एकनाथ
- मुकुंदराज
Explanation
'लीळाचरित्र' हा म्हाइंभट यांचा ग्रंथ आहे. तो चक्रधरस्वामींच्या जीवनावरील प्राचीन मराठी गद्यचरित्र मानला जातो. त्यामुळे या ग्रंथाचे कर्ते म्हाइंभट आहेत.
Question 9Prose (Gady)
'निबंधमाला' ह्या गद्यलेखनाचे प्रमुख कर्ते कोण आहेत?
- लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक
- महादेव गोविंद रानडे
- विष्णुशास्त्री चिपळूणकर Correct answer.
- गोपाळ गणेश आगरकर
Explanation
'निबंधमाला' विष्णुशास्त्री चिपळूणकर यांच्या निबंधलेखनाशी जोडली जाते. तिच्याद्वारे मराठी निबंधाची आधुनिक वाटचाल घडली. म्हणून या लेखमालेचे प्रमुख कर्ते चिपळूणकर आहेत.
Question 10Prose (Gady)
'गुलामगिरी' हे सामाजिक-विचारात्मक मराठी गद्य कोणाचे आहे?
- राजाराम मोहन रॉय
- महात्मा गांधी
- ज्योतिराव फुले Correct answer.
- विनोबा भावे
Explanation
'गुलामगिरी' महात्मा ज्योतिराव फुले यांचे सामाजिक-विचारात्मक गद्य आहे. त्यात जातिव्यवस्थेचे शोषण आणि गुलामगिरीचे स्वरूप विशद केले आहे. म्हणून हे गद्य फुले यांचे आहे.
Question 11Prose (Gady)
'व्यक्ती आणि वल्ली' हा प्रसिद्ध मराठी गद्यग्रंथ मुख्यतः कोणत्या साहित्यप्रकारात मोडतो?
- कथासंग्रह
- आत्मचरित्र
- व्यक्तिचित्रे Correct answer.
- प्रवासवर्णन
Explanation
पु. ल. देशपांडे यांच्या 'व्यक्ती आणि वल्ली'मध्ये विविध व्यक्तींचे बाह्यरूप, स्वभाव आणि वागणे यांचे रेखाटन केले आहे. अशा स्वतंत्र व्यक्तिचित्रांचा हा संग्रह असल्याने तो व्यक्तिचित्रण या गद्यप्रकारात मोडतो.
Question 12Prose (Gady)
'बंगरवाडी' ही मराठी कादंबरी कोणाची आहे?
- रणजित देसाई
- व्यंकटेश माडगूळकर Correct answer.
- भालचंद्र नेमाडे
- वि. स. खांडेकर
Explanation
'बंगरवाडी' ही व्यंकटेश माडगूळकर यांची ग्रामीण जीवनावरील कादंबरी आहे. त्यांनी मराठी कथेला व कादंबरीला ग्रामीण अनुभवाची नवी भाषा दिली.
Question 13Prose (Gady)
मराठीतील पहिले वृत्तपत्र कोणते मानले जाते?
- मराठा
- दर्पण Correct answer.
- सुधारक
- केसरी
Explanation
बाळशास्त्री जांभेकर यांनी १८३२ मध्ये 'दर्पण' हे साप्ताहिक सुरू केले. मराठी वृत्तपत्रकारितेचा आरंभ या नियतकालिकाने झाला असे मानले जाते.
Question 14Prose (Gady)
ललित निबंधाचे प्रमुख वैशिष्ट्य खालीलपैकी कोणते?
- केवळ ऐतिहासिक दस्तऐवजांचा संदर्भ
- लेखकाचे वैयक्तिक अनुभव, भावना व आत्मपरतेचे सहज सादरीकरण Correct answer.
- काल्पनिक कथानक व पात्रांची रचना
- संवादरहित नाट्यात्मक रचना
Explanation
ललित निबंधात लेखक स्वतःचे अनुभव, भावना आणि विचार सहजपणे मांडतो. त्यात कल्पित कथापेक्षा वैयक्तिक दृष्टिकोन व भाषेची रम्यता महत्त्वाची असते.
Question 15Prose (Gady)
प्रवासवर्णन ह्या गद्यप्रकाराचे मुख्य केंद्र खालीलपैकी काय असते?
- राजकीय विचारांचे केवळ सैद्धांतिक विश्लेषण
- प्रवासात भेटलेल्या व्यक्तींची केवळ काल्पनिक चित्रे
- प्रवासातील स्थळे, माणसे, अनुभव व निरीक्षणांचे वर्णन Correct answer.
- प्रवासस्थळांची केवळ भौगोलिक यादी
Explanation
प्रवासवर्णनात लेखकाने केलेला प्रवास, पाहिलेली स्थळे, भेटलेली माणसे आणि त्यातून झालेले अनुभव यांचे वर्णन प्रामुख्याने येते. वर्णनात निरीक्षण व वैयक्तिक अनुभवाचा सहभाग महत्त्वाचा असतो.
Question 16Prose (Gady)
चरित्र आणि आत्मचरित्र यांतील मूलभूत फरक कोणता?
- आत्मचरित्रात व्यक्तीचा परिचय दुसऱ्या लेखकाने दिला जातो
- चरित्र नेहमी प्रथमपुरुषी व आत्मचरित्र नेहमी तृतीयपुरुषी असते
- आत्मचरित्र स्वतःच्या, तर चरित्र दुसऱ्याच्या जीवनाचे वर्णन करते Correct answer.
- चरित्र केवळ काल्पनिक पात्रांचे जीवनचरित्र असते
Explanation
आत्मचरित्र आणि चरित्र यांतील मूलभूत फरक विषयात आहे. आत्मचरित्राचा विषय लेखक स्वतः असतो, तर चरित्रात दुसऱ्या व्यक्तीचे जीवन व कार्य मांडले जाते.
Question 17Prose (Gady)
'माझी बखर' हे आत्मचरित्रात्मक गद्य कोणाचे?
- विष्णुभट्ट गोडसे
- वासुदेव बळवंत फडके Correct answer.
- लक्ष्मीबाई टिळक
- वि. दा. सावरकर
Explanation
'माझी बखर' हे वासुदेव बळवंत फडके यांनी लिहिलेले आत्मचरित्रात्मक गद्य आहे. त्यात त्यांच्या क्रांतिकारक कार्याचा व स्वतःच्या अनुभवांचा वृत्तांत आहे.
Question 18Prose (Gady)
'ययाति' ही ज्ञानपीठ पुरस्कारप्राप्त मराठी कादंबरी कोणाची?
- शिवाजी सावंत
- भालचंद्र नेमाडे
- वि. स. खांडेकर Correct answer.
- पु. ल. देशपांडे
Explanation
'ययाति' ही वि. स. खांडेकर यांची कादंबरी आहे. महाभारतातील ययातीच्या कथेचा आधार घेऊन त्यांनी मानवी जीवनातील हुरूप व नैतिक संघर्ष मांडला.
Question 19Prose (Gady)
'गुरुचरित्र' ह्या प्राचीन मराठी गद्यकृतीचे कर्ते कोण मानले जातात?
- मुकुंदराज
- एकनाथ
- म्हैंभट
- सरस्वती गंगाधर Correct answer.
Explanation
'गुरुचरित्र' हे सरस्वती गंगाधर यांचे ग्रंथ मानले जाते. त्यात नृसिंह सरस्वतींचे चरित्र मराठी गद्यात मांडले आहे.
Question 20Prose (Gady)
कादंबरी आणि कथा यांतील रचनेचा फरक स्पष्ट करणारे योग्य विधान कोणते?
- कादंबरीत विस्तृत कथानक, अनेक पात्रे व उपकथानके असतात; कथेत सामान्यतः एक घटना केंद्रित असते Correct answer.
- कथेत अनेक उपकथानके व विस्तृत पात्रविश्व असते
- कादंबरी व कथा यांत केवळ शीर्षकाचा फरक असतो
- कादंबरीत सामान्यतः एकच घटना केंद्रस्थानी असते
Explanation
कादंबरी हा विस्तृत गद्यप्रकार असून त्यात अनेक पात्रे, उपकथानके व विकसित कथानक असते. कथा ही सामान्यतः एका घटनेभोवती केंद्रित असून तिचा आटोपशीर आवाका असतो.
Question 21Prose (Gady)
मराठी गद्यवाङ्मयातील 'दैनंदिनी' हा प्रकार ओळखण्याचा सर्वात योग्य निकष कोणता?
- तारखेनुसार वैयक्तिक अनुभवांची नोंद Correct answer.
- काल्पनिक कथानकाचे अध्याय
- ऐतिहासिक पात्रांचे सविस्तर चरित्र
- प्रवासस्थळांची केवळ यादी
Explanation
दैनंदिनीत लेखक आपले रोजचे अनुभव, विचार आणि घटना तारखेप्रमाणे टिपतो; त्यामुळे ती वैयक्तिक आणि कालानुक्रमिक असते. इतर पर्याय चरित्र, कादंबरी व प्रवासवर्णन या वेगळ्या गद्यप्रकारांशी संबंधित आहेत.
Question 22Prose (Gady)
गद्यातील पत्रसाहित्यात पत्राचे मूलभूत कार्य कोणते मानले जाते?
- कवितेचा छंद निश्चित करणे
- नाटकाचे दृश्यविभाजन करणे
- प्रेषकाचे विचार कळवणे Correct answer.
- कादंबरीचे प्रकरण विभागणे
Explanation
पत्र हे एका व्यक्तीने दुसऱ्या व्यक्तीशी संवाद साधण्याचे गद्य माध्यम आहे; त्यात प्रेषकाचे विचार, भावना व माहिती व्यक्त होते. दृश्यविभाजन नाटकाचे, छंद कवितेचे आणि प्रकरणविभागणी कादंबरीचे वैशिष्ट्य आहे.
Question 23Prose (Gady)
विषयाची तर्कशुद्ध मांडणी, विचारप्रवाह आणि स्पष्ट निष्कर्ष ही वैशिष्ट्ये मुख्यतः कोणत्या निबंधप्रकारात आढळतात?
- प्रवासवर्णन
- आत्मचरित्र
- ललित निबंध
- वैचारिक निबंध Correct answer.
Explanation
वैचारिक निबंधात विषयाची बौद्धिक चिकित्सा, युक्तिवाद आणि निष्कर्ष प्रामुख्याने असतो. ललित निबंधात भावना-कल्पना, प्रवासवर्णनात स्थळानुभव आणि आत्मचरित्रात स्वानुभव केंद्रस्थानी असतो.
Question 24Prose (Gady)
मराठीतील पहिली कादंबरी म्हणून खालीलपैकी कोणती कृती मानली जाते?
- कोसला
- यमुना पर्यटन Correct answer.
- बंगरवाडी
- ययाति
Explanation
बाबा पदमनजी यांचे 'यमुना पर्यटन' हे १९व्या शतकातील गद्य असून मराठीतील आद्य कादंबरी म्हणून ओळखले जाते. 'कोसला', 'बंगरवाडी' व 'ययाति' ही नंतरच्या काळातील प्रयोगशील, ग्रामीण व ज्ञानपीठप्राप्त कादंबऱ्या आहेत.
Question 25Prose (Gady)
पु. ल. देशपांडे यांचे 'असा मी असामी' हे गद्य मुख्यतः कोणत्या प्रकाराचे उदाहरण आहे?
- प्रवासवर्णन
- विनोदी आत्मकथन Correct answer.
- समीक्षात्मक निबंध
- ऐतिहासिक कादंबरी
Explanation
'असा मी असामी'मध्ये पु. ल. देशपांडे यांनी स्वानुभव व आठवणी विनोदी, वैयक्तिक शैलीत मांडल्या आहेत; म्हणून ते आत्मकथनात्मक लेखन आहे. ते ऐतिहासिक कादंबरी, प्रवासवर्णन किंवा शास्त्रीय समीक्षा नाही.
Question 26Prose (Gady)
साहित्यकृतीचे गुणदोष विश्लेषण करून तिचे मूल्यमापन मांडणाऱ्या गद्यप्रकारास मराठीत काय म्हणतात?
- समीक्षा Correct answer.
- नाटक
- चरित्र
- कथासंग्रह
Explanation
समीक्षेत साहित्यकृतीची रचना, भाषा, विचार आणि परिणाम यांचे विश्लेषण करून मूल्यमापन केले जाते. चरित्र व्यक्तीच्या जीवनाचे वर्णन करते, कथासंग्रह कथा एकत्र करतो आणि नाटक संवाद-दृश्यांवर आधारित असते.
Question 27Prose (Gady)
आत्मचरित्रात्मक कादंबरीचे आत्मचरित्रापेक्षा वेगळे मुख्य वैशिष्ट्य कोणते?
- लेखकाचा स्वानुभव पूर्णपणे टाळला जातो
- कल्पनेने कथात्मक रूप देणे Correct answer.
- व्यक्तीऐवजी केवळ स्थळांचे वर्णन असते
- केवळ तारखांची नोंद केली जाते
Explanation
आत्मचरित्रात्मक कादंबरी स्वानुभवावर आधारित असली, तरी ती कल्पना, काल्पनिक पात्र व कथानक यांच्या साहाय्याने कादंबरीचे स्वरूप घेते. आत्मचरित्रात मात्र लेखकाच्या वास्तविक जीवनक्रमाचे अधिक सरळ निवेदन असते.
Question 28Prose (Gady)
मराठी गद्यातील 'व्यक्तिचित्रण' हा प्रकार मुख्यतः कशावर केंद्रित असतो?
- काल्पनिक कथानकाचा गुंता
- प्रवासस्थळांची भौगोलिक माहिती
- व्यक्तीचे सजीव चित्रण Correct answer.
- वृत्तपत्रीय बातमीचा अहवाल
Explanation
व्यक्तिचित्रणात एखाद्या व्यक्तीचे रूप, बोलणे, स्वभाव, गुण-दोष व वागणे यांचे सजीव चित्रण केले जाते. कथानकाचा गुंता कादंबरीशी, भौगोलिक माहिती प्रवासवर्णनाशी आणि अहवाल बातमीशी संबंधित असतो.
Question 29Prose (Gady)
व्यंग्यात्मक निबंधात समाजातील विसंगती दाखविण्यासाठी मुख्यतः कोणते साधन वापरले जाते?
- नाट्यमय संवाद
- छंदोबद्ध ओवी
- विनोद आणि व्यंग्य Correct answer.
- ऐतिहासिक कालनिश्चिती
Explanation
व्यंग्यात्मक निबंध विनोदाच्या आडून समाजातील विसंगती, ढोंग व दोष यांवर तीव्र प्रहार करतो. ओवी हा काव्यप्रकार, संवाद नाटकाचे वैशिष्ट्य आणि कालनिश्चिती ऐतिहासिक लेखनाचे अंग आहे.
Question 30Prose (Gady)
मराठी गद्यातील 'कथा' या प्रकाराचे मुख्य वैशिष्ट्य कोणते?
- संक्षिप्त, केंद्रित कथानकरचना Correct answer.
- तारखेनुसार दैनंदिन नोंद
- केवळ पत्रांचा संग्रह
- अनेक पिढ्यांचा दीर्घ इतिहास
Explanation
कथेत सामान्यतः एक केंद्रीय घटना, मर्यादित पात्रे व संक्षिप्त कथानक असते. दीर्घकालीन इतिहास कादंबरीत, पत्रसंग्रह पत्रसाहित्यात आणि तारखेनुसार नोंद दैनंदिनीत येते.
Question 31Prose (Gady)
'मृत्युंजय' या मराठी कादंबरीचे लेखक खालीलपैकी कोण आहेत?
- ना. सी. फडके
- भालचंद्र नेमाडे
- रणजित देसाई
- शिवाजी सावंत Correct answer.
Explanation
'मृत्युंजय' ही शिवाजी सावंत यांची कादंबरी आहे. तीत महाभारतातील कर्णाच्या जीवनाचा पुनर्निर्मितीपरक दृष्टिकोनातून विचार केला आहे. भालचंद्र नेमाडे यांची 'कोसला' आणि रणजित देसाई यांची 'स्वामी' ही वेगळी कादंबरी आहे.
Question 32Prose (Gady)
'श्यामची आई' ह्या गद्यकृतीचे कर्ते कोण आहेत?
- रणजित देसाई
- पांडुरंग सदाशिव साने Correct answer.
- विष्णुशास्त्री चिपळूणकर
- गोपाळ हरी देशमुख
Explanation
'श्यामची आई' हे पांडुरंग सदाशिव साने उर्फ साने गुरुजी यांचे गद्य आहे. त्यात आईचे वात्सल्य आणि बालमनाचे चित्रण मुख्य आहे. चिपळूणकर व देशमुख हे निबंधलेखक म्हणून ओळखले जातात.
Question 33Prose (Gady)
'कोसला' ही कादंबरी कोणाची आहे?
- भालचंद्र नेमाडे Correct answer.
- शिवाजी सावंत
- रणजित देसाई
- विश्वास पाटील
Explanation
'कोसला' ही भालचंद्र नेमाडे यांची कादंबरी आहे. ती स्वातंत्र्योत्तर तरुणाईच्या अंतर्मुख जगाचे चित्रण करणारी प्रायोगिक कादंबरी मानली जाते. शिवाजी सावंत व रणजित देसाई यांची कामे वेगळी आहेत.
Question 34Prose (Gady)
'स्वामी' ही कादंबरी कोणाची आहे?
- भालचंद्र नेमाडे
- गो. नी. दांडेकर
- रणजित देसाई Correct answer.
- ना. सी. फडके
Explanation
'स्वामी' ही रणजित देसाई यांची कादंबरी आहे. मराठी कादंबरीच्या अभ्यासात ती त्यांच्या प्रमुख कृतींपैकी एक म्हणून ओळखली जाते. ना. सी. फडके व गो. नी. दांडेकर यांची कामे वेगळी आहेत.
Question 35Prose (Gady)
'शतपत्रे' ह्या गद्यलेखनाचे कर्ते कोण आहेत?
- बाळ गंगाधर टिळक
- विष्णुशास्त्री चिपळूणकर
- गोपाळ हरी देशमुख Correct answer.
- महात्मा जोतीराव फुले
Explanation
'शतपत्रे' हे गोपाळ हरी देशमुख उर्फ लोकहितवादी यांचे गद्यलेखन आहे. त्यांनी सामाजिक सुधारणा व विचारप्रवाहासाठी पत्ररूपातील लेखन केले. चिपळूणकर व टिळक हे अन्य निबंध व वृत्तपत्रकार म्हणून ओळखले जातात.
Question 36Prose (Gady)
'निबंधमाला' ह्या निबंधसंग्रहाचे कर्ते कोण आहेत?
- विष्णुशास्त्री चिपळूणकर Correct answer.
- गोपाळ हरी देशमुख
- साने गुरुजी
- शिवाजी सावंत
Explanation
'निबंधमाला' ही विष्णुशास्त्री चिपळूणकर यांची निबंधसंग्रह-परंपरा आहे. ती मराठी वैचारिक निबंधाच्या विकासात महत्त्वाची मानली जाते. गोपाळ हरी देशमुख हे 'शतपत्रे'साठी ओळखले जातात.
Question 37Prose (Gady)
मराठीतील 'बखर' हा गद्यप्रकार मुख्यतः कशाचे कालानुक्रमिक वर्णन करतो?
- काल्पनिक प्रणयकथेतील पात्रांची मानसिकता
- नाटकातील संवादांची फक्त यादी
- ऐतिहासिक घटना व वंशावळींची नोंद Correct answer.
- वैज्ञानिक प्रयोगांची प्रयोगशाळा नोंद
Explanation
'बखर' हा गद्यप्रकार ऐतिहासिक घटना, राजवंश किंवा वंशावळीची नोंद करणारा मानला जातो. त्यात कालानुक्रम व घटनांची मांडणी महत्त्वाची असते. काल्पनिक प्रणयकथा किंवा नाट्यसंवादांची यादी हे बखरीचे मुख्य केंद्र नाही.
Question 38Prose (Gady)
ऐतिहासिक कादंबरी आणि इतिहासग्रंथ यांतील मूलभूत फरक कोणता?
- दोन्ही प्रकारांत केवळ प्रमाणित पुरावे असतात आणि कल्पित तपशीलाला अजिबात स्थान नसते.
- ऐतिहासिक सामग्रीचे कल्पित पुनर्निर्माण व पात्रानुभवांचे चित्रण Correct answer.
- कादंबरी केवळ तारखेनिहाय घटनांची कोरडी नोंद करते आणि कल्पनेला वाव देत नाही.
- इतिहासग्रंथात सर्व पात्रांच्या मनोविकारांचे काल्पनिक आणि विस्तृत चित्रण असते.
Explanation
ऐतिहासिक कादंबरीत इतिहासातील पुरावा व कल्पित पुनर्निर्माण यांचा संयोग असतो. इतिहासग्रंथ मुख्यतः पुराव्याधारित वर्णन करतो, तर कादंबरी पात्रांचे अनुभव व भावना उभ्या करते. म्हणून केवळ तारखांची नोंद किंवा केवळ पुरावे हा फरक नाही.
Question 39Prose (Gady)
'कोसला' कादंबरीचे प्रमुख प्रायोगिक वैशिष्ट्य खालीलपैकी कोणते मानले जाते?
- अंतर्मुख आत्मकथन आणि चिंतनशील शैली Correct answer.
- पौराणिक देवतांच्या चरित्रांचे पुनरुत्थान व स्तुती
- ऐतिहासिक युद्धांचे महाकाव्यात्मक आणि तपशीलवार वर्णन
- पत्रांच्या रूपातील प्रणयकथा आणि पत्रव्यवहार
Explanation
'कोसला' कादंबरीत पारंपरिक घटनाबाह्य कथानकापेक्षा अंतर्मुख आत्मकथन व चिंतनशील शैली प्रमुख मानली जाते. नेमाडे यांनी स्वातंत्र्योत्तर तरुणाईची अस्वस्थता आणि शोध यातून उभी केली. पौराणिक पुनरुत्थान किंवा युद्धवर्णन हे तिचे केंद्र नाही.
Question 40Prose (Gady)
मराठी गद्यातील 'नाट्यछटा' हा प्रकार मुख्यतः कशावर आधारित असतो?
- पत्रांच्या मालिकेतून घडणारी प्रणयकथा
- वैज्ञानिक निरीक्षणांची टिपणे
- दीर्घ ऐतिहासिक घटनांचे कालानुक्रमिक वर्णन
- एका दृश्यातील संवादात्मक नाट्यमय संघर्ष Correct answer.
Explanation
'नाट्यछटा' हा गद्यप्रकार एका दृश्यातील संवाद व नाट्यमय संघर्षावर उभा राहतो. त्यात विस्तृत कथानकापेक्षा क्षणाचा ताण व संवादाची धार महत्त्वाची असते. दीर्घ ऐतिहासिक वर्णन किंवा पत्रमालिका हे त्याचे मुख्य स्वरूप नाही.
Question 41Poetry (Padya)
उपमा अलंकाराची मुख्य ओळख कोणती?
- एकाच शब्दाची पुनरावृत्ती करून कवितेत लय निर्माण केली जाते.
- उपमेयाला उपमानाचे रूपच देऊन ते एकच आहे असे सांगितले जाते.
- विरोधी अर्थाच्या शब्दांची जोडणी करून विरोध दाखविला जाते.
- उपमेय व उपमानातील साम्य 'सारखा', 'प्रमाणे' या शब्दांनी स्पष्ट केले जाते. Correct answer.
Explanation
उपमा अलंकारात उपमेय व उपमान वेगळे राहतात आणि त्यांच्यातील साम्य 'सारखा', 'प्रमाणे' या दुव्यांनी वाचकाला स्पष्ट होते. उपमेयाला उपमानाचे रूपच देणे हे रूपकाचे लक्षण आहे, तर विरोधी शब्दांची जोडणी विरोधाभासाकडे नेते.
Question 42Poetry (Padya)
अक्षरांच्या गणनेवर आधारित वृत्ताला मराठी काव्यशास्त्रात काय म्हणतात?
- मात्रावृत्त
- अक्षरवृत्त Correct answer.
- जाती
- मुक्तछंद
Explanation
ज्या वृत्तात प्रत्येक चरणातील अक्षरसंख्या आणि गण निश्चित असतात, त्याला अक्षरवृत्त म्हणतात. मात्रावृत्तात मात्रांची गणना प्रमुख असते, तर मुक्तछंदात निश्चित वृत्त नसते. 'जाती' हा वृत्तांचा वर्गविशेष आहे, वृत्ताचे नाव नाही.
Question 43Poetry (Padya)
वीर रसाचा स्थायीभाव कोणता?
- हास
- शोक
- शृंगार
- उत्साह Correct answer.
Explanation
रससूत्रानुसार वीर रसाचा स्थायीभाव उत्साह आहे; त्यातून उत्साह, पराक्रम व धैर्य यांचे भाव जागतात. शोक करुण रसाचा, हास हास्य रसाचा आणि रती शृंगार रसाचा स्थायीभाव आहे.
Question 44Poetry (Padya)
अभंग या काव्यप्रकाराबाबत योग्य विधान कोणते?
- अभंग हा शाहिरी परंपरेतील युद्धवर्णनाचा प्रकार आहे.
- अभंग हा वारकरी भक्तिगीताचा प्रकार असून तुकाराम प्रसिद्ध आहेत. Correct answer.
- अभंग हा नाट्यसंवादाचा प्रकार असून त्यात संवादच प्रमुख असतो.
- अभंग हा मुक्तछंदातील लघुकथात्मक काव्यप्रकार आहे.
Explanation
अभंग हा वारकरी संतपरंपरेतील भक्तिगीताचा प्रकार आहे आणि तुकारामांचे अभंग त्याचे प्रातिनिधिक उदाहरण आहेत. नाट्यसंवाद, शाहिरी युद्धवर्णन आणि मुक्तछंदातील लघुकथा ही अभंगाची लक्षणे नाहीत.
Question 45Poetry (Padya)
पोवाडा या शाहिरी काव्यप्रकाराचे मुख्य वैशिष्ट्य कोणते?
- दैनंदिन व्यवहारातील हास्याचे चित्रण
- वीरांचा पराक्रम व लयबद्ध तालाची रचना Correct answer.
- प्रेमिकांच्या विरहाचे मुक्तछंदातील वर्णन
- संतांच्या आत्मज्ञानाचे अभंगातील वर्णन
Explanation
पोवाडा हा शाहिरी परंपरेतील वीररसप्रधान काव्यप्रकार असून त्यात योद्ध्याचा पराक्रम आणि तालबद्ध लय यांची जोड असते. विरह, हास्य किंवा संतांचे आत्मज्ञान हे पोवाड्याचे मुख्य विषय नाहीत.
Question 46Poetry (Padya)
मुक्तछंदाचे समर्पक वर्णन कोणते?
- केवळ गद्यातील वाक्यांची ओळींत विभागणी करणे एवढाच त्याचा अर्थ होय.
- पारंपरिक ओवीच्या चौकटीतच भावना मांडण्याचा तो प्रकार आहे.
- प्रत्येक चरणात समान मात्रा व निश्चित यती असणे हे त्याचे लक्षण आहे.
- निश्चित वृत्त नसले तरी आंतरिक लय व बिंबांची मांडणी असणे. Correct answer.
Explanation
मुक्तछंदात पारंपरिक वृत्ताची बंधने नसतात, पण कवितेला आंतरिक लय, यती आणि बिंबांचा आधार असतो. ती केवळ गद्याची ओळींत विभागणी नसते आणि पारंपरिक ओवीच्या चौकटीतही बसत नाही.
Question 47Poetry (Padya)
ओवी या लोककाव्यप्रकाराबाबत योग्य वर्णन कोणते?
- ओवी ही मात्रावृत्त असून तिची मात्रासंख्या व लय निश्चित असते. Correct answer.
- ओवी ही अक्षरवृत्त असून प्रत्येक चरणात अक्षरसंख्या निश्चित असते.
- ओवी ही मुक्तछंदातील रचना असून तिला कोणतेही बंधन नसते.
- ओवी ही केवळ गद्यात्मक कथा सांगणारी रचना आहे.
Explanation
ओवी ही मात्रावृत्त आहे; तिची मात्रासंख्या आणि पारंपरिक लय निश्चित असते. त्यामुळे ती अक्षरवृत्त, मुक्तछंद किंवा केवळ गद्यात्मक कथा नाही.
Question 48Poetry (Padya)
यमक व अनुप्रास यांतील फरक स्पष्ट करणारे योग्य विधान कोणते?
- यमकात अंत्यध्वनी जुळतो, तर अनुप्रासात आरंभीच्या व्यंजनांची पुनरावृत्ती होते. Correct answer.
- यमक हा अर्थालंकार आहे, तर अनुप्रास हा केवळ वृत्ताचा प्रकार आहे.
- यमक व अनुप्रास हे दोन्ही एकाच शब्दाच्या पुनरावृत्तीचे अलंकार आहेत.
- यमकात केवळ स्वरांची पुनरावृत्ती होते, तर अनुप्रासात अर्थाची पुनरावृत्ती होते.
Explanation
यमकात शब्दांच्या शेवटच्या ध्वनीचे साम्य असते, तर अनुप्रासात एकाच व्यंजनाची पुनरावृत्ती होते. दोन्ही शब्दालंकार आहेत; यमक अर्थालंकार नाही आणि अनुप्रास वृत्ताचा प्रकार नाही.
Question 49Poetry (Padya)
कवितेतील 'बिंब' व 'प्रतीक' यांतील भेद स्पष्ट करणारे विधान कोणते?
- बिंब म्हणजे कवितेचा विषय, तर प्रतीक म्हणजे कवितेची शेवटची ओळ.
- बिंब फक्त गद्यात येते, तर प्रतीक फक्त काव्यात येते.
- बिंब व प्रतीक ही केवळ अलंकारिक शब्दांची समानार्थी नावे आहेत.
- बिंब इंद्रियगोचर चित्र रेखाटते, तर प्रतीक भावाचे प्रतिनिधित्व करते. Correct answer.
Explanation
बिंबात इंद्रियांना जाणवणारे दृश्य, ध्वनी किंवा स्पर्श शब्दांत उभे केले जाते. प्रतीकात एखादी वस्तू किंवा घटना भावाचे, कल्पनेचे प्रतिनिधित्व करते; ही दोन्ही संकल्पना गद्य व पद्य दोन्हीत येऊ शकतात.
Question 50Poetry (Padya)
कवितेच्या ओळीतील 'यती' म्हणजे काय?
- वाचनसोयीसाठी ओळीत केलेला विश्रांतीविभाग Correct answer.
- कवितेतील प्रत्येक शब्दाचा कोशार्थ
- शब्दांच्या अंताचे ध्वनीसाम्य दाखवणारा अलंकार
- कवितेचा केंद्रीय विषय व उद्देश
Explanation
यती म्हणजे वृत्तातील ओळीचे वाचनसोयीनुसार केलेले विभाग; ती लय टिकवण्यासाठी आणि अर्थ स्पष्ट करण्यासाठी उपयोगी पडते. शब्दांचा अर्थ, केंद्रीय विषय किंवा अंत्यध्वनीसाम्य ही यतीची व्याख्या नाही.