व्याकरण आणि भाषा अभ्यास (Grammar and Language Study): नियम वापर
व्याकरण आणि भाषा अभ्यास: नियम वापर
व्याकरण विभागात समास, संधी, शब्दसिद्धी, वाक्यप्रकार, वाच्य, काळ, विभक्ती, समानार्थी-विरुद्धार्थी शब्द, म्हणी, वाक्प्रचार आणि अलंकार यांची चाचणी होते. गुण मिळवायचे असतील तर नियम पाठ करून थांबू नका; प्रत्येक उदाहरणात विग्रह, कारण आणि बदललेला प्रत्यय दाखवा.
नियमांची चावी
- समास: विग्रह करा; मुख्य अर्थाचा शब्द शेवटी; कोणता संबंध लोपला ते सांगा. उदा. आईवडील = आई आणि वडील → द्वंद्व.
- संधी: दोन वर्ण जोडताना कोणता बदल झाला ते दाखवा; समास आणि संधी यांत फरक ठेवा.
- वाक्यप्रकार: अर्थ, रचना आणि प्रयोजन यानुसार ओळखा; केवळ प्रश्नचिन्ह पाहून प्रश्नार्थक ठरवू नका.
- वाच्य: कर्तरी, कर्मणी, भावे - कर्ता, कर्म आणि क्रियापदाचे स्थान बदलते.
- म्हणी व वाक्प्रचार: म्हणी पूर्ण वाक्य; वाक्प्रचार वाक्यातील अंश. अर्थ शब्दशः न घेता प्रयोगातून ठरवा.
कार्यरत उदाहरण
आईवडील हा शब्द दिला; समास ओळखा. विग्रह: आई आणि वडील. दोन्ही सदस्य स्वतंत्र आणि समुच्चयबोधक आणि लोप झाला आहे; म्हणून द्वंद्व समास. जर विग्रह आईचे वडील असता, तर षष्ठी तत्पुरुष झाला असता; त्यामुळे विग्रह नीट लिहिणेच निर्णायक आहे.
गुण कमी करणारे सापळे
- विग्रह न करता समासाचे नाव अंदाजणे.
- संधीच्या जागी समासाचे उत्तर देणे.
- वाक्प्रचाराचा अर्थ शब्दशः लिहिणे.
- वचन, लिंग किंवा विभक्ती बदलताना मूळ शब्द बिघडवणे.
- अलंकार ओळखताना केवळ भाव लिहिणे.