उपयोजित लेखन: जाहिरातीचे गुण-आकर्षण की माहिती?

उत्तर अ: शीर्षक १, माहिती २ (तारीख, वेळ, स्थळ, संपर्क पूर्ण), भाषा १ (शुद्ध पण कोरडी), आवाहन ०-‘सर्वांनी या’ हे आवाहन कमजोर आहे. एकूण ४/५. उत्तर ब: शीर्षक १, माहिती ० (तारीख, वेळ, संपर्क नाही), भाषा १, आवाहन १. एकूण ३/५. कारण जाहिरातीचे मुख्य कार्य माहिती पोहोचवणे हे आहे; आकर्षणाने माहितीची जागा घेतली तर वाचकाला प्रदर्शन कधी व कुठे आहे हे कळत नाही. म्हणून उत्तर ब ला आकर्षणाचे पूर्ण गुण मिळाले तरी माहितीचे गुण मिळू शकत नाहीत. उत्तर अ ला आवाहनाचा १ गुण द्यायचा असेल तर ‘या, पाहा, खरेदी करा’ असे क्रियापद जोडावे लागेल.

गुणविभागणीत शब्दमर्यादेचा स्वतंत्र मुद्दा नमूद नसेल तर स्वतंत्र कपात करणार नाही; पण संक्षिप्तता हे जाहिरातीचे कौशल्य आहे, हे विद्यार्थ्याला आधीच सांगितलेले असेल तर भाषा व आवाहन या गुणांतून जास्तीत जास्त १ गुण कमी करेन. उदाहरण: ८० शब्दांत सर्व माहिती पूर्ण असेल तर माहितीचे २ गुण पूर्ण ठेवेन, कारण माहिती पोहोचवण्याचे कार्य झाले आहे. उलट, ५० शब्दांत अपूर्ण माहिती असेल तर माहितीचे गुण कापेन. महत्त्वाचे म्हणजे नियम परीक्षेपूर्वी लिखित स्वरूपात द्यावा; उत्तरपत्रिका तपासताना नवीन नियम लावल्यास विद्यार्थ्यांवर अन्याय होतो. म्हणून ‘मर्यादा ओलांडल्यास भाषा गुणांतून १ कपात’ असे आधी जाहीर करेन.

दोन्ही शब्द औपचारिक आहेत, पण स्वर वेगळा आहे. ‘विनंती’ नम्रता दर्शवते-‘कृपया उपस्थित राहावे’. ‘आवाहन’ उत्साह व सहभागाचे निमंत्रण देते-‘या, सहभागी व्हा, आपल्या कलेला वाव द्या’. जाहिरातीत प्रेक्षकाला कृतीसाठी प्रवृत्त करायचे असते, म्हणून ‘आवाहन’ अधिक योग्य; पण शाळेच्या पत्रात किंवा पालकांसाठीच्या अधिकृत नोटिसीत ‘विनंती’ चालते. विद्यार्थ्यांना दोन्ही आवृत्त्या लिहायला सांगून प्रेक्षक बदलल्यावर शब्द कसा बदलतो, हे दाखवेन. गुण देताना ‘आवाहन’ शब्दच हवा असे नाही; क्रियापदाचा उत्साहपूर्ण स्वर महत्त्वाचा-‘सहभागी व्हा’ हे ‘विनंती आहे’ पेक्षा जाहिरातीसाठी अधिक जोरकस ठरते.