Maharashtra SSC Marathi L2/L3 (MSBSHSE) flashcards
Maharashtra SSC Marathi L2/L3 (MSBSHSE) · Build recall with a focused review session.
32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.
- कथानक
- कथेतील घटनांची कारण-कार्याने जोडलेली मांडणी; प्रारंभ, उत्कर्ष, कलाटणी व परिणाम या टप्प्यांतून ती पुढे सरकते.
- पात्रविश्लेषण
- पात्राचा स्वभाव, हेतू, बदल व संबंध ओळखण्यासाठी त्याचे संवाद, कृती, विचार आणि इतर पात्रांच्या प्रतिक्रिया पाहणे.
- केंद्रीय विचार
- गद्यपाठातून लेखकाने पोहोचवलेला मुख्य संदेश किंवा जीवनविषयक दृष्टिकोन; तो घटना व पात्रांमधून अप्रत्यक्षपणेही व्यक्त होतो.
- आत्मचरित्र
- लेखक स्वतःच्या जीवनातील अनुभव प्रथमपुरुषी ‘मी’ ने सांगतो; वास्तविक घटना, भावना व आत्मपरीक्षण यांचे मिश्रण असते.
- प्रवासवर्णन
- स्थळ, काळ, वातावरण, माणसे व प्रवासानुभव यांचे क्रमाने केलेले वर्णन; ते वास्तविक अनुभवावर आधारित असते.
- ललित निबंध
- भावना, कल्पना व सौंदर्यप्रतीती प्रधान असलेला निबंध; व्यक्तिनिष्ठ शैली, रम्य वर्णन आणि विनोद ही त्याची वैशिष्ट्ये असतात.
- वैचारिक निबंध
- विषयाची तर्कशुद्ध मांडणी, मुद्दे, पुरावे व निष्कर्ष यांवर भर देणारा निबंध; भावनेपेक्षा विचाराला प्राधान्य असते.
- यमक
- कवितेच्या ओळींच्या शेवटी येणाऱ्या शब्दांतील सारख्या ध्वनींची पुनरावृत्ती; त्याने लय व सुरेलपणा वाढतो.
- अनुप्रास
- एकाच व्यंजनाची किंवा व्यंजनसमूहाची जवळपास पुनरावृत्ती होऊन नाद निर्माण होणे; उदा. ‘राम रम्य रंगीला’. या अलंकारास अनुप्रास म्हणतात.
- उपमा
- दोन वस्तूंमधील साम्य ‘सारखा’, ‘प्रमाणे’, ‘इव’ या शब्दांनी दाखवणारा अलंकार; एक वस्तू दुसऱ्याशी तुलना करून वर्णली जाते.
- रूपक
- उपमेयावर उपमानाचा आरोप करून दोन्ही एकच असल्याचे दाखवणारा अलंकार; उपमा-वाचक शब्द नसतो.
- नवरस
- शृंगार, वीर, करुण, हास्य, रौद्र, भयानक, बीभत्स, अद्भुत व शांत असे नऊ रस; कवितेतील मुख्य भावाने रस निश्चित होतो.
- शब्दचित्र
- कवी शब्दांद्वारे दृश्य, ध्वनी, गंध व स्पर्श यांचे चित्र उभे करतो; वाचकाला अनुभव जिवंतपणे जाणवतो.
- अव्ययीभाव समास
- पहिले पद अव्यय असते आणि संपूर्ण समास अव्ययाचे कार्य करतो; उदा. प्रतिदिन, यथाशक्ती, आजन्म. अशा समासात पूर्वपदाचा अर्थ प्रधान राहतो.
- तत्पुरुष समास
- उत्तरपद प्रधान असलेला समास; पूर्वपद विभक्तीचा लोप झालेले असते. उदा. राजपुत्र = राजाचा पुत्र, ग्रामवासी.
- द्वंद्व समास
- दोन्ही पदे समप्रधान असतात आणि ‘आणि’ या अर्थाने जोडली जातात; उदा. आईवडील, रामलक्ष्मण, अन्नपाणी.
- बहुव्रीही समास
- कोणतेही पद प्रधान नसते; समासाने तिसऱ्या व्यक्तीचा किंवा वस्तूचा बोध होतो. उदा. दशानन = दहा तोंडे असलेला रावण.
- वाक्यरूपांतर
- अर्थ न बदलता वाक्याचा प्रकार बदलणे; विधानार्थी, प्रश्नार्थी, आज्ञार्थक, नकारार्थी, सरळ-वक्र व प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष असे प्रकार होतात.
- वाक्प्रचार
- शब्दांचा अक्षरशः अर्थ न घेता विशिष्ट लाक्षणिक अर्थ व्यक्त करणारा शब्दसमूह; वाक्यात योग्य रूपात वापरतात. उदा. डोळे झाकणे.
- उपसर्ग
- शब्दाच्या पूर्वी जोडला जाऊन त्याचा अर्थ बदलणारा किंवा विशिष्ट अर्थ देणारा अंश; उदा. प्र + हार = प्रहार, अप + यश = अपयश.
- विभक्ती प्रत्यय
- नामाचा वाक्यातील संबंध दाखवणारे प्रत्यय; प्रथमा, द्वितीया, तृतीया, चतुर्थी, पंचमी, षष्ठी, सप्तमी व संबोधन असे आठ प्रकार.
- औपचारिक पत्र
- प्रेषक पत्ता, दिनांक, प्राप्तकर्ता, विषय, संबोधन, मुख्य भाग, आभार व सही या क्रमाने लिहिले जाते; भाषा औपचारिक असते.
- सारांश
- मूळ उताऱ्यातील मुख्य मुद्दे स्वतःच्या शब्दांत संक्षिप्तपणे लिहिणे; सामान्यतः मूळाच्या एक तृतीयांश लांबीत, उपमा व दृष्टांत वगळून.
- जाहिरात
- उत्पादन किंवा सेवेची माहिती आकर्षक शीर्षक, चित्र, वैशिष्ट्ये, फायदे व संपर्क यांसह थोडक्यात मांडणारी आकृती.
- बातमी
- मथळा, स्थळ, दिनांक व 5W1H या घटकांसह घटनेची थेट, वस्तुनिष्ठ माहिती देणारे लेखन; पहिल्या परिच्छेदात सार असते.
- निबंध
- एका केंद्रीय विचाराभोवती प्रस्तावना, विस्तार व समारोप अशी तीन अंगे जोडून लिहिलेला गद्यलेख; मुद्दे क्रमाने मांडतात.
- संवादलेखन
- दोन किंवा अधिक पात्रांमधील बोलण्याचे लेखन; पात्रांचे वय, स्वभाव व प्रसंग यांना साजशी भाषा आणि छोटी वाक्ये वापरतात.
- मुख्य कल्पना
- उताऱ्यातून लेखकाने मांडलेला सर्वात महत्त्वाचा विचार; तो सहसा पहिल्या किंवा शेवटच्या परिच्छेदात स्पष्ट होतो व तपशील त्याला पुष्टी देतात.
- संदर्भार्थ
- शब्दाचा किंवा वाक्याचा अर्थ आसपासच्या मजकुरावरून ठरवणे; एकाच शब्दाचे वेगवेगळ्या संदर्भात वेगळे अर्थ असू शकतात.
- अनुमान
- मजकुरात थेट नमूद नसलेला अर्थ उपलब्ध पुराव्यांवरून काढणे; तर्कसंगत असले पाहिजे आणि उताऱ्यातील सूत्रांशी विसंगत नसावे.
- शीर्षक
- उताऱ्याचा केंद्रीय विचार संक्षिप्तपणे व्यक्त करणारे नाव; ते मुख्य विषय, पात्र किंवा प्रतीकाशी जोडलेले असते.
- लेखकाचा उद्देश
- मजकूर लिहिण्यामागील हेतू: माहिती देणे, पटवणे, मनोरंजन करणे, प्रेरणा देणे किंवा टीका करणे; शब्दार्थ व शैलीवरून तो ओळखता येतो.