First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Question 1गद्य (Prose)
मराठी गद्य साहित्यातील 'कथात्मक गद्य' या प्रकाराचे मुख्य वैशिष्ट्य कोणते?
- केवळ भावनांचे सविस्तर वर्णन
- वैचारिक विषयांची सखोल चर्चा
- नियमांचे काटेकोर पालन
- घटना व पात्रविकास Correct answer.
Explanation
कथात्मक गद्यात घटना, पात्रे आणि कथानक यांचा समावेश होतो; वाचकाला कथेचा अनुभव येतो. इतर पर्याय हे वर्णनात्मक किंवा विचारात्मक गद्याची वैशिष्ट्ये आहेत.
Question 2गद्य (Prose)
मराठी गद्यातील 'श्यामची आई' हे पुस्तक कोणी लिहिले?
- वि. स. खांडेकर
- श्री. पु. भागवत
- पु. ल. देशपांडे
- साने गुरुजी Correct answer.
Explanation
'श्यामची आई' हे पुस्तक साने गुरुजींनी लिहिले आहे; ते मराठी गद्यातील एक भावपूर्ण आत्मकथनात्मक कृती आहे. इतर पर्याय हे इतर प्रसिद्ध मराठी लेखक आहेत.
Question 3गद्य (Prose)
गावातील लोकांनी पाण्याची टंचाई लक्षात घेऊन शेतकऱ्यांनी सामूहिक श्रमदानाचा निर्णय घेतला. सर्वांनी मिळून विहिरीची दुरुस्ती केली आणि पाणी व्यवस्थित वापरण्याचा संकल्प केला. या गद्यपरिच्छेदातील 'श्रमदान' या शब्दाचा अर्थ काय?
- कष्टाचे योगदान Correct answer.
- अन्नदान
- पैशांचे दान
- वस्त्रदान
Explanation
'श्रमदान' म्हणजे स्वेच्छेने शारीरिक कष्ट देऊन केलेले योगदान; संदर्भात शेतकऱ्यांनी मिळून काम केले. इतर पर्याय हे भिन्न प्रकारचे दान दर्शवतात.
Question 4गद्य (Prose)
वाचनाने माणसाच्या विचारांना दिशा मिळते. चांगली पुस्तके आपल्याला जीवनातील मूल्ये शिकवतात. त्यामुळे प्रत्येकाने रोज थोडा वेळ वाचनासाठी राखून ठेवावा. या गद्यपरिच्छेदाचा मुख्य विचार कोणता?
- शिक्षणाचे महत्त्व
- वेळेचे नियोजन आवश्यक
- पुस्तके महाग असतात
- वाचनाने विचार घडतात Correct answer.
Explanation
परिच्छेदात वाचनामुळे विचारांना दिशा मिळते आणि जीवनमूल्ये शिकवली जातात, असा मुख्य विचार आहे. इतर पर्याय परिच्छेदातील उपविचार किंवा असंबंधित कल्पना आहेत.
Question 5गद्य (Prose)
रामू शेतात राबत होता. पाऊस लांबल्यामुळे पिके सुकू लागली होती. गावातील इतर शेतकरी हताश होते, पण रामूने नवीन पाण्याचा स्रोत शोधण्याचे ठरवले. तो रात्रंदिवस काम करत राहिला आणि शेवटी एक झरा शोधून काढला. या गद्यपरिच्छेदातून रामूचे कोणते वैशिष्ट्य स्पष्ट होते?
- आळशी आणि बेफिकीर
- चिकाटी व प्रयत्नशील Correct answer.
- हताश आणि निराश
- स्वार्थी आणि लोभी
Explanation
रामूने परिस्थितीसमोर हार न मानता नवीन स्रोत शोधण्याचा प्रयत्न केला, हे त्याचे चिकाटी आणि प्रयत्नशीलता दर्शवते. इतर पर्याय परिच्छेदातील माहितीशी विसंगत आहेत.
Question 6गद्य (Prose)
शाळेच्या मैदानावर मुले खेळत आहेत. या वाक्यातील क्रियापदाचा प्रकार कोणता?
- द्विकर्मक
- कर्मणी
- अकर्मक Correct answer.
- सकर्मक
Explanation
'मुले खेळत आहेत' या वाक्यात कर्म नाही, त्यामुळे क्रियापद अकर्मक आहे. सकर्मक क्रियापदाला कर्म असते; द्विकर्मक आणि कर्मणी हे इतर प्रकार आहेत.
Question 7गद्य (Prose)
त्याच्या शब्दांत मधुरता होती, जणू काही साखरेचा वर्षाव होत होता. या गद्यवाक्यात कोणता अलंकार आहे?
- रूपक
- उपमा
- अनुप्रास
- उत्प्रेक्षा Correct answer.
Explanation
'जणू काही' हे उत्प्रेक्षा अलंकाराचे सूचक आहे, जिथे एका गोष्टीची दुसऱ्या गोष्टीशी कल्पना केली जाते. उपमा, रूपक आणि अनुप्रास हे वेगळे अलंकार आहेत.
Question 8गद्य (Prose)
आजच्या युगात संगणकाशिवाय कामकाज करणे कठीण आहे. पण संगणकाचा वापर मर्यादित ठेवला पाहिजे, अन्यथा मानवी संबंध दुरावतील. त्यामुळे तंत्रज्ञानाचा वापर विचारपूर्वक करा. या गद्यपरिच्छेदातून लेखक काय सुचवत आहे?
- विचारपूर्वक तंत्रज्ञान वापरावे Correct answer.
- संगणकाचा वापर टाळावा
- मानवी संबंध तोडावे
- संगणकाशिवाय काम करावे
Explanation
लेखक संगणकाचा वापर आवश्यक मानतो, पण तो मर्यादित आणि विचारपूर्वक असावा असे सुचवतो. इतर पर्याय परिच्छेदातील विचारांचे अतिशयोक्तीकरण किंवा विरुद्ध अर्थ दर्शवतात.
Question 9गद्य (Prose)
सकाळी लवकर उठणे आरोग्यासाठी चांगले असते. लवकर उठल्याने दिवसभरातील कामे वेळेवर होतात आणि मन प्रसन्न राहते. त्यामुळे प्रत्येकाने लवकर उठण्याची सवय लावावी. या गद्यपरिच्छेदाचा योग्य सारांश कोणता?
- मनाची प्रसन्नता राखणे
- लवकर उठण्याचे फायदे Correct answer.
- आरोग्याची काळजी घेणे
- कामाचे नियोजन करणे
Explanation
परिच्छेदात लवकर उठल्याने होणारे आरोग्य, वेळ आणि मन यांविषयीचे फायदे सांगितले आहेत, हा त्याचा सारांश आहे. इतर पर्याय हे केवळ एका पैलूचे वर्णन करतात.
Question 10गद्य (Prose)
अरेरे! आज पुन्हा पाऊस आला नाही. शेतकऱ्यांचे चेहरे निराशेने मलूल झाले. देवा, तूच आमची काळजी घे. या गद्यपरिच्छेदातील लेखकाचा सूर कोणता?
- करुण Correct answer.
- विनोदी
- रागाचा
- थट्टेचा
Explanation
'अरेरे!' आणि 'निराशेने मलूल' या शब्दांवरून लेखकाचा सूर करुण आहे. विनोद, थट्टा किंवा राग यांचा संदर्भ परिच्छेदात नाही.
Question 11गद्य (Prose)
मराठी गद्यात एखाद्या व्यक्तीने स्वतःच्या जीवनातील घटना, अनुभव आणि विचार प्रामाणिकपणे मांडण्याच्या साहित्यप्रकारास काय म्हणतात?
- प्रवासवर्णन
- कादंबरी
- निबंध
- आत्मचरित्र Correct answer.
Explanation
आत्मचरित्रात लेखक स्वतःच्या जीवनातील घटना, अनुभव आणि विचार प्रामाणिकपणे मांडतो. प्रवासवर्णनात प्रवासाचे अनुभव, निबंधात विचारांची मांडणी आणि कादंबरीत काल्पनिक कथानक प्रामुख्याने असते.
Question 12गद्य (Prose)
विनोद, व्यंग्य, बोलीभाषेचा सहज वापर आणि संवादात्मकता यांसाठी प्रसिद्ध असलेले मराठी गद्यलेखक कोण?
- ना. सी. फडके
- पु. ल. देशपांडे Correct answer.
- वि. स. खांडेकर
- हरि नारायण आपटे
Explanation
पु. ल. देशपांडे यांच्या गद्यात विनोद, व्यंग्य, बोलीभाषेचा सहज वापर आणि संवादात्मकता ही वैशिष्ट्ये प्रसिद्ध आहेत. त्यांचे ललित निबंध व कथालेखन वाचकाला हसवताना विचार करायलाही भाग पाडते.
Question 13गद्य (Prose)
औपचारिक पत्रात शाळेच्या मुख्याध्यापकांना संबोधताना कोणते संबोधन योग्य ठरते?
- आदरणीय महोदय Correct answer.
- प्रिय मित्रा
- अरे
- नमस्कार मित्रा
Explanation
औपचारिक पत्रात पदाधिकाऱ्यास आदरार्थी व औपचारिक संबोधन वापरतात. ‘आदरणीय महोदय’ हे मुख्याध्यापकांसाठी योग्य असून पत्राचा औपचारिक सूर राखते.
Question 14गद्य (Prose)
प्रवासात भेटलेली ठिकाणे, निसर्ग, माणसे आणि त्यांचे अनुभव चित्रासारखे उभे करणारा गद्यप्रकार कोणता?
- प्रवासवर्णन Correct answer.
- कथानक
- वैचारिक निबंध
- आत्मचरित्र
Explanation
प्रवासवर्णनात लेखकाने भेट दिलेली ठिकाणे, निसर्ग, माणसे व त्यातून मिळालेले अनुभव वाचकासमोर उभे करतो. आत्मचरित्र स्वतःच्या जीवनाचे, निबंध विचारांचे आणि कथानक कथेच्या घटनासूत्राचे असते.
Question 15गद्य (Prose)
एखाद्या विषयाची तर्कशुद्ध मांडणी करून वाचकास विचार करायला प्रवृत्त करणारा निबंध कोणता?
- वैचारिक निबंध Correct answer.
- आत्मचरित्र
- प्रवासवर्णन
- ललित निबंध
Explanation
वैचारिक निबंधात विषयाची तर्कशुद्ध, विश्लेषणात्मक मांडणी करून वाचकाच्या विचारांना चालना दिली जाते. ललित निबंधात भावना व सौंदर्याचा भाग महत्त्वाचा ठरतो.
Question 16गद्य (Prose)
‘आईने दोन भाकरी चटणीसह शेजाऱ्याला दिल्या आणि स्वतःकडे एकच भाकरी ठेवली. तिने शेजाऱ्याची चौकशीही केली.’ या गद्यपरिच्छेदावरून आईचे कोणते गुण प्रामुख्याने दिसतात?
- निष्काळजीपणा
- रागीटपणा
- उदारता व परोपकार Correct answer.
- स्वार्थीपणा
Explanation
आईने स्वतःकडे कमी ठेवून शेजाऱ्याला भाकरी दिल्या व त्याची चौकशी केली; यातून तिची उदारता आणि परोपकार दिसतो. इतर पर्यायांना पाठिंबा देणारी कृती परिच्छेदात नाही.
Question 17गद्य (Prose)
‘व्यायाम केल्याने शरीर बलवान राहते. पण आहार चुकीचा असेल तर व्यायामाचा फायदा मर्यादित होतो. त्यामुळे संतुलित आहारही तितकाच आवश्यक आहे.’ या परिच्छेदातील लेखकाचा मुख्य उद्देश कोणता?
- व्यायाम व संतुलित आहार यांची सांगड घालणे Correct answer.
- आहाराची किंमत सांगणे
- फक्त व्यायामाचे महत्त्व सांगणे
- व्यायाम टाळण्याचा सल्ला देणे
Explanation
परिच्छेद व्यायामाचे महत्त्व मानतो, पण आहार चुकीचा असल्यास त्याचा फायदा मर्यादित राहतो असे सांगतो. शेवटचे वाक्य संतुलित आहाराचीही तितकीच आवश्यकता अधोरेखित करते, म्हणून उद्देश दोन्हींची सांगड घालणे हा आहे.
Question 18गद्य (Prose)
‘ललित निबंध’ व ‘वैचारिक निबंध’ यांतील मुख्य फरक कोणता?
- दोन्ही निबंध प्रकार केवळ पत्ररूपातच लिहिले जातात आणि त्यांत संवाद नसतो.
- ललित निबंधात केवळ आकडेवारी असते आणि वैचारिक निबंधात केवळ कथा असते.
- ललित निबंधात व्यक्तिगत अनुभव व सौंदर्य असते; वैचारिक निबंधात तर्क व विचार असतात. Correct answer.
- वैचारिक निबंधात भावनांचा ओलावा प्रामुख्याने असतो आणि ललित निबंधात केवळ तर्क असतो.
Explanation
ललित निबंधात लेखकाचे व्यक्तिगत अनुभव, भावना, सौंदर्यानुभूती आणि शैलीचा चटकदारपणा महत्त्वाचा असतो. वैचारिक निबंधात तर्क, विचार आणि विषयाची सुसंगत मांडणी प्रामुख्याने असते.
Question 19गद्य (Prose)
व्यंग्यात्मक गद्याचे प्रमुख वैशिष्ट्य कोणते?
- केवळ घटनांची कोरडी यादी करणे
- भावनांचा अतिरेक करून कथा थांबवणे
- प्रत्येक वाक्यात आकडेवारी देणे
- समाजातील विसंगतीवर अप्रत्यक्षपणे बोचरा भाष्य करणे Correct answer.
Explanation
व्यंग्यात्मक गद्य समाजातील विसंगती, ढोंग व वृत्ती यांवर अप्रत्यक्षपणे बोचरा भाष्य करते. वाचक हसतानाही त्या विसंगतीचा विचार करतो; केवळ माहितीची यादी करणे हे त्याचे कार्य नाही.
Question 20गद्य (Prose)
कथेतील संवादाचे मुख्य कार्य कोणते?
- कथानक थांबवून प्रवासवर्णन करणे
- कथेची पाने वाढवणे
- लेखकाचा परिचय देणे
- पात्रांचे स्वभाव व परस्परसंबंध स्पष्ट करणे Correct answer.
Explanation
संवादातून पात्रांची भाषा, विचार, स्वभाव आणि एकमेकांशी असलेले नाते स्पष्ट होते. कथेतील संवाद कथानक पुढे नेतो, पण त्याचे मुख्य कार्य पात्रचित्रण व संबंध स्पष्ट करणे हे आहे.
Question 21गद्य (Prose)
एखाद्या व्यक्तीचे बाह्यरूप, स्वभाववैशिष्ट्ये आणि वर्तन यांचे शब्दचित्र रेखाटणाऱ्या गद्यप्रकारास मराठीत काय म्हणतात?
- प्रवासवर्णन
- व्यक्तिचित्रण Correct answer.
- वैचारिक निबंध
- आत्मचरित्र
Explanation
व्यक्तिचित्रणात लेखक व्यक्तीचे रूप, बोलणे, स्वभाव आणि वागणे यांच्या आधारे वाचकासमोर जिवंत चित्र उभे करतो. प्रवासवर्णन स्थळांच्या अनुभवाशी, आत्मचरित्र स्वतःच्या जीवनकथेशी आणि वैचारिक निबंध तात्विक मांडणीशी संबंधित असते.
Question 22गद्य (Prose)
औपचारिक पत्रात कार्यालयीन किंवा शाळेतील अधिकाऱ्यास संबोधताना भाषा कशी असावी?
- अतिशय बोलीभाषेतील व विनोदी
- अलंकारांनी भरलेली व गूढ
- सौजन्यपूर्ण, संक्षिप्त व औपचारिक Correct answer.
- केवळ म्हणींचा वापर करणारी
Explanation
औपचारिक पत्रात नम्रता, संक्षिप्तता आणि शिष्टाचार जपला जातो; अधिकाऱ्यास संबोधताना आदरार्थी व स्पष्ट शब्द वापरतात. बोलीभाषेतील विनोद, गूढ अलंकार किंवा केवळ म्हणींचा भरणा औपचारिक पत्राच्या गांभीर्यास बाधतो.
Question 23गद्य (Prose)
निबंधाच्या प्रस्तावनेचे मुख्य कार्य खालीलपैकी कोणते आहे?
- वाचकास विषयाची ओळख करून देणे Correct answer.
- विषयाचा शेवटचा निष्कर्ष देणे
- सर्व उदाहरणांची यादी करणे
- लेखकाचे हस्ताक्षर जोडणे
Explanation
प्रस्तावना वाचकाचे लक्ष विषयाकडे वळवते आणि पुढील मांडणीसाठी संदर्भ तयार करते. निष्कर्ष शेवटी येतो, तर हस्ताक्षर व उदाहरणांची यादी प्रस्तावनेचे मुख्य कार्य नाही.
Question 24गद्य (Prose)
आत्मकथनात 'मी' या सर्वनामाचा वापर प्रामुख्याने कशासाठी होतो?
- लेखकाचे स्वतःचे अनुभव व विचार मांडण्यासाठी Correct answer.
- वाचकांना थेट प्रश्न विचारण्यासाठी
- काल्पनिक कथानक तयार करण्यासाठी
- इतर पात्रांचे चरित्र रंगवण्यासाठी
Explanation
आत्मकथनात लेखक स्वतःच्या अनुभवांचा, भावनांचा आणि विचारांचा प्रामाणिकपणे मागोवा घेतो; म्हणून 'मी' हा दृष्टिकोनाचा केंद्रबिंदू असतो. इतर पात्रांचे चरित्र, काल्पनिक कथानक किंवा वाचकांना थेट प्रश्न हे त्याचे मुख्य कार्य नाही.
Question 25गद्य (Prose)
एखाद्या स्थळ, वस्तू वा व्यक्तीचे शब्दचित्र उभे करणाऱ्या निबंधास कोणता निबंध म्हणतात?
- कथात्मक निबंध
- वर्णनात्मक निबंध Correct answer.
- आत्मचरित्रात्मक निबंध
- वैचारिक निबंध
Explanation
वर्णनात्मक निबंधात स्थळ, वस्तू वा व्यक्तीचे दृश्य तपशील शब्दांत रंगवले जातात. वैचारिक निबंध तर्कावर, आत्मचरित्रात्मक निबंध स्वानुभवावर आणि कथात्मक निबंध घटनाक्रमावर भर देतो.
Question 26गद्य (Prose)
कथेतील संवाद लिहिताना पात्रांची भाषा कशाप्रमाणे असावी?
- सर्व पात्रांसाठी एकसारखी व कठीण
- प्रत्येक वाक्यात अलंकार असलेली
- केवळ लेखकाच्या विचारांप्रमाणे
- पात्राच्या स्वभाव व पार्श्वभूमीप्रमाणे Correct answer.
Explanation
संवादातून पात्राचा स्वभाव, शिक्षण, प्रदेश आणि भावना झळकाव्या लागतात; म्हणून भाषा पात्राच्या पार्श्वभूमीप्रमाणे बदलते. एकसारखी कठीण भाषा, केवळ लेखकाचे विचार किंवा सक्तीचे अलंकार संवादाची नैसर्गिकता कमी करतात.
Question 27गद्य (Prose)
‘गावात पूर आल्याची बातमी ऐकताच सुनीताने आपल्या दुकानातील साठा उघडा ठेवला आणि ज्यांना गरज होती त्यांना मदत केली. नंतर तिने कोणाकडून पैसे घेतले नाहीत.’ या परिच्छेदावरून सुनीताचा कोणता गुण प्रामुख्याने दिसतो?
- कठोरपणा
- निष्क्रियता
- स्वार्थीपणा
- संवेदनशीलता व उदारता Correct answer.
Explanation
पूर आल्याच्या संकटात सुनीताने साठा उघडा ठेवून गरजूंना मदत केली आणि पैसे घेतले नाहीत; यातून तिची संवेदनशीलता व उदारता दिसते. स्वार्थीपणा, निष्क्रियता वा कठोरपणा या कृतींशी जुळत नाही.
Question 28गद्य (Prose)
‘पात्रांच्या कृती व संवादातून घटना पुढे सरकवणे’ हे प्रामुख्याने कोणत्या गद्यप्रकाराचे वैशिष्ट्य आहे?
- निबंध
- कथा Correct answer.
- पत्र
- व्यक्तिचित्रण
Explanation
कथेत पात्रांच्या कृती, संवाद आणि परस्परसंबंधांतून घटनाक्रम पुढे सरकतो. निबंध विचार मांडतो, पत्र संवादाचे औपचारिक माध्यम असते आणि व्यक्तिचित्रण व्यक्तीचे वर्णन केंद्रस्थानी ठेवते.
Question 29गद्य (Prose)
‘आपण सर्वजण दररोज थोडा वेळ मोबाइल बाजूला ठेवून कुटुंबाशी बोलले पाहिजे; याने नाती जवळ येतात.’ असे लेखक म्हणतो, तेव्हा त्याचा मुख्य उद्देश काय आहे?
- कुटुंबातील कलह वाढवणे
- कुटुंबसंवादासाठी वेळ देण्याचे आवाहन करणे Correct answer.
- मोबाइलची किंमत सांगणे
- मोबाइलचा वापर पूर्णपणे बंद करण्याचा आदेश देणे
Explanation
लेखक मोबाइल पूर्णपणे टाकून देण्याचा आदेश देत नाही, तर कुटुंबासाठी थोडा वेळ राखून संवाद वाढवण्याचे आवाहन करतो. किंमत सांगणे वा कलह वाढवणे हा या वाक्याचा उद्देश नाही.
Question 30गद्य (Prose)
‘वर्गातील मुलांनी जुन्या पुस्तकांचे दान केले आणि ग्रंथालयासाठी कपाट बनवले.’ या परिच्छेदास सर्वात योग्य शीर्षक कोणते?
- वर्गातील खेळ
- ग्रंथालयासाठी सामूहिक योगदान Correct answer.
- सुट्टीतील प्रवास
- पुस्तकांची किंमत
Explanation
परिच्छेदात मुलांनी पुस्तके दान करून ग्रंथालयासाठी कपाट बनवले, हे सामूहिक योगदान दर्शवते. खेळ, पुस्तकांची किंमत वा सुट्टीतील प्रवास यांचा उल्लेख परिच्छेदात नाही.
Question 31गद्य (Prose)
मराठी गद्यात एखाद्या व्यक्तीच्या जन्मापासून ते तिच्या कार्यापर्यंतचा प्रवास सविस्तर मांडणाऱ्या साहित्यप्रकारास काय म्हणतात?
- निबंध
- कथालेखन
- समीक्षा
- चरित्र Correct answer.
Explanation
चरित्रात व्यक्तीचे जीवनवृत्त, कार्य आणि व्यक्तिमत्त्व यांचा तपशीलवार परिचय दिला जातो. लेखक त्या व्यक्तीचे गुण, कार्य आणि समाजावरील परिणाम यांचे विवेचन करतो. आत्मचरित्रात स्वतःचा अनुभव असतो, तर चरित्रात दुसऱ्या व्यक्तीचे जीवन चित्रित होते.
Question 32गद्य (Prose)
औपचारिक पत्रात ‘विषय’ हा भाग कोणत्या उद्देशाने लिहिला जातो?
- सर्व आदरार्थी संबोधने एकत्र लिहिण्यासाठी
- पत्राचा मुख्य आशय थोडक्यात स्पष्ट करण्यासाठी Correct answer.
- पाठवणाऱ्याचे संपूर्ण पत्ते देण्यासाठी
- पत्र पाठवल्याची तारीख नोंदवण्यासाठी
Explanation
औपचारिक पत्रात विषयामुळे वाचकाला पत्राचा मुख्य मुद्दा पहिल्या ओळीतच समजतो. विषय संक्षिप्त व स्पष्ट असावा आणि पत्राच्या आशयाशी त्याचा थेट संबंध असावा. त्यामुळे कार्यालयीन पत्रव्यवहारात विषय लिहिणे आवश्यक मानले जाते.
Question 33गद्य (Prose)
कथेच्या कथानकात कार्यकारणभाव महत्त्वाचा का मानला जातो?
- कारण तो घटनांना परस्पर जोडून कथेला तर्कशुद्ध गती देतो Correct answer.
- कारण तो कथेचा शेवट नेहमी सुखद करतो
- कारण तो पात्रांची नावे ठरवतो
- कारण तो कथेची भाषा सोपी करतो
Explanation
कथानकात एक घटना दुसऱ्या घटनेला कारणीभूत ठरते, त्यामुळे कथेचा प्रवाह विश्वासार्ह बनतो. केवळ घटनांची यादी कथानक होत नाही; त्यांच्यातील कार्यकारणाचा दुवा महत्त्वाचा असतो. यामुळे वाचकाला पुढे काय होईल याची उत्सुकता टिकून राहते.
Question 34गद्य (Prose)
एखाद्या साहित्यकृतीचे गुणदोष विचारपूर्वक मांडणाऱ्या गद्यप्रकारास मराठीत काय म्हणतात?
- पत्रकथा
- समीक्षा Correct answer.
- चरित्र
- प्रवासवर्णन
Explanation
समीक्षेत साहित्यकृतीचा आशय, रचना, भाषा आणि परिणाम यांचे तर्कशुद्ध मूल्यमापन केले जाते. त्यात केवळ प्रशंसा न करता मर्यादाही स्पष्ट केल्या जातात. म्हणून गुणदोषांची विचारपूर्वक मांडणी हे समीक्षेचे मुख्य कार्य आहे.
Question 35गद्य (Prose)
‘गावातील बाजारात गेल्यावर आजी प्रत्येक दुकानात थांबत असे; भाजीवाल्याशी हसून बोलत असे आणि त्याच्या मुलीची चौकशी करत असे. तिच्या या वागण्यातून गावातील माणसांशी असलेला तिचा जिव्हाळा दिसत असे.’ या परिच्छेदात आजीचे कोणते वैशिष्ट्य प्रामुख्याने उभे केले आहे?
- तिचे शारीरिक बल
- तिची कल्पनाशक्ती
- तिचे राजकीय विचार
- तिची माणसांशी असलेली जवळीक Correct answer.
Explanation
आजीच्या दैनंदिन वागण्यातून लेखकाने तिचा माणसांशी असलेला सहज जिव्हाळा दाखवला आहे. दुकानात थांबणे, हसून बोलणे आणि चौकशी करणे ही वर्तनविशेषणे याच जवळीकीची साक्ष देतात. अशा तपशिलांतून पात्राचे स्वभाववैशिष्ट्य स्पष्ट होते.
Question 36गद्य (Prose)
वैचारिक निबंधात मांडलेला विचार अधिक पटवून देण्यासाठी दैनंदिन उदाहरण जोडले जाते, तेव्हा त्या उदाहरणाचे मुख्य कार्य काय असते?
- मूळ विषय बदलणे
- विचार अधिक स्पष्ट व विश्वासार्ह करणे Correct answer.
- निबंधाची लांबी वाढवणे
- लेखकाचे नाव लपवणे
Explanation
वैचारिक निबंधात उदाहरणामुळे अमूर्त विचार मूर्त व सहज समजण्यासारखा होतो. योग्य उदाहरण विचाराला पुष्टी देत मांडणीचा विश्वास वाढवते. मात्र उदाहरण विषयाच्या मुख्य प्रवाहाशी संबंधित असावे.
Question 37गद्य (Prose)
कथेत ‘पावसाच्या सुरुवातीच्या सरी आणि ओल्या मातीचा दरवळ’ असे वर्णन आल्यावर पुढे ग्रामीण भागातील आठवणींचा प्रसंग येतो. या वर्णनाचे कथेतले मुख्य कार्य काय आहे?
- वातावरण निर्माण करून पुढील प्रसंगासाठी भावनिक पार्श्वभूमी तयार करणे Correct answer.
- पात्रांची संख्या वाढवणे
- कथेचा विषय पूर्णपणे बदलणे
- कथेचा शेवट सुखद करणे
Explanation
पावसाच्या सरी आणि ओल्या मातीचा दरवळ यांमुळे कथेत ग्रामीण वातावरणाची सजीव पार्श्वभूमी तयार होते. असे वर्णन पुढील आठवणींच्या प्रसंगाला भावनिक आधार देते. त्यामुळे वातावरणनिर्मिती हे कथेतील वर्णनाचे महत्त्वाचे कार्य ठरते.
Question 38गद्य (Prose)
निबंध लिहिताना विषयाच्या मुख्य मुद्द्यांपाशीच थांबणे का आवश्यक मानले जाते?
- प्रस्तावना लांब करण्यासाठी
- विनोदाची संधी वाढवण्यासाठी
- शब्दसंख्या कमी करण्यासाठी
- विचारांची एकसूत्रता टिकून राहण्यासाठी Correct answer.
Explanation
निबंधात प्रत्येक परिच्छेदाने मुख्य विषयाला पुढे नेले पाहिजे. विषयाबाहेरचे विस्तार टाळल्यास विचारांची एकसूत्रता टिकून राहते. त्यामुळे वाचकाला लेखकाचा मुख्य मुद्दा स्पष्टपणे समजतो.
Question 39गद्य (Prose)
‘शाळेच्या मैदानावर पहिल्यांदा खेळताना मी पडलो, पण शिक्षकांनी धीर दिला आणि पुन्हा उभे राहून सराव केला.’ या परिच्छेदात कथेचा कोणता टप्पा अधिक स्पष्ट होतो?
- फक्त पात्रपरिचय
- संघर्ष आणि त्यावर मात करण्याची प्रक्रिया Correct answer.
- केवळ वर्णनाची प्रस्तावना
- कथेचा शेवट
Explanation
पडणे हा अडथळा आणि पुन्हा सराव करणे ही त्यावर मात करण्याची प्रक्रिया यातून कथेचा संघर्ष स्पष्ट होतो. शिक्षकांचा धीर हा संघर्षातील आधार दाखवतो. अशा घटनाक्रमातून पात्राचा प्रयत्न आणि बदल स्पष्ट होतो.
Question 40गद्य (Prose)
कथेच्या प्रारंभिक भागात वाचकाला कथेची पार्श्वभूमी समजण्यासाठी प्रामुख्याने काय दिले जाते?
- सर्व पात्रांचा अंत
- पात्रपरिचय आणि वातावरणाची पार्श्वभूमी Correct answer.
- चरमसीमेचा प्रसंग
- कथेचा उपसंहार
Explanation
कथेच्या प्रारंभात पात्रे, त्यांची परिस्थिती आणि घटना घडणारे वातावरण यांचा परिचय दिला जातो. यामुळे पुढील प्रसंग समजून घेण्यासाठी वाचकाला आवश्यक पार्श्वभूमी मिळते. म्हणून प्रारंभिक भागात पात्रपरिचय व वातावरण यांचे महत्त्व असते.
Question 41पद्य (Poetry)
कवितेच्या ओळींच्या शेवटी येणाऱ्या समान ध्वनींच्या अक्षरांच्या जुळणीला मराठी काव्यशास्त्रात काय म्हणतात?
- यमक Correct answer.
- अनुप्रास
- प्रास
- उपमा
Explanation
कवितेच्या ओळींच्या शेवटी समान ध्वनी येणाऱ्या अक्षरांची जुळणी म्हणजे यमक. यामुळे कवितेला लय आणि संगीतात्मकता येते. प्रास हा ओळींच्या आरंभीच्या अक्षरांचा, तर अनुप्रास हा एकाच अक्षराच्या पुनरावृत्तीचा अलंकार असतो.
Question 42पद्य (Poetry)
‘त्याचा चेहरा पौर्णिमेच्या चंद्रासारखा उजळ आहे’ या कवितेच्या ओळीत कोणता अलंकार आहे?
- रूपक
- अर्थान्तरन्यास
- उत्प्रेक्षा
- उपमा Correct answer.
Explanation
एखाद्या गोष्टीची दुसऱ्या गोष्टीशी ‘सारखा’ किंवा ‘प्रमाणे’ अशा शब्दांद्वारे तुलना केली जाते तेव्हा उपमा अलंकार होतो. येथे चेहऱ्याची चंद्राशी ‘सारखा’ या शब्दाने तुलना केली आहे. रूपकात तुलना न करता एकाची दुसरी गोष्ट म्हणून कल्पना केली जाते.
Question 43पद्य (Poetry)
कवितेच्या एका ओळीत ‘स’ हे अक्षर वारंवार येऊन त्याचा मधुर ध्वनी निर्माण झाला, तर कोणता अलंकार होतो?
- अनुप्रास Correct answer.
- यमक
- श्लेष
- प्रास
Explanation
एका ओळीत किंवा कडव्यात एकाच अक्षराची किंवा वर्णाची मधुर पुनरावृत्ती होत असेल तर अनुप्रास अलंकार होतो. येथे ‘स’ या अक्षराची पुनरावृत्ती झाली आहे. यमक आणि प्रास हे ओळींच्या शेवटच्या व आरंभीच्या अक्षरांच्या जुळणीशी संबंधित आहेत.
Question 44पद्य (Poetry)
देशाच्या पराक्रमाचे आणि शौर्याचे वर्णन करणाऱ्या कवितेत प्रामुख्याने कोणता रस असतो?
- वीर Correct answer.
- करुण
- हास्य
- शृंगार
Explanation
वीर रस हा उत्साह, पराक्रम आणि शौर्य यांच्याशी जोडलेला असतो. देशाच्या वीरांचे किंवा युद्धाचे वर्णन करणाऱ्या कवितेत वीर रस प्रकट होतो. शृंगार प्रेमाचा, करुण शोकाचा आणि हास्य विनोदाचा रस मानला जातो.
Question 45पद्य (Poetry)
ज्या कवितेत मात्रांची ठराविक गणना नसते आणि ओळींची लांबी मुक्त असते, तिला मराठी काव्यशास्त्रात काय म्हणतात?
- वृत्त
- मुक्तछंद Correct answer.
- अभंग
- ओवी
Explanation
ज्या कवितेत मात्रांची ठराविक गणना नसते आणि ओळींची लांबी मुक्त असते, तिला मुक्तछंद म्हणतात. मुक्तछंदात कवी भावनेच्या प्रवाहानुसार ओळी मोकळेपणाने मांडतो. वृत्त, ओवी आणि अभंग यांना ठराविक छंदाचे नियम असतात.
Question 46पद्य (Poetry)
कवितेच्या ओळींच्या सुरुवातीला येणाऱ्या अक्षरांच्या समान ध्वनींच्या जुळणीला काय म्हणतात?
- पुनरुक्ती
- अनुप्रास
- यमक
- प्रास Correct answer.
Explanation
कवितेच्या ओळींच्या सुरुवातीला येणाऱ्या अक्षरांच्या समान ध्वनींच्या जुळणीला प्रास म्हणतात. प्रासामुळे कवितेच्या आरंभीचा ध्वनी नादमय होतो. ओळींच्या शेवटच्या जुळणीला यमक म्हणतात, तर एकाच अक्षराच्या पुनरावृत्तीला अनुप्रास.
Question 47पद्य (Poetry)
‘तिचे डोळे जणू तारेच आहेत’ अशा कवितेच्या ओळीत कोणता अलंकार आहे?
- उत्प्रेक्षा Correct answer.
- उपमा
- रूपक
- अनुप्रास
Explanation
‘जणू’ हा शब्द वापरून एखादी गोष्ट दुसऱ्या गोष्टीसारखी असल्याची कल्पना केली जाते, तेव्हा उत्प्रेक्षा अलंकार होतो. उपमेत ‘सारखा’ किंवा ‘प्रमाणे’ असे तुलनावाचक शब्द असतात, तर रूपकात आरोप केला जातो. येथे डोळ्यांना तारे म्हणून कल्पिले आहे.
Question 48पद्य (Poetry)
कवितेच्या प्रत्येक कडव्यानंतर पुन्हा येणाऱ्या ओळीला किंवा ओळींच्या समूहाला काय म्हणतात?
- संदेश
- अंतरा
- टेक Correct answer.
- मुखडा
Explanation
कवितेच्या प्रत्येक कडव्यानंतर पुन्हा येणाऱ्या ओळीला किंवा ओळींच्या समूहाला टेक किंवा ध्रुवक म्हणतात. टेकमुळे कवितेचा मुख्य भाव वारंवार अधोरेखित होतो. मुखडा हा कवितेचा प्रारंभीचा भाग असतो आणि अंतरा हा कडव्यातील बदलणारा भाग.
Question 49पद्य (Poetry)
संत तुकारामांच्या नावाशी जोडला जाणारा आणि मराठी कवितेतील भक्तीभाव व्यक्त करणारा काव्यप्रकार कोणता?
- लावणी
- ओवी
- पोवाडा
- अभंग Correct answer.
Explanation
संत तुकारामांच्या भक्तीभावाच्या रचना अभंग म्हणून ओळखल्या जातात. अभंग हा मराठी भक्ती कवितेतील महत्त्वाचा काव्यप्रकार आहे. ओवी ज्ञानेश्वरांशी, पोवाडा वीरगाथेशी आणि लावणी लोकनृत्याशी अधिक जोडली जाते.
Question 50पद्य (Poetry)
कवितेत एखाद्या शब्दाचा अनेक अर्थ देण्यासाठी असा वापर केला जातो की अर्थ दुहेरी होतो, तेव्हा कोणता अलंकार होतो?
- रूपक
- यमक
- श्लेष Correct answer.
- उपमा
Explanation
एखाद्या शब्दाचा अनेक अर्थांचा संभव असा वापर केला जातो की कवितेतील अर्थ दुहेरी होतो, तेव्हा श्लेष अलंकार होतो. श्लेषात शब्द एकच असतो पण त्याचे अर्थ अनेक असतात. उपमा आणि रूपक हे सादृश्यावर, तर यमक हे ध्वनीजुळणीवर आधारित असतात.