उपयोजित लेखन (Composition): पत्र, निबंध, बातमी, सारांश
लेखनविभागाचे स्वरूप
उपयोजित लेखनात पत्रलेखन, निबंधलेखन, जाहिरात, बातमी, सारांश आणि कथालेखन यांचा समावेश होतो. प्रत्येक प्रकाराची ठरावीक चौकट असते; चौकट चुकली तर भाषा चांगली असूनही गुण जातात.
प्रकारनिहाय नियम
- औपचारिक पत्र: प्रेषकाचा पत्ता → दिनांक → प्रति (महोदय/महोदया) → विषय (अधोरेखित) → मुख्य भाग → आभार → स्वाक्षरी व नाव.
- निबंध: प्रस्तावना (2-3 वाक्ये) → मुख्य भाग (मुद्दे व उदाहरणे) → समारोप; शब्दमर्यादा पाळा.
- बातमी: आकर्षक शीर्षक, ठिकाण व दिनांक, पहिल्या परिच्छेदात कोण-काय-कधी-कुठे-का-कसे; भूतकाळात लेखन.
- जाहिरात: शीर्षक, वैशिष्ट्ये बिंदूनामावलीत, संपर्क क्रमांक.
- सारांश: मूळ उताऱ्याच्या सुमारे एक तृतीयांश लांबी, स्वतःच्या शब्दांत, केवळ मुख्य विचार.
कार्यरत उदाहरण
उतारा: “सकाळी फिरायला गेल्याने शरीराला ताजवा येतो. ताजी हवा फुफ्फुसांना चांगली असते. त्यामुळे दिवसभर उत्साह टिकतो.” सारांश: “सकाळची फेरी शरीराला ताजवा देते आणि दिवसभर उत्साह टिकवते.” विचार: तीन वाक्यांतील एकच मध्यवर्ती विचार घेतला; “ताजी हवा फुफ्फुसांना चांगली” हे कारण-तपशील वगळला; शब्द कमी केले पण अर्थ सोडला नाही.
गुण कापणारे सापळे
- पत्रात विषय, दिनांक किंवा स्वाक्षरी विसरणे.
- निबंधात एकच मुद्दा वेगळ्या शब्दांत पुन्हा लिहिणे.
- जाहिरातीत संपर्क माहिती न देणे.
- सारांशात मूळ वाक्ये जशीच्या तशा वापरणे.
- बातमीत वर्तमानकाळ वापरणे.