ਸਕੂਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਨੀਤੀ
ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਜਗਰਤੀ' ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਆਖ਼ਰੀ ਪਰੂਫ਼ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਨੇ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਫਾਈਲ ਮੰਗੀ ਹੈ। 900 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੋ-ਦੋ ਰੂਪ ਮਿਲਦੇ ਹਨ: 'ਸ਼ਹੀਦ' ਅਤੇ 'ਸਹੀਦ', 'ਵਿੱਦਿਆ' ਅਤੇ 'ਵਿਦਿਆ', 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਅਤੇ 'ਜਿੰਦਗੀ', 'ਸੰਗੀਤ' ਅਤੇ 'ਸਗੀਤ', 'ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ' ਅਤੇ 'ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ', ਅਤੇ 'ਗ਼ਲਤ' ਅਤੇ 'ਗਲਤ'। ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਹਨ: 'ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਕੌਰ', 'ਹਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ'। ਕੁਝ ਅਧਿਆਪਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇਕਰੂਪਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਚੁਣ ਲਿਆ ਜਾਵੇ; ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ.ਸ.ਈ.ਬੀ. ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ। ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸੂਚੀ ਲਾਪਤਾ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਕੋਲ 14 ਥਾਵਾਂ ਬਦਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਮ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
1. ਸੰਪਾਦਕ ਕਿਹੜੇ ਛੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਚੁਣੇ ਅਤੇ ਕਿਉਂ? ਹਰ ਚੋਣ ਦਾ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਦਿਓ।
Read the worked answer
ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ
- ਸ਼ਹੀਦ - 'ਸ਼' ਨੁਕਤੇ ਵਾਲਾ ਅੱਖਰ ਹੈ; 'ਸਹੀਦ' ਇਸਦਾ ਗ਼ੈਰ-ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਹੈ।
- ਵਿੱਦਿਆ - 'ਦ' ਉੱਤੇ ਅੱਧਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ; 'ਵਿਦਿਆ' ਬਿਨਾਂ ਅੱਧਕ ਦੇ ਅਧੂਰਾ ਰੂਪ ਹੈ।
- ਜ਼ਿੰਦਗੀ - 'ਜ' ਉੱਤੇ ਨੁਕਤਾ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
- ਸੰਗੀਤ - 'ਸ' ਉੱਤੇ ਟਿੱਪੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ; 'ਸਗੀਤ' ਨਾਸਿਕ ਧੁਨੀ ਗੁਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ - ਟਿੱਪੀ ਸਮੇਤ ਇਹ ਮਿਆਰੀ ਨਾਮ ਹੈ; 'ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ' ਅਧੂਰਾ ਰੂਪ ਹੈ।
- ਗ਼ਲਤ - 'ਗ' ਉੱਤੇ ਨੁਕਤਾ ਅਰਥ ਅਤੇ ਉਚਾਰਨ ਦੋਵੇਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਰਕਿੰਗ ਤਰਕ
ਇਕਰੂਪਤਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਅਤੇ ਸਕੂਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਹੀ ਵਰਤੇ ਜਾਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਹਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇ ਸਕੂਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਰੂਪ ਚੁਣ ਲਵੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
2. ਕੀ 'ਸਿਰਫ਼ ਇਕਰੂਪਤਾ' ਦੀ ਦਲੀਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਆਪਣਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿਓ।
Read the worked answer
ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਇਕਰੂਪਤਾ ਦੀ ਦਲੀਲ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ।
ਕਾਰਨ
- ਸੰਸਥਾਗਤ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ: ਸਕੂਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਮਿਸਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਗ਼ੈਰ-ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਛਾਪਣਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ ਪਾ ਦੇਵੇਗਾ।
- ਪ੍ਰੀਖਿਆ-ਸੰਬੰਧ: ਪ.ਸ.ਈ.ਬੀ. ਦੇ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਦੇ ਅੰਕ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਦੀ ਆਦਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
- ਸੰਚਾਰ: ਕੁਝ ਰੂਪ ਉਚਾਰਨ ਜਾਂ ਅਰਥ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਸਿਰਫ਼ ਇਕਰੂਪਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੱਲ ਹੁੰਦੀ।
ਸੰਤੁਲਨ
ਭਾਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਬਦਲਣਾ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਸਪਸ਼ਟ ਮਿਆਰੀ/ਗ਼ੈਰ-ਮਿਆਰੀ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਹੀ ਚੁਣੇ ਜਾਣ।
3. ਨਾਮਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਨੀਤੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
Read the worked answer
ਨੀਤੀ
- ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਨਾਮ: ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਜੋ ਰੂਪ ਉਸਨੇ ਖ਼ੁਦ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਸਕੂਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਰੱਖੋ। 'ਸਿਮਰਨਜੀਤ' ਨੂੰ 'ਸਿਮਰਨਜੀਤ' ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿਓ; ਨਿੱਜੀ ਨਾਮ ਨੂੰ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ 'ਸੁਧਾਰਨਾ' ਢੁਕਵਾਂ ਨਹੀਂ।
- ਥਾਂ ਦੇ ਨਾਮ: 'ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ' ਵਰਗੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਨਾਮ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ।
- ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਜੇ ਨਾਮ ਦਾ ਰੂਪ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ; ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਬਦਲੋ ਨਾ।
ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਕੀ ਇਕਰੂਪਤਾ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਵੀ।