व्याकरणम् - सन्धिः एवं समासः
This is a high-scoring grammar domain: given a compound or joined word, you split it (सन्धिविच्छेद / समासविग्रह) and name the type; given two words, you join them. Marks are lost on the name of the type, not on the split.
सन्धि essentials
- स्वरसन्धि: दीर्घ (अ/आ + अ/आ = आ), गुण (अ + इ/उ/ऋ = ए/ओ/अर्), वृद्धि (आ + ए/ओ = ऐ/औ), यण (इ/उ/ऋ before a vowel → य्/व्/र्), अयादि (ए/ओ before a vowel → अय्/अव्).
- व्यञ्जनसन्धि: त् + श् → च्छ्; म् before a consonant → anusvāra.
- विसर्गसन्धि: विसर्ग + vowel, विसर्ग → र्/ओ/उ.
समास essentials
- अव्ययीभाव - first member is an अव्यय (प्रतिदिनम्, यथाशक्ति).
- तत्पुरुष - विग्रह carries a case; name it by that case (षष्ठी तत्पुरुष etc.).
- कर्मधारय - विशेषण + विशेष्य, same case (नीलोत्पलम्).
- द्विगु - first member is a numeral, collective, neuter singular (त्रिभुवनम्).
- द्वन्द्व - members joined by च; समाहार द्वन्द्व is neuter singular (आहारविहारम्).
- बहुव्रीहि - the whole denotes something else; विग्रह contains यस्य/येन/यस्मै (दशाननः = दश आननानि यस्य सः).
Worked example
विद्यालयः → विद्या + आलयः ('आ + आ = आ', दीर्घ स्वरसन्धि). राजपुत्रः → राज्ञः पुत्रः, so षष्ठी तत्पुरुष. दशाननः → दश आननानि यस्य सः, so बहुव्रीहि - not कर्मधारय, because the compound names Rāvaṇa, not ten faces.
Traps
- Calling बहुव्रीहि a कर्मधारय when the referent is a third entity.
- Wrong case in विग्रह (राजपुत्रः is not राजा पुत्रः).
- Writing द्विगु in the plural; it is neuter एकवचन.