રચના: સારાંશની શબ્દમર્યાદા, અરજીપત્રનું ફોર્મેટ અને બે દિવસમાં પ્રતિસાદ
ધોરણ 10 ના 46 વિદ્યાર્થીની રચના-કસોટીમાં 210 શબ્દોના ગદ્યાંશનો સારાંશ 'લગભગ એક તૃતીયાંશમાં' લખવાનો હતો અને એક અરજીપત્ર લખવાનો હતો; કુલ 10 ગુણ (5 + 5). 31 વિદ્યાર્થીએ સારાંશ 95 થી 120 શબ્દોમાં લખ્યો અને તેમાં ઉદાહરણોની નકલ કરી; 19 વિદ્યાર્થીએ અરજીપત્રમાં વિષય-પંક્તિ, સંબોધન કે આભાર-વાક્ય છોડી દીધું. અગાઉની કસોટીમાં સારાંશના સરેરાશ 3.1/5 ગુણ હતા, જ્યારે અરજીપત્રમાં 2.7/5. શાળાના નિયમ મુજબ શબ્દમર્યાદા વટાવે તો એક ગુણ કપાય છે, પણ આ નિયમ વિદ્યાર્થીઓને જાહેર કરાયો નથી; એક સહકર્મીએ શબ્દમર્યાદા માટે ગુણ ન કાપવાનું સૂચન કર્યું છે. શિક્ષકે બે દિવસમાં તમામ કૉપી તપાસવાની છે અને એક સહકર્મી સાથે મોડરેશન કરવાનું છે. એક વિદ્યાર્થીનો સારાંશ વિષયસંગત અને ચોખ્ખો છે, પણ 8 શબ્દો વધારે છે. વર્ગનો સરેરાશ ગુણ 5.8/10 છે અને શાળા ગુણવિતરણમાં સુધારો માંગે છે.
1. 5 ગુણના સારાંશ માટે એક ગુણદર્શક બનાવો અને દરેક ઘટક કેમ જરૂરી છે તે સમજાવો.
Read the worked answer
સારાંશ - 5 ગુણનું વિભાજન:
- મુદ્દાની ચોકસાઈ - 2 ગુણ: ગદ્યાંશના મુખ્ય વિચારો આવર્યા છે કે નહીં. બે ગુણ એટલા માટે કે સારાંશનું મુખ્ય કાર્ય વિચાર પસંદ કરવાનું છે; ભાષા પછી.
- સંક્ષેપણ - 1 ગુણ: લગભગ એક તૃતીયાંશમાં રહ્યો છે કે નહીં (લગભગ 70 શબ્દો, ±10 સ્વીકાર્ય).
- પોતાના શબ્દો - 1 ગુણ: મૂળ વાક્યોની નકલ નહીં. 31 વિદ્યાર્થી ઉદાહરણો નકલ કરતા હોવાનું આ જ ઘટક પકડે છે; નકલ કરનારને વિચાર-ગુણ મળે, પણ આ ગુણ નહીં.
- ભાષા અને પ્રવાહ - 1 ગુણ: જોડાણ, જોડણી, અનાવશ્યક પુનરાવર્તન.
મોડરેશનને લગતી નોંધ: દરેક ઘટકને '0 / અડધો / પૂરો' એમ ત્રણ થયા આપો, જેથી બે શિક્ષક એક જ કૉપી પર 0.5થી વધુ ન ભાગે. સહકર્મી સાથે પાંચ કૉપી સાથે તપાસીને દરેક ઘટકની સીમા લખિતમાં નક્કી કરો - પછી બાકીની 41 કૉપી ઝડપથી તપાસાશે.
2. શબ્દમર્યાદાનો નિયમ જાહેર ન હોવાનો અને 8 શબ્દ વધારે હોય તેવા સારાંશનો સંદર્ભ આપીને ગુણ કાપવાનો નિર્ણય લો.
Read the worked answer
નિર્ણય: આ કસોટીમાં શબ્દમર્યાદા માટે ગુણ ન કાપવા, પણ નિયમ લખિતમાં જાહેર કરીને આગામી કસોટીથી લાગુ કરવો.
કારણ: મૂલ્યાંકન ફક્ત પરિણામ પર નહીં, પણ નિષ્પક્ષતા પર ટકે છે. જે નિયમ વિદ્યાર્થીને પહેલાં જણાવાયો નથી તેના પર ગુણ કાપવો એ ગુપ્ત માપદંડ લાગુ કરવા જેવું છે; વળી 31 વિદ્યાર્થી એક જ ભૂલ કરે તો ખામી સૂચનામાં છે, વિદ્યાર્થીમાં નહીં. સહકર્મીનું સૂચન પણ એ જ દિશામાં છે.
8 શબ્દ વધારે હોય તે કૉપી: સારાંશ વિષયસંગત અને ચોખ્ખો છે, તેથી સંક્ષેપણનો ગુણ આપો (સ્વીકાર્ય મર્યાદામાં ગણો), પણ પ્રતિસાદમાં લખો કે 'આગલી વખતે 70 શબ્દોની અંદર રાખવું'. ગુણ કાપ્યા વિના પણ ધોરણ જળવાય.
આગામી પગલાં: (i) સૂચનાપત્ર પર 'શબ્દમર્યાદા ±10 શબ્દ સ્વીકાર્ય; ત્રીજા ભાગ કરતાં 20% વધુ થાય તો 1 ગુણ કપાશે' એમ છપાવો; (ii) મોડરેશન બેઠકમાં આ નિયમ બંને શિક્ષક લખી લે; (iii) કૉપી પર શબ્દગણના વિદ્યાર્થી જાતે લખે, જેથી જવાબદારી સ્પષ્ટ થાય.
3. 46 કૉપી બે દિવસમાં તપાસવી અને અરજીપત્રના ફોર્મેટની ભૂલો સુધારવી - આ બંને માટે એક કાર્યક્ષમ પ્રતિસાદ-પદ્ધતિ સૂચવો.
Read the worked answer
સંકેત-કોડ પદ્ધતિ (કૉપી પર ટૂંકા સંકેત, અલગ શીટ પર અર્થ):
- V = વિષય-પંક્તિ ખૂટે
- S = સંબોધન ખૂટે
- A = આભાર-વાક્ય કે સમાપ્તિ ખૂટે
- C = મૂળ વાક્યની નકલ
- W = શબ્દમર્યાદા
- G = વ્યાકરણ/જોડણી
કેમ કાર્યક્ષમ: દરેક કૉપી પર લાંબી ટીકા લખવા કરતાં સંકેત લખવામાં 15-20 સેકન્ડ જાય; 46 કૉપી બે દિવસમાં સહજ પૂરી થાય અને સહકર્મી સાથે મોડરેશન પણ સહેલું બને, કારણ કે બંને એક જ સંકેતાવલી વાપરે.
વર્ગમાં પ્રતિસાદ (એક તાસ): બોર્ડ પર એક આદર્શ અરજીપત્રનું ઢાંચો લખો - વિષય-પંક્તિ, સંબોધન, મુખ્ય ફકરો, આભાર-વાક્ય, સહી અને તારીખ - અને દરેક ઘટક સામે ગુણ લખો. પછી વિદ્યાર્થી પોતાની કૉપીમાં સંકેત જોઈને ખૂટતું ઘટક ભરે; આમ સુધારો વિદ્યાર્થી જાતે કરે, શિક્ષક ફરી લખે નહીં. અંતે 5 મિનિટમાં એક નાનું અરજીપત્ર ફરી લખાવો - સુધારો થયો છે કે નહીં તે તરત દેખાશે.