I85PREP
⌘ K
UPMSP High School Gujarati study materials
UPMSP High School Gujarati study resources

UPMSP High School Gujarati practice questions

One question at a time. Build your UPMSP High School Gujarati understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગુજરાતી ગદ્યના સંદર્ભમાં 'રેખાચિત્ર' (sketch) નો અર્થ શું છે?

  1. કોઈ પ્રદેશની ભૌગોલિક માહિતી આપતું લેખન
  2. બે પાત્રો વચ્ચેનો લાંબો સંવાદ
  3. કોઈ વ્યક્તિના ચરિત્રનું સજીવ અને સંક્ષિપ્ત આલેખન Correct answer.
  4. કાવ્યના છંદ અને અલંકારની ચર્ચા

Explanation

રેખાચિત્ર એ ગદ્યનો એવો પ્રકાર છે જેમાં કોઈ વ્યક્તિના સ્વભાવ, વ્યક્તિત્વ અને લાક્ષણિકતાઓને ટૂંકમાં પણ સજીવ રીતે ઉપસાવવામાં આવે છે. તેમાં ઘટનાઓ કરતાં વ્યક્તિનું વ્યક્તિત્વ મુખ્ય બને છે.

Question 2Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યમાં 'ચરિત્રાત્મક નિબંધ' ની મુખ્ય ઓળખ કઈ છે?

  1. માત્ર કલ્પિત કથાવસ્તુ પર આધારિત હોય
  2. કોઈ વ્યક્તિના જીવન અને ગુણોને કેન્દ્રમાં રાખીને લખાય Correct answer.
  3. તત્ત્વજ્ઞાનની ચર્ચા મુખ્ય હોય
  4. લેખક પોતાના અનુભવોનું આત્મકથનાત્મક આલેખન કરે

Explanation

ચરિત્રાત્મક નિબંધનું કેન્દ્ર કોઈ એક વ્યક્તિનું જીવન, સ્વભાવ અને ગુણ હોય છે. લેખક તે વ્યક્તિને પ્રગટ કરતી ઘટનાઓ અને વિગતો દ્વારા ચરિત્ર ઉપસાવે છે.

Question 3Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યના સંદર્ભમાં 'આત્મકથા' અને 'ચરિત્ર' વચ્ચેનો મુખ્ય ભેદ કયો છે?

  1. આત્મકથા માત્ર પદ્યમાં લખાય, ચરિત્ર ગદ્યમાં
  2. આત્મકથામાં પાત્રોની સંખ્યા હંમેશાં એક જ હોય
  3. આત્મકથામાં લેખક પોતાનું જીવનકથન કરે, ચરિત્રમાં અન્ય વ્યક્તિનું Correct answer.
  4. ચરિત્રમાં કોઈ સત્ય ઘટના હોતી નથી

Explanation

આત્મકથામાં કર્તા પોતાના જીવનનું કથન પોતાની દૃષ્ટિએ કરે છે, જ્યારે ચરિત્રમાં લેખક બીજી વ્યક્તિના જીવનનું આલેખન કરે છે. આ ભેદ કર્તા અને વિષયના સંબંધ પર આધારિત છે.

Question 4Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

નીચેનામાંથી કઈ વિશેષતા ગદ્યના 'હાસ્યનિબંધ' ને ઓળખાવે છે?

  1. ઐતિહાસિક તારીખોની કાળજીપૂર્વક ગોઠવણી
  2. ગંભીર ધાર્મિક ઉપદેશ અને વિધિવિધાન
  3. ચરિત્રના ગુણોનું ગંભીર વિશ્લેષણ
  4. વ્યંગ અને કોમળ હાસ્ય દ્વારા સામાજિક ખામીઓ પર પ્રહાર Correct answer.

Explanation

હાસ્યનિબંધમાં લેખક હળવા હાસ્ય, વ્યંગ અથવા ટહેલ દ્વારા સામાજિક રીતરિવાજો અને ખામીઓને વણી લે છે. હાસ્ય અહીં સાધન છે, માત્ર મનોરંજન નહીં.

Question 5Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યના 'વિચારાત્મક નિબંધ' માં વિચારોની રજૂઆત માટે સૌથી મહત્ત્વની બાબત કઈ ગણાય?

  1. પાત્રોના સંવાદોની લંબાઈ
  2. કથાવસ્તુમાં અણધારી વળાંક
  3. તર્કસંગત ક્રમ અને યુક્તિપૂર્ણ સમર્થન Correct answer.
  4. છંદોમિત્રની ચોકસાઈ

Explanation

વિચારાત્મક નિબંધનો આધાર વિચારની સ્પષ્ટતા અને તાર્કિક ક્રમ છે; દરેક મુદ્દો યુક્તિ, દૃષ્ટાંત કે સમર્થનથી આગળ વધે છે. સંવાદ કે કથાવસ્તુ અહીં ગૌણ છે.

Question 6Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

કોઈ ગદ્યખંડમાં લેખક ગામડાના જીવનનું ચિત્રણ કરે અને તેના રૂઢિઓ પર સહાનુભૂતિપૂર્વક ટીકા કરે, તો તે ખંડ મુખ્યત્વે કયા પ્રકારનો ગણાય?

  1. વર્ણનાત્મક-સામાજિક નિબંધ Correct answer.
  2. આત્મકથા
  3. શુદ્ધ કાલ્પનિક વાર્તા
  4. સંશોધનાત્મક અહેવાલ

Explanation

જ્યારે લેખક કોઈ સ્થળ કે સમાજનું ચિત્રણ કરી તેના રિવાજો વિશે દૃષ્ટિકોણ રજૂ કરે, ત્યારે તે વર્ણનાત્મક-સામાજિક નિબંધ બને છે. તેમાં વર્ણન અને સામાજિક ટીકા બંને જોડાય છે.

Question 7Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યના સંદર્ભમાં 'સંવેદનશીલ ભાષા' નો અર્થ શું છે?

  1. ટૂંકા વાક્યોવાળી ભાષા
  2. માત્ર અલંકારોથી ભરેલી ભાષા
  3. વ્યાકરણની દૃષ્ટિએ દોષરહિત ભાષા
  4. વાચકના હૃદયને સ્પર્શી જાય એવી ભાવપૂર્ણ અભિવ્યક્તિ Correct answer.

Explanation

સંવેદનશીલ ભાષા એ ભાવની ઊંડાઈને વાચક સુધી પહોંચાડે છે અને તેના અનુભવને જોડે છે. તેની શક્તિ શબ્દોના ભાવાર્થમાં રહેલી હોય છે.

Question 8Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

એક ગદ્યખંડમાં લેખક પિતાના સાદગીપૂર્ણ જીવનની ઘટનાઓ દ્વારા તેમનો સ્વભાવ ઉપસાવે છે. આ ખંડ મુખ્યત્વે કયા ગદ્યપ્રકારનું ઉદાહરણ છે?

  1. હાસ્યનિબંધ
  2. રેખાચિત્ર Correct answer.
  3. વૈજ્ઞાનિક લેખ
  4. નાટ્યસંવાદ

Explanation

ઘટનાઓ દ્વારા વ્યક્તિના સ્વભાવ અને વ્યક્તિત્વને ઉપસાવવું એ રેખાચિત્રનું મુખ્ય લક્ષણ છે. અહીં ઘટનાઓ સાધન છે અને પિતાનું ચરિત્ર લક્ષ્ય છે.

Question 9Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યમાં 'પ્રસ્તાવના' નું કાર્ય સામાન્ય રીતે શું હોય છે?

  1. કથાનો ક્લાઈમેક્સ રજૂ કરવો
  2. લેખકની જીવનકથા પૂરી કરવી
  3. વિષયની પૃષ્ઠભૂમિ અને લેખનનો હેતુ સ્પષ્ટ કરવો Correct answer.
  4. બધા પાત્રોનો અંત જણાવવો

Explanation

પ્રસ્તાવના વાચકને વિષયની પૃષ્ઠભૂમિ, સંદર્ભ અને લેખકના હેતુથી પરિચિત કરાવે છે. તે આગળના વિચારને સમજવા માટે દિશા આપે છે.

Question 10Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

એક ગદ્યખંડમાં લેખક શહેરી જીવનની ભાગદોડ અને ગ્રામજીવનની શાંતિ વચ્ચેની તુલના કરે છે. આ રજૂઆતનું મુખ્ય સાહિત્યિક સાધન કયું છે?

  1. ઉપમા અને વિરોધાભાસ દ્વારા તુલના Correct answer.
  2. પત્રલેખનની શૈલી
  3. સંવાદની શૈલી
  4. છંદોબદ્ધ પંક્તિઓ

Explanation

બે જીવનશૈલીઓની તુલના કરતી વખતે લેખક ઉપમા, રૂપક અને વિરોધાભાસ જેવા અલંકારોનો આશરો લે છે. આ સાધનો ભેદને વધુ સ્પષ્ટ અને પ્રભાવશાળી બનાવે છે.

Question 11Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડના પાત્રના વ્યક્તિત્વને સમજવા માટે નીચેનામાંથી કઈ બાબત સૌથી વધુ પ્રમાણભૂત ગણાય?

  1. પાત્રના કાર્યો અને નિર્ણયોમાંથી પ્રગટતું વર્તન Correct answer.
  2. પાત્ર કયા પ્રદેશનું છે
  3. લેખકે પાત્ર માટે વાપરેલા વિશેષણોની સંખ્યા
  4. પાત્રનું નામ કેટલું લાંબું છે

Explanation

પાત્રનું ખરું સ્વરૂપ તેના કાર્યો, નિર્ણયો અને પ્રતિક્રિયાઓમાંથી પ્રગટે છે; લેખકના વર્ણન કરતાં વર્તન વધુ વિશ્વસનીય પુરાવો પૂરો પાડે છે.

Question 12Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યમાં 'આત્મપ્રશંસા ટાળવી' એ કઈ શૈલીય સૂચના સાથે સંકળાયેલી છે?

  1. સંવાદોની સંખ્યા વધારવી
  2. અલંકારોનો ઉપયોગ ટાળવો
  3. લેખકે પોતાના વિશે સંયમ જાળવવો Correct answer.
  4. કથાવસ્તુને ઝડપી બનાવવી

Explanation

આત્મકથનાત્મક કે ચરિત્રાત્મક ગદ્યમાં લેખક પોતાના વિશે બડાઈ કરે તો વિશ્વસનીયતા ઘટે છે; તેથી સંયમ અને નમ્રતા જરૂરી ગણાય. આ સૂચના લેખકના વલણ સાથે સંબંધિત છે.

Question 13Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

એક ગદ્યખંડમાં લેખક કહે છે કે ગરીબી માણસને નમ્ર બનાવે છે, પણ તેનો દીકરો શાળામાં શરમાય છે. આ વાક્યમાં કઈ સાહિત્યિક ખૂબી છે?

  1. એક જ વિચારના બે વિરોધી પરિણામો દ્વારા વાસ્તવિકતાનું ચિત્રણ Correct answer.
  2. સીધો વૈજ્ઞાનિક નિષ્કર્ષ
  3. માત્ર ધાર્મિક ઉપદેશ
  4. પાત્રની લાંબી જીવનકથા

Explanation

એક જ પરિબળ ગરીબી અલગ-અલગ વ્યક્તિ પર અલગ રીતે અસર કરે છે, એ દર્શાવીને લેખક જીવનની જટિલતા ઉપસાવે છે. આ વિરોધાભાસ વાચકને ઊંડો વિચાર કરાવે છે.

Question 14Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યના 'લલિત નિબંધ' ની ઓળખ આપો.

  1. માત્ર આંકડા અને આલેખોવાળું લખાણ
  2. ભાવપ્રધાન, સુંદર અને વ્યક્તિગત શૈલીવાળું લખાણ Correct answer.
  3. સંવાદહીન નાટક
  4. કઠોર તાર્કિક વિવેચન

Explanation

લલિત નિબંધમાં ભાવના, સૌંદર્ય અને લેખકની વ્યક્તિગત શૈલી પ્રધાન બને છે. તે વિચાર કરતાં અનુભૂતિ અને રસને વધુ મહત્ત્વ આપે છે.

Question 15Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

એક પાત્ર વારંવાર બીજાને મદદ કરે, પણ પોતાની મદદની વાત કદી ઉચ્ચારે નહીં. આ વર્તનથી પાત્રનો કયો ગુણ ઉપસે છે?

  1. નિઃસ્વાર્થ સેવાભાવ Correct answer.
  2. સ્વાર્થ અને દંભ
  3. આળસ
  4. અહંકાર

Explanation

બીજાને મદદ કરીને પણ તેનો બડાઈ ન કરવો એ નિઃસ્વાર્થતા અને નમ્ર સેવાભાવનું ચિહ્ન છે. પાત્રના કાર્યો તેના આંતરિક ગુણને પ્રગટ કરે છે.

Question 16Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક ઐતિહાસિક ઘટનાનું વર્ણન કરતી વખતે સ્થળ, સમય અને પાત્રોની વિગતો ક્રમમાં ગોઠવે છે. આ રચનાને કઈ શૈલી કહેવાય?

  1. આત્મકથનાત્મક શૈલી
  2. છંદોબદ્ધ શૈલી
  3. સંવાદાત્મક શૈલી
  4. વર્ણનાત્મક શૈલી Correct answer.

Explanation

સ્થળ, સમય અને ઘટનાક્રમની વિગતો સાથે દૃશ્ય ઉપસાવવું એ વર્ણનાત્મક શૈલીનું લક્ષણ છે. વાચક આ વિગતો દ્વારા ઘટનાને જાણે જોઈ રહ્યો હોય તેવો અનુભવ કરે છે.

Question 17Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યમાં 'સંક્ષેપ' નો અર્થ શું છે?

  1. પાત્રોની સંખ્યા વધારવી
  2. વિચારને લંબાવીને વિસ્તારવો
  3. અલંકારોનો ઉમેરો કરવો
  4. અનિવાર્ય મુદ્દા જ રાખીને ટૂંકમાં રજૂ કરવો Correct answer.

Explanation

સંક્ષેપ એટલે આવશ્યક વિચારોને ટકાઉ રીતે, શબ્દોની બચત સાથે રજૂ કરવો. તેમાં અનાવશ્યક પુનરાવર્તન ટાળવામાં આવે છે.

Question 18Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

એક ગદ્યખંડમાં લેખક ગરીબ વિદ્યાર્થીની મહેનતને શાળાના વડાની ઉદાસીનતા સામે મૂકે છે. આ યોજનાથી કઈ ભાવના જન્મે છે?

  1. શાળાની પ્રશંસા
  2. વિદ્યાર્થી પ્રત્યે અણગમો
  3. વડાની પ્રશંસા
  4. ઉદાસીનતા પ્રત્યે સહાનુભૂતિ અને મહેનત પ્રત્યે આદર Correct answer.

Explanation

મહેનતુ વિદ્યાર્થી અને ઉદાસીન વડા વચ્ચેનો વિરોધાભાસ વાચકમાં સહાનુભૂતિ અને મૂલ્યદૃષ્ટિ જગાડે છે. લેખકની યોજના વાચકને સાચા પક્ષે ઊભા રહેવા પ્રેરે છે.

Question 19Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યમાં 'યુક્તિ' અને 'દૃષ્ટાંત' વચ્ચેનો ભેદ કયો છે?

  1. યુક્તિ માત્ર કાવ્યમાં વપરાય છે
  2. બંને સંપૂર્ણપણે એક જ છે
  3. યુક્તિ ઉદાહરણ છે, દૃષ્ટાંત તાર્કિક આધાર છે
  4. યુક્તિ તાર્કિક આધાર છે, દૃષ્ટાંત વિચારને સમજાવતું ઉદાહરણ છે Correct answer.

Explanation

યુક્તિ વિચારને પ્રમાણિત કરતો તાર્કિક આધાર પૂરો પાડે છે, જ્યારે દૃષ્ટાંત તે વિચારને સ્પષ્ટ કરતું ઉદાહરણ આપે છે. બંને મળીને વિચારાત્મક ગદ્યને મજબૂત બનાવે છે.

Question 20Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખકે પોતાના ગુરુના ઉપકારને યાદ કરીને તેમનો આભાર માન્યો છે. આ ભાવ કયા મૂલ્યનું દ્યોતક છે?

  1. કૃતજ્ઞતા Correct answer.
  2. ઈર્ષા
  3. ઉપેક્ષા
  4. સ્પર્ધા

Explanation

પોતાના વિકાસમાં ગુરુના યોગદાનને સ્વીકારીને આભાર માનવો એ કૃતજ્ઞતાનું લક્ષણ છે. આ મૂલ્ય વ્યક્તિના નમ્ર અને સંવેદનશીલ વલણને દર્શાવે છે.

Question 21Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યના સંદર્ભમાં 'વ્યંગ' ની શક્તિ ક્યાં રહેલી છે?

  1. છંદની ચોકસાઈમાં
  2. શબ્દાર્થથી વિરુદ્ધ ભાવાર્થ દ્વારા ટીકા કરવામાં Correct answer.
  3. લાંબા વર્ણનમાં
  4. સીધા ઉપદેશમાં

Explanation

વ્યંગમાં લેખક ઉપરથી એક વાત કહે છે, પણ તેનો ખરો ભાવાર્થ વિરુદ્ધ હોય છે; આ ભેદ વાચક પકડે ત્યારે ટીકાની ધાર તીવ્ર બને છે.

Question 22Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

એક ગદ્યખંડમાં લેખક ખેતર, વરસાદ અને ખેડૂતના પરસેવાનું જીવંત ચિત્ર ઉપસાવે છે. આ ખંડનો મુખ્ય ગુણ કયો ગણાય?

  1. સંવાદ
  2. તાર્કિક વિવેચન
  3. આત્મકથન
  4. દૃશ્યાત્મક વર્ણન Correct answer.

Explanation

ઇન્દ્રિયગ્રાહ્ય વિગતો દ્વારા દૃશ્ય આંખ સામે ઊભું કરવું એ દૃશ્યાત્મક વર્ણનનું લક્ષણ છે. ખેતર, વરસાદ અને પરસેવો વાચકને દૃશ્યનો અનુભવ કરાવે છે.

Question 23Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક સમાજમાં ફેલાયેલી અંધશ્રદ્ધાની ટીકા કરે છે, પણ કોઈ ધર્મ કે સંપ્રદાયનું અપમાન કરતો નથી. આ વલણ કઈ શૈલીય સજાગતા દર્શાવે છે?

  1. ઉગ્ર આક્રમણ
  2. ઉદાસીનતા
  3. આત્મપ્રશંસા
  4. સંતુલિત વિવેચન Correct answer.

Explanation

ખામીની ટીકા કરતી વખતે લોકોના ધાર્મિક ભાવને ઠેસ ન પહોંચાડવી એ સંતુલિત વિવેચનની નિશાની છે. લેખક વિચારની ભૂલ સામે લડે છે, વ્યક્તિ કે સંપ્રદાય સામે નહીં.

Question 24Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યમાં 'ચરિત્રનો વિકાસ' દર્શાવવા માટે લેખક સામાન્ય રીતે કઈ રીત અપનાવે છે?

  1. પાત્રની ઉંમર જણાવીને
  2. પાત્રની શરૂઆતની અને અંતની વર્તણૂકમાં ફેરફાર દર્શાવીને Correct answer.
  3. માત્ર પાત્રનું નામ બદલીને
  4. પાત્રના કપડાંનું વર્ણન કરીને

Explanation

ચરિત્રવિકાસ ત્યારે દેખાય જ્યારે પાત્રની શરૂઆતની પ્રતિક્રિયા અને પછીની પ્રતિક્રિયામાં અર્થપૂર્ણ ફેરફાર થાય. ઘટનાઓ સાથે પાત્રનું વલણ બદલાય તે દર્શાવવું જરૂરી છે.

Question 25Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખકે લોકભાષાના શબ્દો અને કહેવતોનો સ્વાભાવિક ઉપયોગ કર્યો છે. તેનાથી લખાણમાં કઈ ખૂબી ઉમેરાય છે?

  1. શુષ્કતા
  2. અસ્પષ્ટતા અને ગૂંચવણ
  3. અમૂર્તતા
  4. જીવંતતા અને વાચક સાથે નિકટતા Correct answer.

Explanation

લોકભાષા અને કહેવતો લખાણને રોજિંદા જીવન સાથે જોડે છે, જેથી તે સહજ, જીવંત અને વાચકને નજીક લાગે. આ ઉપયોગ શૈલીને સ્વાભાવિક બનાવે છે.

Question 26Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક કોઈ ઘટનાને રજૂ કરતાં પહેલાં તેનું પૃષ્ઠભૂમિ વર્ણન કરે છે. ગદ્યવિશ્લેષણની દૃષ્ટિએ આ પૃષ્ઠભૂમિ વર્ણનનું મુખ્ય કાર્ય કયું છે?

  1. પાત્રોની સંખ્યા વધારીને કથાને જટિલ બનાવવી
  2. વાચકને અંતિમ નિષ્કર્ષ પહેલાં જ આપી દેવો
  3. ઘટનાને સંદર્ભમાં મૂકીને તેની અસર વધારવી Correct answer.
  4. ખંડની લંબાઈ વધારીને લેખકની વિદ્વતા દર્શાવવી

Explanation

ગદ્યમાં પૃષ્ઠભૂમિ વર્ણન ઘટના માટે સંદર્ભ ઊભો કરે છે, જેથી પાત્રની પ્રતિક્રિયા અને ઘટનાની અસર વાચક સુધી પ્રભાવક રીતે પહોંચે. તે લેખકની વિદ્વતા કે કથાની જટિલતા માટે નહીં, પણ અર્થઘટન માટેનું સાધન છે.

Question 27Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખકે ખેડૂતના પરસેવાનું વર્ણન કરતી વખતે 'ધરતી રોઈ પડી' જેવી ઉક્તિ વાપરી છે. આ ઉક્તિનું ગદ્યમાં શું કાર્ય છે?

  1. વરસાદનું પ્રમાણ માપીને જણાવવું
  2. અમૂર્ત ભાવનાને મૂર્ત રૂપ આપીને વેદના ઘનીભૂત કરવી Correct answer.
  3. ખેડૂતના પરિવારની ગણતરી આપવી
  4. ખેતીની પ્રક્રિયાને વૈજ્ઞાનિક રીતે સમજાવવી

Explanation

ગદ્યમાં વ્યક્તિકરણ અને રૂપક અમૂર્ત ભાવને મૂર્ત બનાવે છે; ધરતીનું રડવું ખેડૂતની વેદનાને વાચક સુધી સીધી પહોંચાડે છે. આ ઉક્તિ ભાવનાત્મક અસર માટેનું સાહિત્યિક સાધન છે.

Question 28Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક પોતાના ગુરુજીના ઉપકારનું સ્મરણ કરે છે અને કહે છે કે તેમની શીખવવાની રીતે જીવનની દિશા બદલી. આ ભાવ કયા મૂલ્યનું દ્યોતક છે?

  1. કૃતજ્ઞતા Correct answer.
  2. સ્પર્ધાત્મકતા
  3. ઉદાસીનતા
  4. સ્વાવલંબન

Explanation

ગુરુના ઉપકારને યાદ કરીને આભાર માનવો એ કૃતજ્ઞતાનું લક્ષણ છે, જે ગદ્યના મૂલ્યવિચારનું કેન્દ્ર છે. ગુરુકૃપાનું સ્મરણ વ્યક્તિના ચારિત્ર્યને નમ્ર બનાવે છે.

Question 29Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક ગામની એક સ્ત્રીને દર્શાવે છે જે પોતાની જમીન ગુમાવ્યા પછી પણ પડોશીઓને અનાજ આપે છે. આ ચરિત્રચિત્રણથી કયો ગુણ ઉપસે છે?

  1. અંધશ્રદ્ધા
  2. સ્વમાન સાથેની ઉદારતા Correct answer.
  3. સ્વાર્થી સંગ્રહવૃત્તિ
  4. બાહ્ય દેખાવનું પ્રદર્શન

Explanation

ગદ્યમાં પાત્રના વર્તન દ્વારા તેનો સ્વભાવ ઉપસે છે; જમીન ગુમાવ્યા પછી પણ મદદ કરવી એ સ્વમાનભેર ઉદારતા દર્શાવે છે. લેખક કથન નહીં, પણ કૃત્ય દ્વારા ગુણ દર્શાવે છે.

Question 30Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક શહેરના શિક્ષકની ઉદાસીનતા અને ગામના વિદ્યાર્થીની મહેનત વચ્ચે વિરોધ ઊભો કરે છે. આ યોજનાથી વાચકમાં કઈ ભાવના જન્મે છે?

  1. શહેરી જીવનની પ્રશંસા
  2. અન્યાય સામે સહાનુભૂતિ અને આક્રોશ Correct answer.
  3. ગ્રામજીવન પ્રત્યે ઉપેક્ષા
  4. શિક્ષણ સંસ્થાઓ પ્રત્યે સંપૂર્ણ સંતોષ

Explanation

ગદ્યમાં વિરોધાભાસ સહાનુભૂતિ જગાડવાનું સાધન છે; મહેનતુ વિદ્યાર્થી સામે ઉદાસીન શિક્ષક મૂકતાં વાચક અન્યાય સામે ભાવાત્મક રીતે ઊભો રહે છે. આ યોજના સામાજિક અસંવેદનશીલતા પર પ્રહાર કરે છે.

Question 31Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક ગામની એક રૂઢિની ટીકા કરે છે, પણ તેની સાથે ગામલોકોની લાચારી પણ દર્શાવે છે. આ વલણ કઈ શૈલીય ગુણવત્તા દર્શાવે છે?

  1. ભાવનાત્મક ઉદાસીનતા
  2. ઉપરછલ્લી પ્રશંસા
  3. સંતુલિત સહાનુભૂતિપૂર્ણ ટીકા Correct answer.
  4. એકપક્ષીય આક્રોશ

Explanation

ગદ્યમાં ટીકા અને સહાનુભૂતિ સાથે રજૂ કરવાથી લેખકનું વલણ સંતુલિત બને છે; તે રૂઢિનો વિરોધ કરે છે, પણ રૂઢિ પાળનારની મજબૂરી સમજે છે. આ સૂઝપૂર્ણ ગદ્યનું લક્ષણ છે.

Question 32Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખકે લોકભાષાના શબ્દો અને કહેવતોનો સ્વાભાવિક ઉપયોગ કર્યો છે. ગદ્યની ભાષાશૈલીની દૃષ્ટિએ તેનાથી કઈ ખૂબી ઉમેરાય છે?

  1. વાક્યરચનાને જટિલ બનાવવી
  2. લખાણને જીવંત, સ્થાનિક અને સહજ બનાવવું Correct answer.
  3. ભાષાને કૃત્રિમ અને ભારે બનાવવી
  4. વાચકને વિષયથી દૂર કરવો

Explanation

લોકભાષા અને કહેવતો ગદ્યને સ્થાનિક રંગ અને સહજતા આપે છે; વાચકને પોતાના પરિવેશનો અનુભવ થાય છે. આ શૈલી લખાણને જીવંત અને વિશ્વસનીય બનાવે છે.

Question 33Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક એક જ ઘટનાને ત્રણ પાત્રોની દૃષ્ટિએ રજૂ કરે છે. આ રચનાત્મક પદ્ધતિનું મુખ્ય પરિણામ શું છે?

  1. ઘટનાનું એક જ સત્ય સ્પષ્ટ થવું
  2. કથાનો સમય અને સ્થળ ગૂંચવાઈ જવો
  3. એક જ ઘટના વિશે અલગ અલગ દૃષ્ટિકોણ ઊભા થવા Correct answer.
  4. પાત્રોની ભાવનાઓ દબાઈ જવી

Explanation

એક ઘટનાને અનેક દૃષ્ટિકોણથી રજૂ કરવાથી વાચકને દરેક પાત્રની સમજ અને સ્વાર્થ દેખાય છે. આ પદ્ધતિ ગદ્યમાં બહુસ્તરીય અર્થઘટન ઊભું કરે છે.

Question 34Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક ગરીબીને કારણે થતી શરમની લાગણીનું વર્ણન કરે છે. ગદ્યના સંદર્ભમાં આ લાગણીનું સાચું સ્વરૂપ કયું છે?

  1. કૌટુંબિક સંપત્તિનું માપ
  2. શાળાના અભ્યાસનું પરિણામ
  3. સામાજિક દૃષ્ટિકોણને કારણે ઊભી થતી માનસિક અસર Correct answer.
  4. ગરીબી પોતે જ એક ગુણ છે

Explanation

ગદ્યમાં શરમ ગરીબીનું સ્વાભાવિક લક્ષણ નથી, પણ સમાજ કેવી રીતે જુએ છે તેની માનસિક અસર છે. લેખક આ લાગણી દ્વારા સામાજિક વલણ પર પ્રકાશ પાડે છે.

Question 35Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક ઐતિહાસિક પ્રસંગને સ્થળ, સમય અને પાત્રોની વિગતો સાથે ક્રમમાં ગોઠવે છે. આ રજૂઆત કઈ શૈલીની ઓળખ છે?

  1. વર્ણનાત્મક ગદ્ય Correct answer.
  2. નાટ્યાત્મક ગદ્ય
  3. સંવાદાત્મક ગદ્ય
  4. કાવ્યાત્મક ગદ્ય

Explanation

વર્ણનાત્મક ગદ્યમાં ઘટનાને સ્થળ, સમય અને પાત્રોની વિગતો સાથે ક્રમબદ્ધ રીતે રજૂ કરવામાં આવે છે. આ લક્ષણ ઐતિહાસિક પ્રસંગના નિરૂપણ સાથે સીધું જોડાય છે.

Question 36Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક લાંબી ચર્ચા પછી છેવટે ટૂંકા વાક્યમાં પોતાનો નિષ્કર્ષ મૂકે છે. ગદ્યની રચનામાં આ પ્રયોગ કઈ ભૂમિકા ભજવે છે?

  1. વિચારને ઘનીભૂત કરીને વાચક પર અસર પાડવી Correct answer.
  2. નિષ્કર્ષને ભીનો અને અસ્પષ્ટ બનાવવો
  3. પાત્રોની વચ્ચે ગેરસમજ ઊભી કરવી
  4. ખંડની શરૂઆતમાં જ રસ તોડી નાખવો

Explanation

ગદ્યમાં લાંબી ચર્ચા પછીનું ટૂંકું વાક્ય વિચારને ઘનીભૂત કરે છે અને વાચકના મનમાં ઊંડી છાપ છોડે છે. આ રચનાત્મક ટેકનિક તીવ્રતા ઊભી કરે છે.

Question 37Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખકે એક જ વિચારને ત્રણ અલગ ઉદાહરણો દ્વારા સમજાવ્યો છે. ગદ્યની યુક્તિ અને દૃષ્ટાંત વચ્ચેનો ભેદ આ સંદર્ભમાં કયો છે?

  1. યુક્તિ ટૂંકી હોય છે, દૃષ્ટાંત લાંબું હોય છે
  2. યુક્તિ તર્ક દ્વારા સિદ્ધ કરે છે, દૃષ્ટાંત ઉદાહરણ દ્વારા સ્પષ્ટ કરે છે Correct answer.
  3. યુક્તિ પાત્રોની વાત છે, દૃષ્ટાંત લેખકની વાત છે
  4. યુક્તિ કલ્પના છે, દૃષ્ટાંત હકીકત છે

Explanation

ગદ્યમાં યુક્તિ તાર્કિક આધાર આપે છે, જ્યારે દૃષ્ટાંત વિચારને ઉદાહરણ દ્વારા સ્પષ્ટ કરે છે. ત્રણ ઉદાહરણો દ્વારા વિચાર સમજાવવો એ દૃષ્ટાંતનું કાર્ય છે.

Question 38Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક સમાજની અંધશ્રદ્ધાની ટીકા કરે છે, પણ કોઈ ધર્મ કે સંપ્રદાયનું અપમાન કરતો નથી. આ વલણ કઈ શૈલીય સજ્જતા દર્શાવે છે?

  1. ધાર્મિક ભાવનાથી વિરોધ
  2. સંવેદનશીલ અને સંતુલિત ટીકા Correct answer.
  3. ઉપરછલ્લી વ્યંગ
  4. નિર્વેદની ભાષા

Explanation

અંધશ્રદ્ધાની ટીકા કરતી વખતે ધાર્મિક ભાવનાનું સન્માન જાળવવું એ સંવેદનશીલ અને સંતુલિત ગદ્યનું લક્ષણ છે. લેખક લક્ષ્ય સ્પષ્ટ રાખે છે અને અનાવશ્યક આઘાત ટાળે છે.

Question 39Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક પોતાના પિતાના સાદા જીવનની ઘટનાઓ દ્વારા તેમનો સ્વભાવ ઉપસાવે છે. આ ખંડમાં વપરાયેલી મુખ્ય પદ્ધતિ કઈ છે?

  1. પાત્રની ટીકા બીજા પાત્ર દ્વારા કરાવવી
  2. પાત્રનું ભૌતિક વર્ણન જ આપવું
  3. પાત્રની પ્રશંસા સીધા વિધાનોમાં કરવી
  4. ઘટના દ્વારા પાત્રનો ગુણ દર્શાવવો Correct answer.

Explanation

ગદ્યમાં ચરિત્રચિત્રણ ઘટનાઓ અને કૃત્યો દ્વારા થાય છે; લેખક સીધી પ્રશંસા કરવાને બદલે વર્તન દ્વારા ગુણ ઉપસાવે છે. આ પદ્ધતિ પાત્રને વિશ્વસનીય બનાવે છે.

Question 40Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક એક ગરીબ વિદ્યાર્થીની મહેનત અને શાળાના વડાની ઉદાસીનતા વચ્ચે વિરોધ ઊભો કરે છે. આ યોજનાથી કઈ ભાવના જન્મે છે?

  1. શાળા પ્રત્યે સંપૂર્ણ વિશ્વાસ
  2. શિક્ષણની નિરર્થકતા
  3. ગરીબી પ્રત્યે ઉપેક્ષા
  4. અન્યાય સામે સહાનુભૂતિ અને આક્રોશ Correct answer.

Explanation

ગદ્યમાં વિરોધાભાસ સહાનુભૂતિ અને આક્રોશ ઊભો કરવાનું સાધન છે; મહેનતુ વિદ્યાર્થી સામે ઉદાસીન વડો મૂકતાં વાચક અન્યાય સામે ઊભો રહે છે. આ યોજના સામાજિક અસંવેદનશીલતા પર પ્રહાર કરે છે.

Question 41Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક પોતાના જીવનની એક ઘટના કહે છે અને તેમાંથી સામાન્ય જીવનસત્ય સુધી પહોંચે છે. આ રચનાને કઈ ગદ્યશૈલી કહેવાય?

  1. આત્મકથનાત્મક નિબંધ Correct answer.
  2. સંશોધનાત્મક લેખ
  3. સંવાદાત્મક નાટક
  4. ઐતિહાસિક વર્ણન

Explanation

આત્મકથનાત્મક નિબંધમાં લેખક પોતાના અનુભવમાંથી શરૂ કરીને વ્યાપક જીવનસત્ય સુધી પહોંચે છે. આ શૈલીમાં વ્યક્તિગત અનુભવ અને ચિંતન એકબીજા સાથે જોડાય છે.

Question 42Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક કહે છે કે ગરીબી માણસને નમ્ર બનાવે છે, પણ તેનો દીકરો શાળામાં શરમાય છે. આ વાક્યમાં કઈ સાહિત્યિક ખૂબી છે?

  1. વાક્યને લંબાવીને ગૂંચવવું
  2. એક જ વિચારનું પુનરાવર્તન
  3. વિચારને સંપૂર્ણપણે નકારવો
  4. એક જ ઘટનાના બે વિરોધી પરિણામોનું સંતુલિત ચિત્રણ Correct answer.

Explanation

આ વાક્યમાં એક જ સ્થિતિ ગરીબી પિતા માટે નમ્રતા અને દીકરા માટે શરમ લાવે છે, જે જીવનની જટિલતા દર્શાવે છે. લેખક એકપક્ષીય મૂલ્યનિર્ણય ટાળીને વાસ્તવિકતાનું સંતુલિત ચિત્ર આપે છે.

Question 43Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક ગામના મેળાનું વર્ણન કરતી વખતે દૃશ્ય, ધ્વનિ અને ગંધની વિગતો આપે છે. ગદ્યની ભાષામાં આનું પરિણામ શું છે?

  1. વર્ણનને માહિતીપ્રધાન બનાવવું
  2. પાત્રોની ભાવનાઓ અસ્પષ્ટ થવી
  3. વાચકને દૃશ્યમાં જાણે હાજર હોય તેવો અનુભવ Correct answer.
  4. ઘટનાની ગતિ ધીમી પડવી

Explanation

ઇન્દ્રિયગ્રાહ્ય વિગતો ગદ્યમાં જીવંત ચિત્રણ ઊભું કરે છે; દૃશ્ય, ધ્વનિ અને ગંધના સંકેત વાચકને ઘટનામાં સહભાગી બનાવે છે. આ પદ્ધતિ વર્ણનને માહિતી કરતાં અનુભવ બનાવે છે.

Question 44Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક બે પાત્રોની વાતચીત દ્વારા સામાજિક ભેદભાવ ઉજાગર કરે છે. ગદ્યના સંદર્ભમાં સંવાદનું આ કાર્ય કયું છે?

  1. વર્ણનને કાવ્યાત્મક બનાવવું
  2. લેખકની જીવનકથા આપવી
  3. ઘટનાનો સમય બદલવો
  4. પાત્રોના સ્વભાવ અને સામાજિક વલણને સીધા દર્શાવવું Correct answer.

Explanation

ગદ્યમાં સંવાદ પાત્રોના સ્વભાવ અને સામાજિક વલણને સીધા રજૂ કરવાનું અસરકારક સાધન છે. વાતચીત દ્વારા ભેદભાવ જેવા વિષયો સ્વાભાવિક રીતે ઉજાગર થાય છે.

Question 45Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક ખેતર, વરસાદ અને ખેડૂતના પરસેવાનું જીવંત ચિત્ર ઉપસાવે છે. આ ખંડનો મુખ્ય ગુણ કયો ગણાય?

  1. ચિત્રાત્મકતા Correct answer.
  2. આંકડાકીયતા
  3. વૈજ્ઞાનિકતા
  4. સંક્ષિપ્તતા

Explanation

ખેતર, વરસાદ અને પરસેવાનું જીવંત નિરૂપણ ગદ્યની ચિત્રાત્મકતા દર્શાવે છે; વાચક માનસિક ચિત્ર જોઈ શકે તેવી ભાષા તેનું લક્ષણ છે. આ ગુણ ગદ્યને ભાવાત્મક અસર આપે છે.

Question 46Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક વારંવાર 'પરંતુ' શબ્દનો ઉપયોગ કરીને એક વિચારની સામે બીજો વિચાર મૂકે છે. આ શૈલીય લક્ષણ શું દર્શાવે છે?

  1. કથાનો અંત પહેલાં આવી ગયો હોવો
  2. ભાષાની શુદ્ધતાનો અભાવ
  3. પાત્રોની ગેરહાજરી
  4. વિચારો વચ્ચેનો તર્કસંગત સંઘર્ષ Correct answer.

Explanation

'પરંતુ' જેવા જોડક શબ્દો ગદ્યમાં વિચારો વચ્ચેનો તર્કસંગત સંઘર્ષ અને વિકાસ દર્શાવે છે. આ શૈલી વાચકને બંને પક્ષો વિચારવા પ્રેરે છે.

Question 47Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખકે પોતાના ગામના લોકોની સામૂહિક મહેનત દ્વારા એક તળાવ ખોદાવ્યાનું વર્ણન કર્યું છે. આ ખંડમાંથી કયું મૂલ્ય ફલિત થાય છે?

  1. એકાંત જીવનની શ્રેષ્ઠતા
  2. બાહ્ય સત્તા પર આધાર
  3. વ્યક્તિગત સ્પર્ધા
  4. સામૂહિક શક્તિ અને સહકાર Correct answer.

Explanation

ગામલોકોની સામૂહિક મહેનતથી થયેલા કાર્યનું વર્ણન સહકાર અને સામૂહિક શક્તિનું મૂલ્ય દર્શાવે છે. ગદ્યમાં મૂલ્ય ઘટના દ્વારા ઉપસે છે, ઉપદેશ દ્વારા નહીં.

Question 48Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક એક પાત્રની ભૂલને દયાપૂર્વક રજૂ કરે છે અને તેને સુધારવાનો માર્ગ પણ દર્શાવે છે. આ રજૂઆત કઈ દૃષ્ટિ દર્શાવે છે?

  1. ભૂલ કરનારને તરત દંડવો
  2. ભૂલને સદ્ગુણ તરીકે ગણવી
  3. માનવીય ભૂલો પ્રત્યે સહાનુભૂતિપૂર્ણ સમજ Correct answer.
  4. ભૂલને અવગણીને આગળ વધવું

Explanation

ગદ્યમાં પાત્રની ભૂલને દયાપૂર્વક રજૂ કરીને સુધારાનો માર્ગ દર્શાવવો એ માનવીય સહાનુભૂતિ અને સમજનું લક્ષણ છે. લેખક ટીકા કરતાં સુધારણા પર ભાર મૂકે છે.

Question 49Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખકે વર્ણન દરમિયાન અચાનક વાચકને સીધો પ્રશ્ન પૂછ્યો છે. ગદ્યની શૈલીમાં આ પ્રયોગનું કાર્ય શું છે?

  1. પાત્રોની સંખ્યા ઘટાડવી
  2. કથાને અટકાવીને અંત આપવો
  3. વાચકને સક્રિય બનાવીને વિચારમાં સામેલ કરવો Correct answer.
  4. વર્ણનને આંકડાકીય બનાવવું

Explanation

ગદ્યમાં વાચકને સીધો પ્રશ્ન પૂછવાથી તે નિષ્ક્રિય વાચક ન રહેતાં વિચારપ્રક્રિયામાં સામેલ થાય છે. આ શૈલીય પ્રયોગ લખાણ અને વાચક વચ્ચે સંવાદ ઊભો કરે છે.

Question 50Gadyam (Prose) - comprehension, theme, character and value-based questions

ગદ્યખંડમાં લેખક પોતાના અનુભવનું વર્ણન કરતી વખતે 'હું' નો ઉપયોગ કરે છે. આ શૈલીની ઓળખ શું છે?

  1. સંવાદાત્મક કથન
  2. તૃતીય પુરુષનું કથન
  3. ઉત્તમ પુરુષનું કથન Correct answer.
  4. નાટ્યાત્મક કથન

Explanation

'હું' નો ઉપયોગ ઉત્તમ પુરુષના કથનની ઓળખ છે, જેમાં લેખક પોતે ઘટનાનો સહભાગી હોય છે. આ શૈલી ગદ્યને વ્યક્તિગત અને વિશ્વસનીય બનાવે છે.