ગદ્યમ: સમજ, ભાવ અને પાત્રલેખન
ગદ્યમ વિભાગમાં પાઠ્યપુસ્તકના ગદ્યપાઠ પર આધારિત સમજ, કેન્દ્રીય ભાવ, પાત્રની લાક્ષણિકતા અને મૂલ્ય આધારિત પ્રશ્નો આવે છે. પરીક્ષક તમે પાઠ વાંચ્યો છે કે નહીં તે નહીં, પાઠમાંથી તથ્ય લઈને ચોક્કસ જવાબ આપો છો કે નહીં તે જુએ છે.
વાંચન અને ભાવાર્થ
પહેલું વાંચન ઝડપી રાખો: કોણ, ક્યાં, શું થયું, શા માટે. બીજા વાંચનમાં પ્રશ્ન સાથે સંબંધિત વાક્યો પર પેન્સિલની લાઈન દોરો. લેખકનો સંદેશ પાઠના અંતિમ ફકરામાં અથવા પાત્રના સંવાદમાં છૂપો હોય છે.
પાત્ર અને મૂલ્ય
પાત્રલેખનમાં લાક્ષણિકતા પહેલા લખો, પછી પાઠમાંથી એક ઘટના ટાંકો. મૂલ્યના પ્રશ્નમાં 'ઉદારતા', 'પરિશ્રમ', 'સત્યનિષ્ઠા' જેવો શબ્દ વાપરો અને પાત્રના આચરણ સાથે જોડો.
કાર્ય કરેલું ઉદાહરણ
પાઠનું વાક્ય: 'ખેડૂતે પોતાનું બીજું ખેતર ગરીબ પાડોશીને વાવવા આપ્યું, પણ બદલામાં કંઈ માગ્યું નહીં.' પ્રશ્ન: ખેડૂતની લાક્ષણિકતા જણાવો. જવાબ: 'ખેડૂત ઉદાર અને નિઃસ્વાર્થ છે; તે ગરીબ પાડોશીને ખેતર વાવવા આપે છે અને બદલો માગતો નથી.' અહીં પહેલા લક્ષણ, પછી પાઠનો આધાર, પછી નિષ્કર્ષ - આ ક્રમ પરીક્ષામાં પૂરા ગુણ આપે છે.
ગુણ ગુમાવતી ભૂલો
- પાઠમાંથી આધાર વગર પોતાની કલ્પના લખવી.
- પ્રશ્નના બે ભાગમાંથી એક ભાગ ચૂકી જવો.
- પાત્રની લાક્ષણિકતાને ઘટનાની પુનરાવર્તન સાથે ભેળવી દેવી.
- મૂલ્યને સીધું નામ ન આપતાં ફક્ત વાર્તા લખવી.