રચના: નિબંધ, પત્ર, અહેવાલ અને સારાંશ
રચના વિભાગમાં નિબંધ, પત્ર, અહેવાલ અને સારાંશ લખવાનું આવે છે. અહીં ભાષા કરતાં રચનાનું માળખું અને વિષય પ્રત્યેની સ્પષ્ટતા વધુ મહત્ત્વની છે.
નિબંધ
ત્રણ ભાગ રાખો: પ્રસ્તાવના (વિષયનો પરિચય), વિસ્તાર (બે-ત્રણ મુદ્દા, ઉદાહરણ), ઉપસંહાર (નિષ્કર્ષ). વર્ણનાત્મક, વિચારાત્મક અને કલ્પનાત્મક નિબંધમાં ભાષાનો ઢંગ બદલાય, પણ માળખું એ જ રહે.
પત્ર અને અહેવાલ
પત્રમાં સંબોધન, તારીખ, વિષય, મુખ્ય ભાગ, આભાર/નમસ્તે. ઔપચારિક પત્રમાં 'મહોદય', અનૌપચારિકમાં 'પ્રિય'. અહેવાલમાં મથાળું, સ્થળ, તારીખ અને 5W1H (કોણ, શું, ક્યારે, ક્યાં, કેમ, કેવી રીતે) આવરી લો; અંગત મત ઓછો રાખો.
સારાંશ (Précis)
મૂળ લખાણનો મુખ્ય ભાવ એક-તૃતીયાંશ શબ્દોમાં લખો. પુનરાવર્તન, ઉદાહરણ અને આલંકારિક ભાષા કાઢી નાખો. નવો ભાવ ઉમેરવો નહીં.
કાર્ય કરેલું ઉદાહરણ
મૂળ: 'ગુજરાતમાં દરિયાકિનારે વસતા લોકો માછલી પકડીને જીવન નિર્વાહ કરે છે. પરંતુ વધતું પ્રદૂષણ તેમના રોજગારને જોખમમાં મૂકે છે.' સારાંશ: 'દરિયાકિનારાના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય મત્સ્યોદ્યોગ છે, જે પ્રદૂષણથી જોખમાયો છે.' અહીં બે વાક્યનો એક જ ભાવ રાખ્યો, પુનરાવર્તન ટાળ્યું અને શબ્દો ઘટાડ્યા - એટલે સારાંશની શરત પૂરી થાય.
ગુણ ગુમાવતી ભૂલો
- નિબંધમાં પ્રસ્તાવના કે ઉપસંહાર ન હોવો.
- પત્રમાં વિષય અને સંબોધન ચૂકી જવા.
- અહેવાલમાં વ્યક્તિગત લાગણી ભેળવવી.
- સારાંશમાં મૂળ કરતાં લાંબું લખવું.