UPMSP Intermediate Nepali common mistakes
UPMSP Intermediate Nepali · Understand the traps and how to avoid them.
गद्य खण्डको प्रश्नमा 'व्याख्या गर्नुहोस्' वा 'चरित्रको विश्लेषण गर्नुहोस्' भनिएको भए पनि कथाको घटना-सारांश मात्र लेख्ने।
बजारका नोट र सहयोगी पुस्तकको सारांश कण्ठ गरेर परीक्षामा जाने, प्रश्नको क्रियापद (निर्देश) नपढ्ने; समय कम भएर 'जे थाहा छ त्यही' लेख्ने बानी।
What to do instead
पहिले प्रश्नको निर्देश क्रियापदमा गोलो लगाउने, त्यसपछि ३–४ बुँदामा पाठकै प्रमाण (पात्रको संवाद, घटना, लेखकको भनाइ) जोडेर उत्तरको ढाँचा बनाउने; घटना-सारांश एक वाक्यमा मात्र राख्ने।
कविताको भावार्थ जस्ताको तस्तै गद्यमा उतारेर 'काव्य-सौन्दर्य' प्रश्नको उत्तर दिने; रस, अलङ्कार, लय र शब्द-शक्ति उल्लेख नगर्ने।
कविता रटेर आउने, तर 'मूल भाव' र 'कला-पक्ष' फरक हुन्छन् भन्ने नबुझ्ने; अलङ्कारको परिभाषा मात्र पढेर पङ्क्तिमा प्रयोग गर्न नसक्ने।
What to do instead
चार तहको टेम्प्लेट बनाउने: (१) सन्दर्भ, (२) मूल भाव २–३ वाक्यमा, (३) अलङ्कार/रस/लयको नाम र पङ्क्तिबाट उदाहरण, (४) सन्देश। हरेक कविताको ५ पङ्क्तिमा अलङ्कार चिन्ह लगाउने अभ्यास गर्ने।
नाटक र कथाका पात्र, नाता-सम्बन्ध र घटनाक्रम एकै ठाउँमा मिसाउने; अङ्क-दृश्य नम्बर गलत उल्लेख गर्ने।
धेरै पाठ एकैसाथ पढ्दा स्मृति-द्वन्द्व हुने; नाम उस्तै हुने पात्रहरू; पाठ नपढी चरित्र-चित्रण नोटबाट लेख्ने।
What to do instead
हरेक नाटक/कथाका लागि छुट्टै पानामा पात्र-नक्सा बनाउने: केन्द्रीय पात्र, नाता, मुख्य द्वन्द्व, अङ्क/दृश्य; परीक्षा अघि ५ मिनेट नक्सा दोहोर्याउने।
सन्धि/समासको प्रश्नमा विग्रह गर्न नसक्ने वा दुई पद जोड्दा दीर्घ, गुण, वृद्धि छुट्याउन नसक्ने; समासको नाम (तत्पुरुष, द्वन्द्व आदि) अनुमानले लेख्ने।
संस्कृत-व्याकरणका सूत्र रटे पनि नेपाली उदाहरणमा लागू गर्ने अभ्यास नगरेको; कुन स्वर कुनसँग मिल्छ भन्ने तालिका सम्झनामा नभएको।
What to do instead
स्वर-वर्ण तालिका (अ/आ, इ/ई, उ/ऊ, ऋ, ए, ओ) बनाएर १०–१० उदाहरण आफैं सन्धि र विग्रह गर्ने; समासका भेदका ३-३ उदाहरण विग्रहसहित लेख्ने।
वाक्यमा 'ले' वा 'लाई' देख्नेबित्तिकै कर्म वा सम्प्रदान ठोक्ने; कर्ता, कर्म, सम्प्रदान, अधिकरण छुट्याउन नसक्ने; पदवर्ग (विशेषण/क्रियाविशेषण) पनि प्रयोगअनुसार नलेख्ने।
विभक्ति-चिह्न र कारक-भूमिका फरक हुन्छन् भन्ने बुझाइ कमजोर; प्रश्नमा 'कुन कारक' सोधिएको हुन्छ, चिह्न होइन।
What to do instead
क्रियापदसँग 'कसले? के? कसलाई? कहाँ? कुन?' सोधेर कारक निर्धारण गर्ने विधि अभ्यास गर्ने; २० वाक्यको अभ्यास गरी हरेक गल्तीको कारण छेउमा लेख्ने।
निवेदन र पत्रको ढाँचा मिसाउने - मिति, ठेगाना, सम्बोधन, विषय र हस्ताक्षरको क्रम बिगार्ने; अनौपचारिक पत्रमा पनि औपचारिक भाषा घुसाउने।
ढाँचा नरटी 'जस्तो लाग्यो त्यस्तो' लेख्ने; विद्यालयको निवेदन र सम्पादकीय पत्रको फरक नबुझ्ने।
What to do instead
दुई छुट्टै ढाँचा-कार्ड बनाएर ५-५ नमुना लेख्ने: औपचारिक (प्रधानाध्यापक/कार्यालय) र अनौपचारिक (आफन्त/साथी); प्रत्येकमा मिति-ठेगाना-विषय-सम्बोधन-हस्ताक्षर अनिवार्य जाँच्ने।
निबन्धमा भूमिका, विषय-वस्तु र उपसंहार नछुट्याई एउटै अनुच्छेदमा दोहोरो वाक्य लेख्ने; दिइएको विषयभन्दा फरक (जस्तै 'विद्यार्थी जीवन' सोध्दा 'शिक्षा') लेख्ने।
समय व्यवस्थापन नगरी सुरुमै लामो लेख्ने; विषयको मुख्य शब्द नबुझ्ने; तथ्य र उदाहरण नभएर भरति वाक्य थुपार्ने।
What to do instead
५ मिनेटमा रूपरेखा बनाउने: ३–४ मुख्य बुँदा र प्रत्येकका लागि १ उदाहरण/तथ्य; हरेक बुँदा छुट्टै अनुच्छेदमा; अन्तिम २ मिनेटमा विषय-शब्द दोहोरिएको छ कि जाँच्ने।
अपठित गद्यांशको उत्तर आफ्नै सामान्य ज्ञान वा अनुमानबाट लेख्ने; अपरिचित शब्दको अर्थ गद्यांशको सन्दर्भबाट निकाल्न नसक्ने।
गद्यांश पूरा नपढी प्रश्नमा देखिएको शब्द मात्र खोज्ने; सन्दर्भबाट अर्थ अनुमान गर्ने सीपको अभ्यास नगरेको।
What to do instead
गद्यांश दुई पटक पढ्ने र प्रश्नका मुख्य शब्दमा रेखा तान्ने; उत्तर सधैं गद्यांशको वाक्यलाई आफ्नो शब्दमा परावर्तन गरेर लेख्ने; अपरिचित शब्दको अर्थ वरपरका वाक्यबाट अनुमान गर्ने।
अनुवादमा शब्द-शब्द मिलाएर लेख्ने; काल, वचन र शिष्टाचार (तिमी/तपाईं) नमिल्ने; उखान-टुक्का जस्ताको तस्तै उतार्ने।
अनुवादलाई शब्दकोश-प्रतिस्थापन ठान्ने; वाक्यको अर्थ-एकाइ (sense unit) मा नसोच्ने।
What to do instead
पहिले वाक्यको अर्थ आफ्नै भाषामा भन्ने, त्यसपछि लक्ष्य भाषामा स्वाभाविक वाक्य बनाउने; उखानलाई समान अर्थ दिने उखानले बदल्ने; दिनहुँ १० वाक्यको अभ्यास र आफ्नै अनुवादको पुनर्पाठ गर्ने।
लेखक-कृति र कालखण्ड जोड्दा अनुमान गर्ने; आदिकाल, मध्यकाल र आधुनिककालको क्रम तथा प्रतिनिधि कवि-लेखक मिसाउने; 'पहिलो' दाबी गर्ने प्रश्नमा गलत नाम लेख्ने।
साहित्य-इतिहासलाई कथा जसरी पढ्ने, मिति र क्रम नटिप्ने; एउटै नाम धेरै पटक देखिएर भ्रम पर्ने।
What to do instead
समयरेखा बनाएर काल-विभाजन, प्रतिनिधि लेखक, कृति र विशेषता तीन-स्तम्भ तालिकामा लेख्ने; हरेक सातामा १० जोडी 'लेखक–कृति' फ्ल्यासकार्ड दोहोर्याउने।