UPMSP Intermediate Nepali flashcards
UPMSP Intermediate Nepali · Build recall with a focused review session.
32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.
- निबन्ध
- गद्यको एक विधा, जसमा लेखकले कुनै विषयमा आफ्नो विचार, अनुभव र भावना कलात्मक ढङ्गले प्रस्तुत गर्छ। यसमा भूमिका, विस्तार र उपसंहार गरी तीन अङ्ग हुन्छन्।
- दोषी चश्मा
- विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाद्वारा लिखित नेपाली कथा, जसले मानिसको मनोवृत्ति, सामाजिक अन्धविश्वास र आफ्नै दोष अरूमा थोपार्ने प्रवृत्तिको व्यङ्ग्य गर्छ।
- शिरीषको फूल
- पारिजातद्वारा लिखित नेपाली उपन्यास, जसमा नारीको मनोभावना, पितृसत्तात्मक दबाब र सामाजिक विकृतिको यथार्थ चित्रण गरिएको छ।
- कथा र उपन्यासको भेद
- कथा छोटो, एउटै मुख्य घटनामा केन्द्रित र सीमित पात्र-परिवेश भएको हुन्छ; उपन्यास लामो, धेरै प्रसङ्ग, जटिल पात्र र विस्तृत परिवेश भएको हुन्छ।
- दृष्टिकोण (Point of View)
- कथावाचक र कथावस्तुबीचको सम्बन्ध, अर्थात् कथा कसले भनिरहेको छ भन्ने पक्ष; यो प्रथम पुरुष (मैले देखेँ) वा तृतीय पुरुष (उसले देख्यो) हुन सक्छ।
- उपमा अलङ्कार
- दुई वस्तु वा व्यक्तिबीचको समान धर्मलाई जस्तै, सरि, झैँ, जसो आदि वाचक शब्दद्वारा देखाइने अलङ्कार; जस्तै - उसको मुख चन्द्रमाजस्तै छ।
- रूपक अलङ्कार
- उपमेयमा उपमानको अभेद आरोप गरिने अलङ्कार, अर्थात् दुई वस्तुलाई भिन्न नमानी एउटै भनिने; जस्तै - तिमी नै मेरो जीवनको दीप हौ।
- शार्दूलविक्रीडित छन्द
- प्रत्येक चरणमा १९ अक्षर हुने वर्णवृत्त छन्द; यसमा चार चरण हुन्छन् र यो गम्भीर तथा वीर भाव व्यक्त गर्न प्रयोग गरिन्छ।
- मुनामदन
- लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाद्वारा लिखित खण्डकाव्य, जसमा मुना र मदनको प्रेम, वियोग र गाउँको सामाजिक यथार्थ चित्रण गरिएको छ।
- आदिकवि भानुभक्त
- नेपाली भाषाका आदिकवि, जसले संस्कृत वाल्मीकि रामायणलाई नेपालीमा पद्यानुवाद गरेर भानुभक्तीय रामायण तयार पारेका छन्।
- त्रि-एकता सिद्धान्त
- नाटकमा स्थान, समय र क्रियाको एकता कायम हुनुपर्छ भन्ने क्लासिकी सिद्धान्त, जसको सैद्धान्तिक स्रोत अरस्तुको पोएटिक्स मानिन्छ।
- बालकृष्ण सम
- आधुनिक नेपाली नाटकका प्रवर्तक मानिने नाटककार; उनका मुकुन्द इन्दिरा, प्रेमपिण्ड र स्वास्नी जस्ता नाटक प्रसिद्ध छन्।
- एकाङ्की नाटक
- एउटै अङ्क, एउटै दृश्य र सीमित पात्रमा मुख्यतः एउटै घटना वा भावना प्रस्तुत गरिने छोटो नाटक, जसको मञ्चन समय पनि छोटो हुन्छ।
- दृश्य र अङ्क
- नाटकको सबैभन्दा सानो मञ्चन-एकाइ दृश्य हो; एउटा वा धेरै दृश्य मिलेर अङ्क बन्छ, जसलाई पर्दा खसालेर छुट्याइन्छ।
- कर्ता कारक
- क्रियाको सम्पादन गर्ने व्यक्ति वा वस्तुको कारक; नेपालीमा यो प्रायः 'ले' विभक्ति प्रत्ययले चिनिन्छ, जस्तै - रामले पत्र लेख्यो।
- कर्मवाच्य
- कर्ता गौण र कर्म प्रधान भई क्रिया कर्मअनुसार चल्ने वाच्य; नेपालीमा कर्ममा 'ले' र क्रियामा इ/इयो प्रत्यय जोडेर बनाइन्छ।
- बहुव्रीहि समास
- जसमा कुनै पनि पद अर्कोको विशेषण नभई समस्त पदले तेस्रो अर्थ बुझाउँछ; जस्तै - दशरथ (दश रथ भएको राजा)।
- कर्मधारय समास
- विशेषण र विशेष्यबीचको समास, जसमा अघिल्लो पदले पछिल्लो पदको विशेषता बताउँछ; जस्तै - महात्मा (महान् आत्मा)।
- विसर्ग सन्धि
- विसर्ग (ः) को स्थानमा स्, श्, ष् वा ओ हुने सन्धि; जस्तै - निः + चय = निश्चय र मनः + रथ = मनोरथ।
- निवेदन
- विनम्र अनुरोध गर्न लेखिने औपचारिक पत्र, जसमा सेवा प्रमुखको पद, निवेदकको परिचय, विषय, अनुरोध र मिति अनिवार्य हुन्छन्।
- निबन्धका तीन अङ्ग
- भूमिका (विषयको परिचय), विस्तार (विवेचना र उदाहरण) र उपसंहार (निष्कर्ष); यी तीन भागको अनुपात लगभग १:३:१ हुन्छ।
- सारांश लेखन
- मूल गद्यांशको भाव नबिगारी आफ्नै शब्दमा छोटो पारेर लेख्ने कार्य; सामान्यतः मूलको एकतिहाइ लम्बाइमा उद्धरण नराखी लेखिन्छ।
- सम्पादकीय
- समाचारपत्र वा पत्रिकाको सम्पादकीय पृष्ठमा सम्पादक वा सम्पादकीय मण्डलको तर्फबाट कुनै समसामयिक विषयमा निरपेक्ष शैलीमा लेखिने विचारात्मक लेख हो।
- लिप्यन्तरण
- एउटै लिपिमा लेखिएका नाम वा शब्दलाई अर्को लिपिमा उच्चारणअनुसार रूपान्तरण गर्ने कार्य; व्यक्ति, स्थान र संस्थाका नाममा यो प्रयोग गरिन्छ।
- मुहावराको अनुवाद
- मुहावराको शब्दशः अर्थ नगरी लक्ष्यभाषामा त्यही भाव बुझाउने तुल्य मुहावरा प्रयोग गर्ने नियम; तुल्य मुहावरा नभए भाव स्पष्ट पार्ने वाक्यांश राखिन्छ।
- केन्द्रीय भाव
- कुनै अनुच्छेद वा कविताले बुझाउने मुख्य सन्देश, जुन एउटा पूर्ण वाक्यमा व्यक्त गरिन्छ र त्यसमा विस्तारका सबै कुरा समेटिँदैनन्।
- अपठित गद्यांश
- पाठ्यपुस्तकमा नपढाइएको, परीक्षामा पहिलो पटक दिइने गद्य खण्ड, जसको शीर्षक, शब्दार्थ, केन्द्रीय भाव र सारांश सोधिन्छ।
- सिंजा अभिलेख
- करिब तेह्रौँ शताब्दीका सिंजा साम्राज्यका शिलालेख तथा ताम्रपत्र, जसलाई नेपाली भाषाको प्राचीनतम लिखित नमुना मानिन्छ।
- मोतीराम भट्ट
- भानुभक्तको रामायण प्रकाशित गराउने र गोर्खा भारत जीवन मासिक निकालेर नेपाली पत्रकारिताको प्रारम्भ गर्ने साहित्यकार, जो भानुभक्तपछिको युगका प्रेरक मानिन्छन्।
- युगकवि सिद्धिचरण
- राष्ट्रिय भावना र जनजीवनका कविता लेख्ने नेपाली कवि; मेरो प्राण र आँसु उनका चर्चित कवितासङ्ग्रह हुन्।
- प्रयोगवाद
- भूपी शेरचन र इश्वरबल्लभबाट सुरु भएको नेपाली कविताको धारा, जसले परम्परागत छन्द, लय र विषय त्यागेर नयाँ प्रयोगमा जोड दियो।
- मदन पुरस्कार
- वि.सं. २०१३ मा स्थापना भएको, नेपाली भाषामा उत्कृष्ट कृति प्रकाशित गरेबापत दिइने नेपाली साहित्यको प्रतिष्ठित पुरस्कार।