रचना (Composition): पत्र र निबन्ध
रचना खण्डमा पत्र (औपचारिक र अनौपचारिक) तथा निबन्धको संरचना, विषयानुरूपता, भाषा, अनुच्छेद-प्रवाह र औचित्य जाँचिन्छ। यो खण्डमा सामग्रीभन्दा संरचना र स्पष्टताले धेरै अंक दिन्छ।
पत्र लेख्ने
- औपचारिक पत्र: सेवामा, प्रेषकको ठेगाना, मिति, प्रापकको पद, विषय, सम्बोधन, निकाय, बिन्ती, धन्यवाद र भवदीय क्रम।
- विषय एक वाक्यमा; पत्रको उद्देश्य एउटै राख्नुहोस्।
- अनौपचारिक पत्रमा आत्मीय सम्बोधन र व्यक्तिगत स्वर ठीक, तर औपचारिक पत्रमा ‘प्रिय मित्र’ जस्तो मिश्रण नगर्नुहोस्।
निबन्ध लेख्ने
- भूमिका: विषयको परिभाषा र तपाईंको अडान; मुख्य भाग: कारण, उदाहरण, पक्ष-विपक्ष; निष्कर्ष: सुझाव वा सार।
- हरेक अनुच्छेदमा एउटा केन्द्रीय वाक्य; त्यसपछि व्याख्या र दृष्टान्त।
- एउटै कुरा दोहोर्याउनुभन्दा नयाँ कोण वा उदाहरण थप्नुहोस्।
काम गरिएको उदाहरण
‘विद्यालयमा पुस्तकालयको आवश्यकता’ विषयमा निबन्धको भूमिकामा ‘पुस्तकालय ज्ञानको भण्डार हो’ भन्ने सामान्य वाक्य मात्र लेख्दा अडान देखिँदैन। ‘सीमित स्रोत भएको विद्यालयमा पुस्तकालयले स्वअध्ययन र सन्दर्भ-सामग्रीको पहुँच बढाउँछ’ भन्ने स्पष्ट अडान राख्नुहोस्; त्यसपछि दुई उदाहरणले पुष्टि गर्नुहोस्।
अंक गुमाउने पासा
विषय नलेख्ने, पत्रको ढाँचा छाड्ने, औपचारिक र अनौपचारिक शैली मिसाउने, निबन्धमा निष्कर्ष नराख्ने, अनुच्छेद नबनाउने र विषयबाहिर गएर लम्ब्याउने।