एकाङ्की नाटकको समूह प्रस्तुतिमा विरोधाभासी प्रमाण र असमान सहभागिता
एकाङ्की नाटकको समूह प्रस्तुतीकरणमा ५ जनाको समूहले ८ मिनेट बोल्यो। विषय: 'नायकको अन्तिम निर्णय आकस्मिक हो कि पूर्वसङ्केतित?' एक विद्यार्थीले पहिलो दृश्यको संवाद (पृष्ठ ३) उद्धृत गर्दै 'पूर्वसङ्केतित' भन्यो; अर्काले अन्तिम दृश्यको स्टेज निर्देशन (पृष्ठ १८) देखाउँदै 'आकस्मिक' भन्यो। दुवैले पाठको फरक अंशलाई आफ्नो पक्षमा प्रयोग गरे। समूहको लिखित प्रतिवेदन ४ पृष्ठको छ। मौखिक प्रस्तुतिमा एक सदस्यले ६ मिनेट बोल्यो, अर्कोले एक बुँदा मात्र भन्यो; अन्य दुईले केही भनेनन्। रुब्रिक: विषयवस्तु ४, प्रमाण ३, प्रस्तुति २, सहयोग १। नाटकको पाठमा नायकको निर्णयको पूर्वसङ्केत दुई ठाउँमा छ र अन्तिम दृश्यमा एक्कासि परिवर्तन देखिन्छ। शिक्षकले समूहलाई एउटै अंक दिने कि व्यक्तिगत अंक दिने भन्ने निर्णय गर्नुपरेको छ।
1. समूहलाई कति अंक दिनुहुन्छ? 'आकस्मिक' र 'पूर्वसङ्केतित' दुवै पक्षलाई कसरी न्याय गर्नुहुन्छ?
Read the worked answer
समूह-उत्पादन अंक: ७.५/१०।
- विषयवस्तु (४): ३ - दुवै पक्ष प्रस्तुत भए, तर संश्लेषण छैन। राम्रो उत्तर 'पूर्वसङ्केतित तर तीव्र' हुन सक्छ: पृष्ठ ३ को संवादले नायकको प्रेरणा रोप्छ; पृष्ठ १८ को स्टेज निर्देशनले निर्णयको गति देखाउँछ। यी एक-अर्काका विरोधी होइनन्।
- प्रमाण (३): २.५ - दुवैले पृष्ठ-सन्दर्भ दिए, तर कसैले प्रतिपक्षी प्रमाणलाई सम्बोधन गरेन।
- प्रस्तुति (२): १.५ - स्पष्ट तर असमान; एक सदस्य हावी।
- सहयोग (१): ०.५ - भूमिका बाँडफाँट देखिएन।
जोड्दा ७.५/१०। म विरोधाभासलाई अंक काट्ने कारण मान्दिनँ; बरु त्यो विरोधाभास संश्लेषण नगरेको कारण विषयवस्तुको एक अंक काट्छु। समूहलाई भन्छु: 'तिमीहरूले दुई प्रमाण फेला पार्यौ, अब एक वाक्यमा दुवैलाई मिलाऊ।' यसले विवादलाई बौद्धिक सम्पत्तिमा बदल्छ।
2. एक सदस्यले ६ मिनेट बोल्यो, अर्कोले एक बुँदा मात्र। समूह अंक दिँदा यो असमानतालाई कसरी सम्बोधन गर्नुहुन्छ?
Read the worked answer
उत्पादन र प्रक्रिया छुट्याउँछु। समूहको लिखित प्रतिवेदन र सामूहिक विषयवस्तुको अंक सबैलाई समान दिन्छु, किनभने ज्ञान साझा हो। तर रुब्रिकको सहयोग (१) व्यक्तिगत योगदानको आधारमा दिन्छु:
- हावी सदस्य: सहयोग ०.५ - उसले बोल्यो, तर अरूलाई ठाउँ दिएन।
- एक बुँदा भन्ने सदस्य: सहयोग ०.५ - सहभागिता छ, तर निरन्तर छैन।
- केही नभन्ने दुई: सहयोग ० - प्रतिवेदनमा उनीहरूको भूमिका देखिएमा ०.५।
यसका लागि प्रस्तुतिपछि २ मिनेटको छोटो मौखिक जाँच गर्छु: 'तिमीले कुन बुँदा लेख्यौ?' यसले चुप बस्नेलाई पनि जवाफदेही बनाउँछ। अर्को पटकका लागि भूमिका घुमाउने (समन्वयक, प्रमाण-संकलक, प्रस्तुतकर्ता, समय-नियन्त्रक, प्रतिवादी) नियम बनाउँछु। समूहलाई दण्डित गर्नुभन्दा संरचना सुधार्नु उपयुक्त हुन्छ।
3. समूहले 'विवाद नै उच्चस्तरीय विश्लेषण हो' भनी अपिल गरेमा के भन्नुहुन्छ?
Read the worked answer
आंशिक सहमति, तर पूर्ण अंक होइन। म भन्छु: 'हो, दुई प्रमाण उभ्याउनु विश्लेषणको सङ्केत हो; त्यसैले मैले प्रमाणमा २.५/३ दिएँ। तर रुब्रिकको विषयवस्तु ४ अंकले निष्कर्ष निकाल्ने क्षमता पनि खोज्छ। विरोधाभास देखाउनु मात्र होइन, त्यसलाई व्याख्या गर्नु पनि आवश्यक छ।'
म समूहलाई भन्छु: 'यदि तिमीहरूले दुई दिनभित्र एक अनुच्छेदको संश्लेषण लेख्यौ - पृष्ठ ३ को पूर्वसङ्केत र पृष्ठ १८ को आकस्मिकतालाई एउटै व्याख्यामा जोडेर - म विषयवस्तुको ०.५ अंक थप्नेछु।' यसो गर्दा अपिलको ऊर्जा पुनःलेखनमा जान्छ, अंकको मोलतोलमा होइन। पूरै १० अंक भने दिँदिनँ, किनभने समूहले अझै संश्लेषण गरेको छैन।