WBCHSE HS Nepali First Language key terms

कथावस्तु, विचार वा वर्णनलाई वाक्यमा बाँधेर लेखिने साहित्यिक विधा; पात्र, घटना र वातावरणको विस्तृत चित्रण यसमा हुन्छ।

कुनै व्यक्ति, स्थान वा विषयको स्वरूप र विशेषता छोटो गद्यमा उभ्याउने लेखन; घटनाको क्रमभन्दा विशेषताको चित्रणमा जोर पर्छ।

लेखकको विचार, अनुभव वा विश्लेषण प्रस्तुत गर्ने गद्यरचना; वर्णनात्मक, विचारात्मक वा व्यक्तिगत शैलीमा लेखिन्छ।

कुनै व्यक्तिको जन्मदेखि प्रमुख घटनाहरूको क्रममा आधारित भएर लेखिएको जीवनवृत्तान्त; तथ्य र समयक्रमलाई प्राथमिकता दिइन्छ।

लेखकले आफ्नै जीवनका घटना र अनुभव पहिलो पुरुषमा प्रस्तुत गर्ने गद्यविधा; व्यक्तिगत स्वीकारोक्ति र आत्मविश्लेषण यसमा हुन्छ।

लय, छन्द, शब्दसंक्षेप र भावनाको केन्द्रीकरणद्वारा भाव वा विचार व्यक्त गर्ने साहित्यिक विधा; गद्यभन्दा बढी शब्दको ध्वनि र गहिराइमा जोर पर्छ।

कवितामा अक्षर संख्या, गण र यति निश्चित नियमअनुसार मिलाइने लयगत संरचना; यसले पाठलाई गेयता र स्थिर ताल दिन्छ।

कविता पढ्दा स्वरको उतारचढाव र गतिले सिर्जना गर्ने सङ्गीतमय प्रवाह; यसले भावको गति र श्रोताको अनुभूतिलाई निर्धारण गर्छ।

भाषालाई सुन्दर, प्रभावकारी र अर्थगर्भित बनाउन प्रयोग गरिने उपमा, रूपक, अनुप्रासजस्ता शब्दिक वा अर्थगत विशेषता।

एउटा वस्तु वा व्यक्तिलाई अर्कोसँग तुलना गर्दै 'झैँ, 'जस्तो' जस्ता वाचक शब्दद्वारा समानता देखाउने अलंकार।

उपमेय र उपमानबीच अभेद देखाउँदै एउटै वस्तु अर्को हो भन्ने गरी गरिने अलंकारिक प्रयोग; तुलना नभई तादात्म्य स्थापित हुन्छ।

एउटै वर्ण वा व्यञ्जनको आवृत्तिले कवितामा ध्वनि सौन्दर्य र लय सिर्जना गर्ने शब्दालंकार।

साहित्य पढ्दा वा सुन्दा पाठकका स्थायी भाव जागृत भई प्राप्त हुने आनन्दात्मक अनुभूति; करुण, वीर, शृङ्गार आदि यसका भेद हुन्।

पात्रहरूको संवाद, दृश्य विभाजन र मञ्चनलाई ध्यान दिएर लेखिने साहित्यिक विधा; घटना देखाउनु यसको मुख्य विशेषता हो।

एकै अङ्कमा टुङ्गिने छोटो नाटक; सीमित पात्र, एउटै दृश्य र एक केन्द्रीय घटनामा केन्द्रित हुन्छ।

नाटकमा पात्रहरूले एक-अर्कासँग गर्ने कुराकानी; यसले पात्रको स्वभाव, घटनाको गति र द्वन्द्व उद्घाटित गर्छ।

कथावस्तु अघि बढाउन नाटक वा कथामा सिर्जना गरिएको व्यक्ति; मुख्य र गौण पात्रको भूमिका र चरित्रचित्रणले रचनाको स्वरूप निर्धारण गर्छ।

पात्रको आन्तरिक मनोभाव वा बाह्य शक्तिसँगको टकराव; नाटक र कथामा घटना अघि बढाउने मुख्य बल हो।

पात्रको रूप, व्यवहार, भाषा र मनोवृत्ति मार्फत उसको व्यक्तित्व उभ्याउने कला; संवाद र कार्यले यसलाई विश्वसनीय बनाउँछ।

रचनामा घटनाहरू क्रमबद्ध रूपमा जोडिएर बन्ने मूल ढाँचा; सुरु, विकास, चरम बिन्दु र अन्त्य यसका सामान्य अङ्ग हुन्।

कुनै पाठको मूल विचार छोटो र आफ्नै शब्दमा प्रस्तुत गर्ने लेखन; अनावश्यक विवरण हटाई मुख्य बुँदा मात्र राखिन्छ।

रचनाले व्यक्त गर्न खोजेको केन्द्रीय सन्देश वा विचार; घटना र पात्रको विवरणभन्दा माथि रहेर पाठकले ग्रहण गर्ने अर्थ हो।

दिइएको लामो अनुच्छेदको आवश्यक बुँदा छानी निर्धारित शब्दसीमाभित्र छोटो बनाउने सीप; मूल अर्थ र लेखकको आशय जोगाउनुपर्छ।

भाषाका शब्द, वाक्य, ध्वनि र तिनको प्रयोगका नियम अध्ययन गर्ने शास्त्र; शुद्धता र मानकताको आधार यही हो।

दुई वर्ण वा शब्द जोडिँदा ध्वनि परिवर्तनसहित एउटै शब्द बन्ने प्रक्रिया; स्वर, व्यञ्जन र विसर्ग सन्धि यसका भेद हुन्।

दुई वा दुईभन्दा बढी शब्द मिलेर एउटै पद बन्ने व्याकरणिक प्रक्रिया; तत्पुरुष, बहुव्रीहि, द्वन्द्व आदि यसका भेद हुन्।

वाक्यमा क्रियासँग नाम वा सर्वनामको सम्बन्ध देखाउने व्याकरणिक कोटि; कर्ता, कर्म, करण आदि विभक्ति चिह्नद्वारा चिनिन्छन्।

कारक सम्बन्ध देखाउन नामपदमा जोडिने प्रत्यय; नेपालीमा ले, लाई, बाट, को, मा जस्ता चिह्नले यो भूमिका निर्वाह गर्छन्।

वाक्यमा शब्दको कार्यका आधारमा गरिने वर्गीकरण; नाम, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया, क्रियाविशेषण आदि यसका प्रकार हुन्।

दिइएको विषयमा भूमिका, विषयवस्तुको विस्तार र निष्कर्ष मिलाई व्यवस्थित अनुच्छेदमा विचार प्रस्तुत गर्ने लेखन सीप।

औपचारिक वा अनौपचारिक सम्बोधन, विषय र निवेदनसहित निश्चित ढाँचामा लेखिने सञ्चार; प्रयोजनअनुसार यसको शैली फरक पर्छ।

कुनै घटना, कार्यक्रम वा अध्ययनको तथ्य, विवरण र निष्कर्ष व्यवस्थित रूपमा प्रस्तुत गर्ने औपचारिक लेख।

निश्चित समुदायलाई कुनै कार्यक्रम, समय वा सन्देश छोटो र स्पष्ट भाषामा जानकारी गराउने औपचारिक लेख; शीर्षक, मिति र हस्ताक्षर सामान्य अङ्ग हुन्।

पहिले नदेखेको अनुच्छेद पढेर त्यसको मुख्य विचार, तथ्य र शब्दार्थ बुझ्ने क्षमता; प्रश्नको उत्तर पाठकै आधारमा दिनुपर्छ।

एउटा भाषाको पाठको अर्थ अर्को भाषामा मूल भाव र शैली नबिगारी पुनः प्रस्तुत गर्ने कार्य।

कुनै शब्दले सन्दर्भअनुसार बुझाउने अर्थ; अपठित पाठमा शब्दको प्रयोग हेरेर सही अर्थ छुट्याउनुपर्छ।