WBCHSE HS Nepali First Language study guide

गद्य (Prose)

कविता (Kavita)

नाटक र एकाङ्की (Natak)

कोष्ठकमा दिइएको मञ्च-निर्देशन (stage direction) पढ्नुहोस्; स्वर, हिँडाइ र मौनताले पात्रको मनस्थिति बताउँछ। संवादको भाषिक शैली हेर्नुहोस्: कुन पात्र कस्तो बोल्छ, त्यसले उसको वर्ग, शिक्षा र स्वभावको सङ्केत दिन्छ। प्रश्न: 'कुनै एक पात्रको चरित्रचित्रण गर्नुहोस्' (५ अंक)। तर्क: पहिचान (भूमिका, सम्बन्ध) → दुई कार्य वा संवाद जसले स्वभाव देखाउँछ → नाटकको द्वन्द्वमा उसको योगदान → नाटकको सन्देशसँग उसको सम्बन्ध। प्रत्येक गुणका लागि छुट्टै प्रमाण दिनुहोस्; 'उनी राम्रो मान्छे थिए' जस्ता सामान्य वाक्यले अंक दिँदैन। नाटकको कथा जस्ताको तस्तै सुनाउनु; मञ्च-निर्देशन बेवास्ता गर्नु; पात्रको भनाइलाई नाटकारको विचार मान्नु; आजको नैतिकताले पुरानो पात्रलाई अन्यायपूर्ण ढङ्गले मूल्याङ्कन गर्नु; दृश्य परिवर्तनको सङ्केत नचिन्नु; संवाद उद्धृत गर्दा सन्दर्भ नदिनु। नाटकीय विडम्बना (dramatic irony) पहिचान गर्दा 'पात्रलाई थाहा छैन, दर्शकलाई थाहा छ' भन्ने आधारमा दुई घटना जोड्नुहोस्।.

र्‍यापिड रिडर / पूरक पाठ्यपुस्तक (Rapid Reader)

र्‍यापिड रिडर / पूरक पाठ्यपुस्तक खण्डले निर्धारित पूरक पुस्तकको व्यापक पठन जाँच्छ: तथ्य, घटनाक्रम, पात्र-सम्बन्ध, अध्यायगत विषय र छोटो टिप्पणी। प्रश्नहरू १ अंकको सत्य/असत्य वा रिक्त स्थानदेखि ३ अंकको छोटो उत्तरसम्म हुन्छन्। प्रत्येक अध्यायको ३-४ वाक्यको सारांश आफैँ लेख्नुहोस्; यसले पुनरावृत्ति रोक्छ। पात्र-जाल (character web) बनाउनुहोस्: को को हुन्, सम्बन्ध के, कसले के गर्छ। समयरेखा (timeline) मा मुख्य घटना क्रमबद्ध गर्नुहोस्; 'पहिले के, पछि के' प्रश्नको आधार यही हो। तथ्यगत विवरण (नाम, ठाउँ, संख्या, मिति) छुट्टै नोट गर्नुहोस्। १ अंक: एक शब्द वा एक वाक्य। २ अंक: दुई तथ्य। ३ अंक: भूमिका + दुई घटना + महत्त्व। 'छोटो टिप्पणी' लेख्दा परिभाषा, पाठमा उल्लेख र महत्त्व तीनै समेट्नुहोस्। प्रश्न: 'कुनै एक सहायक पात्रको भूमिका लेख्नुहोस्' (३ अंक)। तर्क: पात्रको नाम र मुख्य पात्रसँगको सम्बन्ध → उसले गरेको दुई काम → कथाको मोडमा त्यसको प्रभाव। उदाहरणका रूपमा 'साथी' पात्रले नायकलाई निर्णयमा प्रेरित गर्छ भने त्यो प्रेरणाको एक घटना र परिणाम लेख्नुहोस्। अनुमान होइन, पुस्तकमा भएको विवरण नै प्रमाण हो। एउटा अध्यायको घटना अर्कोमा मिसाउनु; १ अंकको प्रश्नमा अनुच्छेद लेख्नु; नाम मिल्ने पात्रहरू छुट्याउन नसक्नु; 'राम्रो' वा 'नराम्रो' भनी प्रमाण नदिनु; पुस्तक नपढी अनुमान गर्नु; प्रश्नमा सोधिएको सङ्ख्या (दुई कारण) भन्दा बढी वा कम लेख्नु। पूरक पुस्तकको पहिलो पटक पढ्दा कथा बुझ्नुहोस्, दोस्रो पटक पात्र र तथ्य टिप्नुहोस्, तेस्रो पटक प्रश्न-उत्तर अभ्यास गर्नुहोस्।.

व्याकरण र भाषिक प्रयोग (Vyakaran)

रचना र लेखन सीप (Rachana)

रचना खण्डले निबन्ध, पत्र, प्रतिवेदन, सूचना र सारांश (precis) मा संरचना, औपचारिकता र भाषिक शुद्धता जाँच्छ। प्रत्येक विधाको आफ्नै ढाँचा हुन्छ; ढाँचा बिग्रिए भाषा राम्रो भए पनि अंक घट्छ। निबन्ध: परिचय (विषय परिभाषा) → मुख्य अनुच्छेद (२-३ कारण/उदाहरण) → निष्कर्ष (सारांश र दृष्टिकोण)। शीर्षकसँग असम्बन्धित अनुच्छेद नराख्नुहोस्। पत्र: निजी पत्रमा मिति, सम्बोधन, अभिवादन, मुख्य भाग, बिदाइ; औपचारिक पत्रमा प्रेषक-ठेगाना, प्रापक-ठेगाना, विषय, महोदय/महोदया, निवेदन। प्रतिवेदन: शीर्षक, मिति, प्रेषक, प्रापक, के-कहाँ-कहिले-किन-कसरी (5W1H), निष्कर्ष र सिफारिस। सूचना: संस्थाको नाम, 'सूचना' शीर्षक, मिति, केन्द्रीय सन्देश, सम्पर्क, हस्ताक्षर। सारांश: मूलको एक-तिहाइ, आफ्नै शब्द, मुख्य तर्क मात्र; उदाहरण र दोहोरो विवरण छोड्नु। मूल वाक्य: 'पुस्तकालय ज्ञानको भण्डार हो; यसले विद्यार्थीलाई स्वअध्ययनमा सघाउँछ र समाजमा साक्षरता बढाउँछ।' सारांश: 'पुस्तकालय ज्ञानको भण्डार भई विद्यार्थीको स्वअध्ययन र समाजको साक्षरता बढाउँछ।' - तर्क: मूलको भाव राखियो, शब्द घटाइयो, नयाँ तथ्य थपिएन। औपचारिक पत्रमा 'तिमी' सम्बोधन; सूचनामा मिति वा हस्ताक्षर छुट्नु; प्रतिवेदनमा सिफारिस नहुनु; सारांशमा मूल वाक्यांश जस्ताको तस्तै टिप्नु; निबन्धमा शब्दसीमा नाघ्नु; अनुच्छेद नबाँड्नु। लेख्नुअघि २ मिनेट रूपरेखा बनाउनुहोस्; लेखिसकेपछि विभक्ति, काल र हिज्जे जाँच्नुहोस्।. प्रतिवेदनमा 5W1H र सिफारिस समेट्नुहोस्।.

अपरिचित अनुच्छेद बोध र अनुवाद (Unseen Comprehension and Translation)

अपरिचित अनुच्छेद र अनुवाद खण्डले नदेखिएको नेपाली गद्यांश पढेर बुझ्ने र एक भाषाबाट अर्को भाषामा भाव सार्ने क्षमता जाँच्छ। प्रश्नमा शब्दार्थ, वाक्यको भाव, निष्कर्ष, शीर्षक र अनुवाद आउँछन्। पहिले छिटो पढेर मुख्य विचार (gist) टिप्नुहोस्; त्यसपछि प्रश्न हेरेर विशिष्ट तथ्य खोज्नुहोस्। अपरिचित शब्दको अर्थ सन्दर्भबाट अनुमान गर्नुहोस्; वाक्यको बाँकी भागले सङ्केत दिन्छ। उत्तर आफ्नै शब्दमा लेख्नुहोस्; मूल वाक्य जस्ताको तस्तै नटिप्नुहोस् (प्रश्नले उद्धृत गर्न भनेको छैन भने)। अनुवादमा शब्द होइन, अर्थ एकाइ (meaning unit) सार्नुहोस्; काल, वचन, सम्मानार्थ र औपचारिकता मिलाउनुहोस्। अङ्ग्रेजी वाक्य: 'The teacher asked the students to submit their assignments by Friday.' नेपाली अनुवाद: 'शिक्षकले विद्यार्थीहरूलाई शुक्रबारसम्म आफ्ना गृहकार्य बुझाउन भन्नुभयो।' तर्क: 'asked' यहाँ 'भन्नु' (आदेश/अनुरोध) हो; 'by Friday' = 'शुक्रबारसम्म'; 'their' = 'आफ्ना'; शिक्षकका लागि सम्मानार्थ 'भन्नुभयो'। शब्दशः 'शिक्षकले विद्यार्थीहरूलाई सोधे' भन्नु गलत हुन्छ किनकि अर्थ 'सोध्नु' होइन। शब्दशः अनुवाद गर्दा वाक्य अस्वाभाविक बन्नु; काल परिवर्तन हुनु; 'false friend' शब्दलाई सोझै अर्थ लगाउनु; अपरिचित अनुच्छेदको उत्तरमा बाहिरी ज्ञान थप्नु; प्रश्नको अंकभारभन्दा लामो उत्तर लेख्नु; अनुवादमा नाम, सङ्ख्या वा मिति छुटाउनु। अनुच्छेदको शीर्षक सोधिएमा मुख्य विषयलाई २-५ शब्दमा समेट्नुहोस्; घटना होइन, भाव समात्नुहोस्।. पहिले gist, त्यसपछि प्रश्नअनुसार विशिष्ट तथ्य खोज्नुहोस्।.