निबन्धमा दोहोरिने कर्ता/कर्म चिह्न त्रुटि र यान्त्रिक कटौती
कक्षा १२ को नेपाली भाषा परीक्षामा २०० शब्दको निबन्ध लेख्न दिइयो। एक विद्यार्थीको निबन्धमा १४ भाषिक त्रुटि भेटिए: ९ कर्ता/कर्म चिह्न (ले/लाई) सम्बन्धी, ३ क्रियापद मेल, २ हिज्जे। निबन्धको संरचना र विषयवस्तु राम्रो छ; ४ अनुच्छेद छन्। व्याकरणको ५ अंकमा प्रत्येक त्रुटिको -०.२५ र अधिकतम -२.५ कटौती गर्ने नियम छ। यसैले यान्त्रिक रूपमा हेर्दा २.५/५ हुन्छ। शिक्षकलाई लाग्छ, ९ वटा एउटै प्रकारका त्रुटि हुन्; सबै सुधार्नुभन्दा ढाँचा देखाउनु उपयोगी हुन्छ। कक्षामा ४० विद्यार्थी छन् र परीक्षा २ दिनमा सकाउनुपर्छ। अर्का शिक्षक भन्छन्, 'नियमअनुसार सबै त्रुटि देखाउनुपर्छ।' विद्यार्थी दोस्रो भाषी परिवेशबाट आएको हुन्; अघिल्लो निबन्धमा पनि यही ढाँचाका ६ त्रुटि थिए। शिक्षकले कोड प्रयोग गर्ने सोचेका छन्, तर विद्यार्थीले कोड नबुझ्ने डर छ।
1. व्याकरणको अंक नियमअनुसार निकाल्नुहोस्। कुनै व्यावसायिक विवेक प्रयोग गर्नुहुन्छ?
Read the worked answer
गणना: १४ × ०.२५ = ३.५ कटौती; तर अधिकतम कटौती २.५ हुँदा अंक २.५/५ हुन्छ।
विवेक: म कटौती बढाउँदिनँ, किनभने नियम स्पष्ट छ र ४० उत्तरपुस्तिकामा एउटै मापदण्ड लागू गर्नुपर्छ। तर म त्रुटिको प्रकार छुट्याउँछु: ९ चिह्न-त्रुटि एउटै ढाँचा हो, ३ क्रियापद र २ हिज्जे छुट्टै। यसले विद्यार्थीलाई 'सबै गल्ती एउटै हो' भन्ने गलत सन्देश दिँदैन; बरु 'एउटा ढाँचा ठीक गरे ९ त्रुटि घट्छ' भन्ने सिकाउँछ।
नगर्ने काम: दोस्रो भाषी भएकै कारण अंक बढाउनु। समानता भनेको समान रुब्रिक हो; थप सहयोग दिनु हो, थप अंक होइन। यदि विद्यालयको नीतिमा 'ढाँचागत त्रुटिमा एकमुष्ट कटौती' भन्ने विकल्प छ भने मात्र फरक गणना गर्छु, र त्यो पनि सबै ४० मा।
2. ९ कर्ता/कर्म चिह्न त्रुटिका लागि कोड-आधारित प्रतिक्रिया कसरी दिनुहुन्छ? ४० विद्यार्थी र २ दिनको सीमामा।
Read the worked answer
कोड-प्रणाली: C = चिह्न (ले/लाई), V = क्रियापद मेल, S = हिज्जे। शिक्षकले पूरा वाक्य सुधार्नुभन्दा मार्जिनमा कोड मात्र लेख्छन्; यसले समय बचाउँछ र विद्यार्थीलाई आफैँ सुधार्न बाध्य बनाउँछ।
२ दिनको योजना:
- दिन १: ४० मध्ये २५ पुस्तिकामा कोड मात्र; सामूहिक ढाँचा टिपोट।
- दिन २: बाँकी १५ मा कोड; साथै १० मिनेटको कक्षा-पुनर्बलन।
पुनर्बलन: 'रामले किताब पढ्यो' र 'रामलाई किताब पढ्यो' फरक देखाउने; ५ वाक्यको आधा पृष्ठ अभ्यास। विद्यार्थीलाई भन्छु: 'C चिन्ह भएका ९ वटा वाक्य मात्र घरमा सुधारेर ल्याऊ; सबै निबन्ध पुनःलेख्नु पर्दैन।' यसले कोड नबुझ्ने डर हटाउँछ र ढाँचामा केन्द्रित हुन्छ।
3. विद्यार्थीको समग्र ग्रेड सीमानामा छ। के तपाईं व्याकरणको अंक बढाउनुहुन्छ? सिद्धान्तसहित।
Read the worked answer
बढाउँदिनँ। कारण:
१. मापदण्ड-आधारित मूल्याङ्कन: व्याकरणको अंकले देखाएको सीप मापन गर्छ, समग्र ग्रेडको सीमाना होइन। सीमाना नजिक छ भनेर अंक बढाउनु भनेको अरू ३९ विद्यार्थीको तुलनामा अन्याय हो। २. प्रमाण: विद्यार्थीको ९ चिह्न-त्रुटि अघिल्लो निबन्धमा पनि ६ थियो; यो क्षणिक भुल होइन, ढाँचा हो। ढाँचा सुधार्न समय चाहिन्छ, अंकले होइन। ३. विकल्प: पुनःलेखनलाई रचनात्मक (formative) मान्छु, योगात्मक (summative) होइन। विद्यार्थीलाई C-त्रुटिको ५ वाक्य अभ्यास, अतिरिक्त कक्षा र अभिभावकसँग ढाँचाबारे जानकारी दिन्छु।
यदि विद्यालयको नीतिले 'सीमानामा १ अंकको कृपा' दिन्छ भने त्यो सबैलाई समान रूपमा लागू हुनुपर्छ; व्यक्तिगत रूपमा होइन।