रचना परीक्षामा अप्रमाणित तथ्याङ्क र छोटो तर सही निबन्धको तुलना

पहिलो: ८.५/१०।

• विषयवस्तु (४): २.५ - विश्लेषण बलियो छ, तर दुई ठोस तथ्याङ्क अप्रमाणित छन्। म तिनलाई 'असत्य' भन्दिनँ, किनभने प्रमाण छैन; 'अप्रमाणित' भन्छु। विषयवस्तुको अंक घट्नुको कारण विश्वसनीयता हो, नैतिकता होइन।
• संरचना (३): ३ - ४ अनुच्छेद, स्पष्ट भूमिका-विकास-निष्कर्ष।
• भाषा (२): २ - प्रवाही।
• मौलिकता (१): १ - आफ्नै तर्क।

दोस्रो: ७.५/१० - विषयवस्तु २.५ (सही तर सामान्य), संरचना ३, भाषा १.५, मौलिकता ०.५।

पहिलो विद्यार्थी अझै उच्च छ, किनभने विश्लेषण र भाषा बलियो छ। तर यदि तथ्याङ्क झुटो भएको प्रमाणित भयो भने विषयवस्तु १.५ र मौलिकता ० हुन्थ्यो। अहिले प्रमाण नभएकाले 'अप्रमाणित' भन्ने व्यवहार न्यायपूर्ण छ।

सिकाउने सूत्र: 'कडा सङ्ख्या होइन, इमानदार अनुमान।'

म भन्छु: 'परीक्षामा स्रोत हुँदैन, त्यो ठीक छ। तर ८५% भन्ने ठोस सङ्ख्या लेख्दा पाठकले स्रोत खोज्छ; स्रोत नभए विश्वास घट्छ।' त्यसपछि तीन विकल्प देखाउँछु: १. गुणात्मक भाषा: 'धेरै विद्यार्थी दिनको धेरै घण्टा अनलाइन बस्ने गरेको देखिन्छ।' २. श्रेयसहित: 'एक पत्रिका रिपोर्टअनुसार...' - यदि साँच्चै सम्झेको छ भने मात्र। ३. तर्क: '४ घण्टा अनलाइन बस्ने विद्यार्थीको पढाइ समय घट्ने सम्भावना हुन्छ, किनभने...'

म एक वाक्य पुनःलेखन गराउँछु: '८५%' हटाई 'धेरै' राख्नु। यसले अंक मात्र होइन, लेखन-नैतिकता पनि सिकाउँछ।

नीति र रुब्रिकबीच द्वन्द्व छैन, यदि सही पढियो। नीतिले 'ग्रन्थसूची अनिवार्य छैन' भन्छ; 'झुटो तथ्याङ्कलाई पूर्ण अंक दिनू' भन्दैन।

म यसो मेल गराउँछु:

• छुट्टै 'स्रोत-दण्ड' हटाउँछु - अर्थात् स्रोत नभएकै कारण १ अंक काट्दिनँ।
• विषयवस्तुको रुब्रिकभित्र विश्वसनीयता जाँच्छु - ठोस तर अप्रमाणित सङ्ख्याले तर्कको बल घटाउँछ।
• सबैलाई समान: दोस्रो विद्यार्थीको सामान्य बुँदालाई पनि उही 'विश्वसनीयता' मापदण्डले हेर्छु।

कक्षामा भन्छु: 'भाषा परीक्षामा स्रोत आवश्यक छैन, तर इमानदारी आवश्यक छ।' यसो गर्दा नीति पालना हुन्छ र विद्यार्थीले 'नम्बरका लागि नक्कली तथ्याङ्क' नसिकोस्।