गद्य (Prose)
यस खण्डले निर्धारित गद्य पाठहरूमा आधारित बोध, विश्लेषण र भाषिक प्रयोगको परीक्षण गर्छ। प्रश्नहरू सामान्यतः सारांश, विषयवस्तु, शीर्षकको सार्थकता, पात्रको स्वभाव, लेखकको उद्देश्य, शैली र पाठको सन्देशमा आउँछन्। २ अंकका प्रश्नमा छोटो र सीधा उत्तर, ५ अंकका प्रश्नमा प्रमाणसहितको विश्लेषण चाहिन्छ।
पढ्ने रणनीति
- निबन्धमा पहिले थेसिस (मुख्य दाबी) खोज्नुहोस्; अनि उदाहरण, कारण र निष्कर्ष छुट्याउनुहोस्।
- कथामा घटनाक्रम, पात्र, द्वन्द्व, चरित्र-विकास र अन्त्यको सम्बन्ध नोट गर्नुहोस्।
- लेखक र वक्तालाई एउटै नठान्नुहोस्; पहिलो पुरुषको प्रयोग भए पनि वक्ता पात्र हुन सक्छ।
- दुई पात्रको तुलना गर्दा समानता र भिन्नता दुवै देखाउनुहोस्; एउटै पात्रको दुई गुणलाई उदाहरणसहित जोड्नुहोस्।
उत्तरको ढाँचा
दाबी (१ वाक्य) → पाठको प्रमाण (छोटो उद्धरण वा परोक्ष उल्लेख) → व्याख्या (किन यो प्रमाणले दाबी पुष्टि गर्छ) → निष्कर्ष। ५ अंकको उत्तरमा कम्तीमा दुई स्वतन्त्र प्रमाण राख्नुहोस्; एउटै प्रमाण दोहोर्याउनु अंक कटाउने कारण हो।
काम गरिएको उदाहरण
प्रश्न: 'शीर्षकको सार्थकता' पुष्टि गर्नुहोस् (५ अंक)। तर्क: शीर्षकको शाब्दिक अर्थ → पाठको केन्द्रीय विषयसँगको सम्बन्ध → दुई घटना वा वाक्यांश जसले शीर्षकलाई पुष्टि गर्छ → शीर्षक परिवर्तन गर्दा हुने अर्थहानिको सङ्केत। यसरी लेख्दा उत्तर वर्णनात्मक होइन, विश्लेषणात्मक हुन्छ।
अंक कटाउने पासो
कथा सुनाउनु (पुनर्कथन) तर विश्लेषण नगर्नु; अंकभार नहेरी लामो उत्तर लेख्नु; उद्धरण दिएर व्याख्या नगर्नु; 'लेखक भन्छन्' भनेर पाठको पात्रको भनाइलाई लेखकको विचार बनाइदिनु; शब्दसीमा नाघ्नु; प्रश्नको क्रियापद ('वर्णन गर्नुहोस्' वा 'पुष्टि गर्नुहोस्') नपढ्नु।
केन्द्रीय भाव पहिले एक वाक्यमा लेख्नुहोस्, त्यसपछि अनुच्छेदमा विस्तार गर्नुहोस्। उत्तरको अन्त्यमा पाठको सन्देशलाई वर्तमान सन्दर्भसँग जोड्ने एक वाक्य थप्दा ५ अंकको उत्तर पूर्ण बन्छ।