व्याकरण र भाषिक प्रयोग (Vyakaran)
व्याकरण खण्डले नेपाली भाषाको संरचना र प्रयोग जाँच्छ: वर्ण-विन्यास, सन्धि, समास, कारक-विभक्ति, लिङ्ग-वचन-पुरुष, काल, वाक्य-भेद, पद-भेद, उपसर्ग-प्रत्यय, शब्दशक्ति, अलङ्कार, पर्यायवाची, विलोम र अनेकार्थी।
मुख्य नियम
- सन्धि: दुई वर्ण जोडिँदा हुने परिवर्तन। स्वर सन्धिमा दीर्घ, गुण, वृद्धि, यण र अयादि; व्यञ्जन सन्धिमा श्चुत्व, ष्टुत्व आदि।
- समास: दुई वा बढी शब्द मिलेर एउटै पद बन्नु; तत्पुरुष, कर्मधारय, द्वन्द्व, द्विगु, बहुव्रीहि, अव्ययीभाव।
- कारक: कर्ता, कर्म, करण, सम्प्रदान, अपादान, सम्बन्ध, अधिकरण, सम्बोधन; विभक्ति चिह्न (ले, लाई, बाट, का, मा, हे) क्रियासँग मिलाउनु।
- काल: वर्तमान, भूत, भविष्यत्; पक्ष (सामान्य, अपूर्ण, पूर्ण) छुट्याउनु।
- शब्दशक्ति: अभिधा (शाब्दिक), लक्षणा (लाक्षणिक), व्यञ्जना (सूचित)।
काम गरिएको उदाहरण
प्रश्न: 'विद्यार्थी' को सन्धि-विच्छेद गर्नुहोस्। तर्क: विद्यार्थी = विद्या + अर्थी। अन्त्यमा 'आ' र सुरुमा 'अ' भेटिँदा दीर्घ 'आ' बन्छ (आ + अ = आ)। त्यसैले यो दीर्घ स्वर सन्धि हो। जाँच: मूल दुई पदको अर्थ 'विद्या चाहने' बन्छ, जसले विच्छेद सही भएको पुष्टि गर्छ।
अंक कटाउने पासो
सन्धि र समास छुट्याउन नसक्नु; विभक्ति चिह्न गलत लगाउनु; 'राम्रो' को तुलनात्मक रूप गलत बनाउनु; उपसर्ग र प्रत्यय उल्टाउनु; अलङ्कारको नाम मात्र लेखेर उदाहरण नदिनु; हिज्जे (श/ष/स, ण/न) बिगार्नु।
व्याकरणको उत्तरमा नियम लेख्नुहोस्, त्यसपछि उदाहरण दिनुहोस्; केवल उदाहरण दिँदा पूर्ण अंक नआउन सक्छ।