Арыздын стилин түзөтүү
11-класстын окуучусу Мээрим мектептин директоруна илимий клубга которулуу өтүнүчү менен арыз жазып жатат. Анын долбоору: «Саламатсызбы, урматтуу директор! Мен сизге кайрылып жатам, анткени менин бир өтүнүчүм бар. Эгер сиз каршы болбосоңуз, мени илимий klubка жазып коюңузчу. Мен абдан эң жакшы окуйм, өзүмдүн жеке пикиримди айтсам, бул klub мага пайдалуу болот. Алдын ала чоң рахмат!» Мектептин талабы боюнча арыз расмий-иш стилинде, 80-100 сөздөн ашпай, так жана сылык болушу керек. Класс жетекчиси бул текстте оозеки тилге мүнөздүү каражаттар, кайталоолор жана орфографиялык каталар бар экенин айткан. Мээримге арызды кайра жазуу жана ар бир оңдолгон жердин себебин түшүндүрүү керек. Арызда ким, эмне сурап жатканы, кайсы клуб жана кайсы окуу жылы үчүн экени так көрсөтүлүшү керек. Директордун аты-жөнү белгисиз болгондуктан, «Урматтуу директор!» деген кайрылууну колдонууга туура келет, бирок этикеттик нормаларды сактоо зарыл.
1. Тексттен стилдик жана лексикалык каталарды тап: кайсы сөздөр расмий-иш стилине туура келбейт? «Абдан эң жакшы» жана «өзүмдүн жеке пикирим» деген туюнтмалардын катасын түшүндүр.
Read the worked answer
Расмий-иш стилине туура келбеген каражаттар: «жазып коюңузчу» (этиштин -чу бөлүкчөсү оозеки сылыктыкты билдирет), «чоң рахмат» (оозеки ыраазычылык), «klub» (латын тамгасы менен жазылып, «клуб» деп кириллицада берилиши керек). «Абдан эң жакшы» - «абдан» жана «эң» деген эки күчөткүч бирдей даражаны билдирип, тавтология түзөт; «абдан жакшы» же «эң жакшы» деп бирин тандаш керек. «Өзүмдүн жеке пикирим» - «өзүмдүн» жана «жеке» бир эле маанини кайталайт; «менин пикиримче» же «өз пикиримде» деп кыскартуу орундуу. Мындай оңдоп-түзөтүүлөр текстти расмий, так жана кыска кылат.
2. «Жазып коюңузчу» дегенди расмий өтүнүч формасына алмаштыр. «Саламатсызбы» менен башталган кайрылуу расмий арызда канчалык орундуу? Кыска жооп жаз.
Read the worked answer
«Жазып коюңузчу» деген оозеки форманы «мени илимий клубга кабыл алууңузду суранамын» же «илимий клубга жазылууга уруксат беришиңизди суранамын» деп алмаштыруу керек. Мындай формада өтүнүч так, сылык жана расмий болот. «Саламатсызбы» - оозеки баарлашууга мүнөздүү саламдашуу; расмий арыз адатта «Урматтуу директор!» деген кайрылуу менен башталат. Саламдашуу сөзү арыздын негизги мазмунуна ашыкча болуп, стилдик жактан туура келбейт.
3. Арызды 80-100 сөздүк расмий-иш стилинде кайра жаз. Анда өтүнүчтүн максаты, клубдун аталышы жана сылык форма сакталсын.
Read the worked answer
Урматтуу директор! Мени 2025-2026-окуу жылында илимий клубга кабыл алууңузду суранамын. Мен жаратылыш илимдерине кызыгам, математика жана физика боюнча кошумча адабият окуп, долбоордук ишке катышып жатам. Клубдун жетекчисинин сунушу менен сынактан өтүүгө даярмын. Бул клуб мага илимий изилдөө көндүмдөрүн өнүктүрүүгө жардам берет деп эсептеймин. Эгер өтүнүчүм канааттандырылса, сабактарга зыян келтирбей, клубдун ишине туруктуу катышам. Өтүнүчүмдү канааттандырууңузду суранамын. Ыраазычылык билдирем, Мээрим Асанова, 11-класс.