I85PREP
⌘ K
ORT Kyrgyz State Language study materials
ORT Kyrgyz State Language study resources

ORT Kyrgyz State Language practice questions

One question at a time. Build your ORT Kyrgyz State Language understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

Кыргыз тилинде канча үндүү фонема бар?

  1. 6
  2. 10
  3. 8 Correct answer.
  4. 12

Explanation

Кыргыз тилинде сегиз үндүү фонема бар: а, э, и, о, ө, у, ү, ы. Алар тилдин катышы боюнча калың жана ичке, эриндин катышы боюнча эринчил жана эринчил эмес болуп бөлүнөт. Узундук өзүнчө белгиленет, бирок бул сегиз негизги үндүүнүн санын өзгөртпөйт.

Question 2Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

Кыргыз алфавитинде [ң] (таңдай-мурун) үнсүзүн кайсы тамга билдирет?

  1. Ң Correct answer.
  2. Й
  3. Н
  4. М

Explanation

[ң] үнсүзү кыргыз алфавитиндеги өзүнчө «Ң» тамгасы менен белгиленет. Ал «н» үнсүзүнөн тилдин арткы бөлүгү таңдайга жакындашуусу менен айырмаланат. Бул үн «тоң», «жаңы», «эң» сыяктуу сөздөрдө кездешет жана сөз башында келбейт.

Question 3Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

Кыргыз тилиндеги төл сөздөрдө басым (акцент) адатта кайсы муунга түшөт?

  1. акыркы муунга Correct answer.
  2. басым муунга байланыштуу эмес
  3. биринчи муунга
  4. экинчи муунга

Explanation

Кыргыз тилинде басым адатта сөздүн акыркы муунуна түшөт; сөзгө мүчө уланганда басым жаңы акыркы муунга жылат. Мисалы, «мек-те́п», «мек-теп-те́р» деп айтылат. Бул кыргыз басымынын туруктуу ордун көрсөтөт.

Question 4Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

«Китеп» сөзүнө көптүк мүчөсүн улоодо кайсы вариант туура?

  1. китепдар
  2. китептер Correct answer.
  3. китептар
  4. китепдер

Explanation

Көптүк мүчөнүн -тер/-тар/-дер/-дар варианттары сөздүн акыркы үндүүсүнүн калың-ичкелигине жана акыркы үнсүзүнүн жаңыртылбаганына жараша тандалат. «Китеп» сөзү ичке үндүүлөрдөн турат жана «п» үнсүзү жаңыртылбаган, ошондуктан -тер уланат: китептер.

Question 5Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

«Мектеп» сөзүнө барыш жөндөмөсүнүн мүчөсүн улоодо туура форманы белгилегиле.

  1. мектепке Correct answer.
  2. мектепко
  3. мектепге
  4. мектепкө

Explanation

Барыш жөндөмөсүнүн мүчөсү -га/-ге/-го/-гө жана -ка/-ке/-ко/-кө түрүндө уланат. Мүчөнүн баштапкы үнсүзү сөздүн акыркы үнсүзүнө ылайыкташат: «п» жаңыртылбаган үнсүз, ошондуктан «к» колдонулат, ал эми ичке жана эринчил эмес үндүүлөр -ке вариантын талап кылат.

Question 6Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

«Мектеп» сөзүнүн муундарга туура бөлүнүшүн көрсөткөн вариантты тандаңыз.

  1. ме-ктеп
  2. мек-теп Correct answer.
  3. мек-т-еп
  4. мекте-п

Explanation

Эки үндүүнүн ортосунда келген бир үнсүз экинчи муунга өтөт, ал эми эки үнсүз катар келсе, муун чеги ошол эки үнсүздүн ортосунан өтөт. «Мектеп» сөзүндө «к» жана «т» катар тургандыктан, туура бөлүштүрүү - мек-теп.

Question 7Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

Төмөнкү сөздөрдүн кайсынысында созулма (узун) үндүү бар?

  1. тоо Correct answer.
  2. көл
  3. күн
  4. кол

Explanation

Кыргыз тилинде созулма үндүүлөр өзүнчө фонемалар болуп эсептелет жана жазууда эки тамга менен белгиленет: аа, ээ, оо, өө, уу, үү, ыы, ии. «Тоо» сөзүндө «оо» созулма үндүүсү бар, ал эми калган үч сөздө үндүүлөр кыска.

Question 8Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

«Китеп» сөзүнө -и таандык мүчөсү уланганда кайсы форма туура болот?

  1. китеппи
  2. китепби
  3. китепи
  4. китеби Correct answer.

Explanation

Сөздүн аягындагы «п», «к» сыяктуу жаңыртылбаган үнсүздөр үндүү менен башталган мүчө уланганда жаңырышат: «п» → «б», «к» → «г». Ошондуктан «китеп» сөзүнө -и уланганда «китеби» деп жазылат жана айтылат.

Question 9Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

Кайсы жуп сөздөр созулма үндүүнүн маани айырмалоочу милдетин көрсөтөт?

  1. ат - эт
  2. китеп - китеби
  3. кол - көл
  4. эр - ээр Correct answer.

Explanation

«Эр» жана «ээр» сөздөрү бирдей үнсүздөрдөн турат, айырмасы «ээ» созулма үндүүсүндө гана: эр - киши, ээр - ат жабдыгы. Демек узундук бул жерде өзүнчө фонема катары маани айырмалайт. Калган жуптарда башка белгилер айырмаланат.

Question 10Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

Кайсы сөз үндүүлөрдүн үндөштүк (гармония) мыйзамына баш ийбейт?

  1. бала
  2. радио Correct answer.
  3. тоо
  4. көл

Explanation

Кыргыздын төл сөздөрүндө үндүүлөр калыңдык-ичкелик жана эринчилдик боюнча үндөшүп турат. «Радио» сөзүндө калың «а», ичке «и» жана эринчил «о» аралашкан, ошондуктан ал гармонияга баш ийбейт. «Бала», «көл» жана «тоо» сөздөрү үндөштүк талабына шайкеш келет.

Question 11Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

Кыргыз тилинде эриндин катышы боюнча эринтилүү (лабиалдык) үндүүлөрдүн катары кайсы?

  1. а, ы, э, и
  2. э, и, ө, ү
  3. о, ө, у, ү Correct answer.
  4. а, о, ы, у

Explanation

Эринтилүү үндүүлөрдү айтканда эринлер тегеректелип катышат; кыргыз тилинде булар о, ө, у, ү. Калган үндүүлөр (а, ы, э, и) эриндин катышы боюнча эринтилбеген болуп эсептелет. Ошондуктан толук жана туура катар - о, ө, у, ү.

Question 12Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

«Алма» сөзүндөгү биринчи муун («ал») кандай типтеги муун?

  1. Созулма муун
  2. Ачык муун
  3. Эринтилүү муун
  4. Жабык муун Correct answer.

Explanation

Муун үндүү менен бүтсө ачык, үнсүз менен бүтсө жабык деп аталат. «Алма» сөзүндөгү биринчи муун «ал» үнсүз менен бүткөндүктөн жабык муун болот; экинчи муун «ма» ачык муун.

Question 13Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

Кыргыз орфографиясында созулма үндүү тыбыш тамга менен кандай белгиленет?

  1. Эки эле тамга менен Correct answer.
  2. Үнсүз менен айкалыштыруу менен
  3. Үндүүнүн үстүнө белги коюу менен
  4. Бир эле тамга менен

Explanation

Созулма үндүүлөр кыргыз жазуусунда адатта эки бирдей тамга менен берилет: тоо, ээ, уу, үү. Бул тыбыштын узундугун графикалык жактан көрсөтүүнүн негизги жолу. Кыска үндүү болсо бир тамга менен жазылат.

Question 14Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

Кайсы үнсүз сонор (үнлүү) тыбыштардын катарына кирет?

  1. м Correct answer.
  2. п
  3. т
  4. с

Explanation

Сонор үнсүздөрдү айтканда үн басымдуулук кылат жана тоскоолдук толук жабылбайт; кыргыз тилинде м, н, ң, л, р, й ушундай тыбыштар. п, с, т - чуулуу үнсүздөр. Ошондуктан берилген варианттардын ичинен м гана сонор.

Question 15Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

Кыргыз тилинде тилдин катышы боюнча арткы катардагы үндүүлөрдүн катары кайсы?

  1. и, ы, у, ү
  2. а, э, о, ө
  3. а, о, у, ы Correct answer.
  4. э, и, ө, ү

Explanation

Арткы катардагы үндүүлөр тилдин артына жакын айтылат; кыргыз тилинде булар а, о, у, ы. э, и, ө, ү алдыңкы катарга кирет, ошондуктан алар менен мүчөлөрдүн алдыңкы варианттары колдонулат.

Question 16Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

«Кол» сөзүндөгү «к» тыбышынын адабий айтылышы кайсы вариантта туура берилген?

  1. [к] - тил ортосу (палаталдык) үнсүз
  2. [г] - үнлүү жарылма
  3. [х] - кекиртектер аралык үнсүз
  4. [q] - тил арты (увуляр) үнсүз Correct answer.

Explanation

Кыргыз тилинде «к» тамгасынын эки аллофону бар: алдыңкы үндүүлөрдүн жанында [к], арткы үндүүлөрдүн жанында [q] болуп айтылат. «Кол» сөзүндөгү о арткы катардагы үндүү болгондуктан к тыбышы увуляр [q] деп айтылат.

Question 17Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

«Көл» сөзүнө жаттык жөндөмөсүнүн мүчөсүн улаганда туура форма кайсы?

  1. көлдө Correct answer.
  2. көлде
  3. көлдо
  4. көлда

Explanation

Жаттык жөндөмөнүн мүчөсү -да/-де/-до/-дө вариантында келет жана сөздүн акыркы үндүүсүнө карата үндөштүк мыйзамына ылайыкташат. «Көл» сөзүндө ө эринтилүү жана алдыңкы катардагы үндүү, ошондуктан -дө варианты тандалат: көлдө.

Question 18Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

Кыргызча төл сөздөрдүн башында кайсы үнсүз келбейт?

  1. б
  2. к
  3. ң Correct answer.
  4. т

Explanation

Таңдай-мурун [ң] үнсүзү кыргызча төл сөздөрдүн башында кездешпейт; ал көбүнчө муундун аягында же сөз ортосунда келет. б, к, т тыбыштары сөз башында эркин кездешет.

Question 19Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

Кыргыз адабий тилинде сөз башында келген «е» тамгасы кандай айтылат?

  1. [йо] - йот + о
  2. [и] - жука үндүү
  3. [э] - таза үндүү
  4. [йэ] - йот + э Correct answer.

Explanation

Орус тилинен кирген жана эл аралык сөздөрдө башындагы е тамгасы [je] деп, б.а. йот менен э үндүүсүнүн айкалышы катары айтылат. Кыргызча төл сөздөрдө бул мааниде э тамгасы колдонулат. Бул орфоэпиялык норма сөз башына тиешелүү.

Question 20Фонетика жана орфоэпия (phonetics, sound system, syllable, stress, pronunciation norms)

Кайсы үнсүз «б» тыбышынын үн катышпаган (үнсүз) түгөйү болот?

  1. м
  2. ф
  3. в
  4. п Correct answer.

Explanation

б - эрин-жарылма үнлүү үнсүз; анын үн катышпаган түгөйү п. м - сонор, в жана ф - эрин-тиш үнсүздөр, ошондуктан б менен үнлүүлүк-үнсүздүк түгөйүн түзбөйт.

Question 21Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

Лексика боюнча: «акылдуу» сын атоочтун синоними кайсы сөз?

  1. акылсыз
  2. келесоо
  3. акылман Correct answer.
  4. наадан

Explanation

«Акылдуу» сөзү «акылы бар, эстүү» дегенди билдирет. Ага маанилеш сөз - «акылман»; калгандары терс же карама-каршы маанидеги сөздөр.

Question 22Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Кең» сөзүнүн антоними кайсы?

  1. бийик
  2. тар Correct answer.
  3. узун
  4. кенен

Explanation

Антоним - карама-каршы маанидеги сөз. «Кең» сөзүнө карама-каршы маани «тар»; «кенен» маанилеш, ал эми «узун», «бийик» башка өлчөмдү билдирет.

Question 23Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Колу ачык» фразеологизминин мааниси кайсы?

  1. сараң
  2. жалкоо
  3. кайраттуу
  4. берешен Correct answer.

Explanation

«Колу ачык» фразеологизми затты, акчаны аябай берүүчү адамды, башкача айтканда берешендикти билдирет. «Сараң» - анын антоними, ал эми «жалкоо» жана «кайраттуу» башка мүнөздү сүрөттөйт.

Question 24Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Балыкчы» сөзүндөгү «-чы» мүчөсү кандай маанини билдирет?

  1. кыймылдын белгисин билдирет
  2. заттын сынын билдирет
  3. сандык маанини билдирет
  4. кесипти билдирет Correct answer.

Explanation

«-чы/-чи» мүчөсү зат атоочтон кесип ээсинин аталышын жасайт: балыкчы, кызматчы. Бул мүчө «ким?» деген суроого жооп берүүчү сөздөрдү түзөт.

Question 25Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

Кайсы сөз айкашында «баш» сөзү түз (дененин бөлүгү) маанисинде колдонулган?

  1. баланын башы Correct answer.
  2. суунун башы
  3. иштин башы
  4. тоонун башы

Explanation

«Баш» сөзү түз мааниде адамдын же жаныбардын дене бөлүгүн билдирет; «баланын башы» ушундай колдонуу. «Тоонун башы», «иштин башы», «суунун башы» - метафоралык (көчмө) маанилер.

Question 26Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Жаштык» сөзүндөгү «-лык» мүчөсү кандай маани жаратат?

  1. кыймылды билдирүүнү
  2. абалдын же касиеттин аталышын Correct answer.
  3. кичирейтилген маанини
  4. заттын белгисин

Explanation

«-лык/-лик» мүчөсү сын атоочтон абстракттуу зат атооч жасайт: жаш - жаштык, бийик - бийиктик. Демек ал касиеттин же абалдын аталышын билдирет.

Question 27Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Тили узун» фразеологизми кандай адамды мүнөздөйт?

  1. акылдуу
  2. унчукпас
  3. кепке чечен
  4. ушакчы Correct answer.

Explanation

«Тили узун» фразеологизми башкалардын сырын ачып, ушак таратуучу, кепке баш-аягы жок адамды терс баалайт. «Кепке чечен» - оратордук жөндөм, «унчукпас» - үн катпаган адам, «акылдуу» - акыл-эс тууралуу.

Question 28Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

Кайсы катарда «ат» сөзү эки башка мааниде (омоним катары) колдонулган?

  1. Анын аты Асан. - Атың ким?
  2. Ат миндим. - Атты сугардым.
  3. Ат жем жеди. - Анын аты Асан. Correct answer.
  4. Ат жем жеди. - Атты сугардым.

Explanation

«Ат» сөзү биринчи сүйлөмдө «жылкы» маанисинде, экинчисинде «ысым» маанисинде келет; тыбыштык курамы бирдей, маанилери башка болгондуктан бул омонимия. Калган катарларда сөз бир эле мааниде кайталанат.

Question 29Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Ак жол» сөз айкашында «ак» сөзү кандай мааниде колдонулган?

  1. түс маанисинде
  2. жакшылык, береке маанисинде Correct answer.
  3. тазалык маанисинде
  4. сүттөн жасалган деген мааниде

Explanation

«Ак жол» - «жолуң ачылсын, ишиң оң болсун» деген каалоо-тилек, анда «ак» түстү эмес, жакшылыкты, берекени билдирет. Бул сөздүн көчмө (метафоралык) мааниси; «ак» түс катары башка контексттерде келет.

Question 30Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

Кайсы вариант татаал сөздү туура көрсөтөт?

  1. темиржол Correct answer.
  2. темирлүү
  3. темир
  4. жол

Explanation

Татаал сөз эки же андан көп уңгудан биригип, бир лексикалык маани берет: темир + жол = темиржол. «Темир» жана «жол» өз алдынча жөнөкөй сөздөр, «темирлүү» мүчө менен жасалган форма.

Question 31Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Сулуу» сын атоочтун маанилеш (синоним) сөзү кайсы?

  1. бай
  2. күчтүү
  3. ажарлуу Correct answer.
  4. акылдуу

Explanation

«Сулуу» жана «ажарлуу» сырткы көркү, жагымдуу кебетесин билдирет, ошондуктан алар маанилеш сөздөр. Калгандары адамдын башка сапаттарын (акыл, байлык, күч) билдирет.

Question 32Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Бийик» сөзүнүн карама-каршы маанидеги (антоним) сөзү кайсы?

  1. кең
  2. жапыз Correct answer.
  3. узун
  4. терең

Explanation

«Бийик» тик өлчөмдүн чоңдугун, «жапыз» ошол эле өлчөмдүн аздыгын билдирет; алар антоним. «Узун», «кең», «терең» башка мейкиндик өлчөмдөрүн туюнтат.

Question 33Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Төбөсү көккө жетти» фразеологизминин мааниси кайсы?

  1. аябай кубанды Correct answer.
  2. уйкуга кетти
  3. катуу ооруп калды
  4. капа болуп калды

Explanation

Бул фразеологизм адамдын өтө кубанганын, сүйүнгөнүн билдирет; «төбөсү көккө жетүү» деген образ кубанычтын чексиздигин берет. Оору, капалык же уйку мааниси бул туруктуу сөз айкашына мүнөздүү эмес.

Question 34Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Суусуз» сөзүндөгү «-сыз» мүчөсү кандай маанини билдирет?

  1. заттын көптүгүн
  2. заттын кичинелигин
  3. заттын бар экендигин
  4. заттын жоктугун Correct answer.

Explanation

«-сыз» мүчөсү сөзгө «жок, эмес» деген маани кошот: суусуз - суусу жок. Бул мүчө заттын жоктугун билдирүүчү сөз жасоочу каражат болуп саналат.

Question 35Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

Кайсы сөз кош сөз (парное слово) болуп эсептелет?

  1. балдар
  2. китеп
  3. ата-эне Correct answer.
  4. мектеп

Explanation

«Ата-эне» бир маанилик жакын түшүнүктөрдүн түгөйлөшүүсүнөн жасалган кош сөз; компоненттери бирге жалпы «ата-эне» маанисин берет. «Мектеп», «китеп» жөнөкөй сөздөр, «балдар» көптүк форма.

Question 36Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Ит өлгөн жер» фразеологизми кандай маанини билдирет?

  1. ээн талаа
  2. абдан алыс жер Correct answer.
  3. тоо боорундагы жайлоо
  4. абдан жакын жер

Explanation

«Ит өлгөн жер» туруктуу айкашы адам барууга кыйын, өтө алыс аралыкты билдирет. Сөзмө-сөз мааниси эмес, фразеологиялык мааниси эсепке алынат.

Question 37Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

Кайсы сөз айкашында «оор» сөзү түз мааниде (салмагы көп) колдонулган?

  1. оор күн
  2. оор ой
  3. оор жүк Correct answer.
  4. оор абал

Explanation

«Оор жүк» айкашында «оор» сөзү физикалык салмакты, буюмдун оордугун билдирет. «Оор ой», «оор күн», «оор абал» айкаштарында ал көчмө мааниде - кыйынчылык, кайгы сыяктуу абстрактуу түшүнүктөрдү туюнтат.

Question 38Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Китепче» сөзүндөгү «-ча» мүчөсү кандай маани жаратат?

  1. кичирейтиүү Correct answer.
  2. жоктук
  3. кесипти билдирүү
  4. көптүк

Explanation

«-ча» мүчөсү «китеп» негизине кошулуп, кичине, эркелетип айтуу маанисин берет: китепче - кичине китеп. Бул мүчөнүн негизги милдети - заттын өлчөмүн кичирейтип көрсөтүү.

Question 39Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Көз» сөзү кайсы сөз айкашында «булак» маанисинде колдонулган?

  1. суунун көзү Correct answer.
  2. ийненин көзү
  3. көзүнөн жаш чыкты
  4. көз майын коротту

Explanation

«Суунун көзү» айкашында «көз» сөзү суу чыккан булак, башат деген маанини берет; бул полисемиянын мисалы. Калган айкаштарда «көз» дене мүчөсү же анын көчмө маанилери боюнча колдонулган.

Question 40Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Оозунан куш учпайт» фразеологизми кандай адамды мүнөздөйт?

  1. катуу ооруган адам
  2. сөзгө чечен адам Correct answer.
  3. эч сүйлөбөгөн адам
  4. өтө бай адам

Explanation

Бул фразеологизм сөзгө чечен, таттуу сүйлөгөн, оозунан сөзү куюлуп чыккан адамды мүнөздөйт. «Куш учуу» образы сүйлөөнүн жеңилдигин жана чечендигин берет.

Question 41Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Эмгекчил» сөзүнүн маанилеш (синоним) сын атоочу кайсы?

  1. жалкоо
  2. уйкучу
  3. ишчен Correct answer.
  4. тентек

Explanation

«Эмгекчил» сөзү эмгекти сүйгөн, иште тырышчаак адамды билдирет; ага маанилеш «ишчен» сын атоочу туура келет. Калган варианттар адамдын терс сапатын же жүрүм-турумун билдирип, «эмгекчил» менен маанилеш боло албайт.

Question 42Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Калың» сөзүнүн карама-каршы маанисин (антоним) кайсы сөз билдирет?

  1. жука Correct answer.
  2. тар
  3. кенен
  4. оор

Explanation

«Калың» сөзүнүн негизги мааниси - катмардын же нерсенин калыңдыгы. Ага карама-каршы маани «жука» болот; «кенен» кеңдикке, «тар» өлчөмгө, «оор» салмакка байланыштуу.

Question 43Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Жүрөгү оозуна тыгылды» фразеологизминин мааниси кайсы?

  1. абдан ачка болду
  2. абдан чарчады
  3. абдан кубанды
  4. абдан коркту Correct answer.

Explanation

«Жүрөгү оозуна тыгылды» фразеологизми катуу коркуу же катуу тынчсыздануу сезимин билдирет. Бул сөз айкашы физикалык жүрөк кыймылын эмес, адамдын психологиялык абалын образдуу туюнтат.

Question 44Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Ишкер» сөзүндөгү «-кер» мүчөсү кандай маанини жаратат?

  1. көптүк маанисин
  2. кесип ээси Correct answer.
  3. орунду билдирет
  4. кичирейтүү маанисин

Explanation

«Ишкер» сөзүндөгү «-кер» мүчөсү ат уңгусуна уланып, белгилүү иш же кесип менен алектенген адамды билдирет. Мисалы, «кызматкер» сөзүндө да ушундай адамдык маани байкалат; демек, туура жооп - кесип ээси.

Question 45Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

Кайсы сөз айкашында «жак» сөзү «туугандык тек, тарап» маанисинде колдонулган?

  1. оң жак
  2. эне жак Correct answer.
  3. сол жак
  4. тоо жак

Explanation

«Жак» сөзү негизинен тарап, багыт маанисинде колдонулат. «Эне жак» дегенде сөз туугандык текке, эненин туугандарына карата айтылат, ошондуктан бул учурда «тек, тууган» мааниси басымдуу.

Question 46Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

Кайсы жупта сөздөр маанилеш (синоним) болуп эсептелет?

  1. эски - жаңы
  2. ак - кара
  3. бийик - жапыз
  4. тез - ылдам Correct answer.

Explanation

«Тез» жана «ылдам» сөздөрү кыймылдын, иш-аракеттин ылдамдыгын билдирип, маанилеш болот. Калган жуптардагы сөздөр бири-бирине карама-каршы маанини туюнтат.

Question 47Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Кичирээк» сөзүндөгү «-рээк» мүчөсү кандай маанини билдирет?

  1. өткөн чак
  2. салыштырма Correct answer.
  3. көптүк
  4. таандык

Explanation

«-рээк», «-ыраак» сыяктуу мүчөлөр сын атоочтон салыштырма форма жасайт. «Кичирээк» деген сөз «бир аз кичине», «салыштырганда кичине» деген маанини берет.

Question 48Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Көзү төрт болду» фразеологизминин мааниси кайсы?

  1. катуу ооруду
  2. абдан коркту
  3. тез уктап кетти
  4. чыдамсыз күттү Correct answer.

Explanation

«Көзү төрт болуу» фразеологизми бирөөнү же бир нерсени чыдамсыздык менен күтүүнү, жол тосууну билдирет. Бул сөз айкашында «көз» түз эмес, образдуу мааниде колдонулган.

Question 49Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

«Таш жүрөк» сөз айкашында «таш» сөзү кайсы мааниде колдонулган?

  1. курулуш материалы
  2. кымбат баалуу
  3. катуу, сезимсиз Correct answer.
  4. оор салмактуу

Explanation

«Таш жүрөк» сөз айкашында «таш» курулуш материалы эмес, катуу, сезимсиз мүнөздү билдирет. Бул - сөздүн түз мааниден образдуу мааниге өтүшүнүн мисалы.

Question 50Лексика, фразеология жана сөз жасоо (vocabulary, phraseology, word formation, meaning relations)

Кайсы сөз айкашында «тил» сөзү сүйлөө органын билдирет?

  1. кыргыз адабий тили
  2. чет тили
  3. эне тили
  4. тилин тиштеди Correct answer.

Explanation

«Тил» сөзү «сүйлөө органы» жана «элдин тили, сүйлөө системасы» деген эки башка мааниде колдонулат. «Тилин тиштеди» дегенде ооздогу физикалык орган түшүнүлөт, ал эми калган айкаштар тил-системаны билдирет.