Комисија пред четири обележани места во матурален есеј
На пробната државна матура по македонски јазик и литература, комисија од тројца наставници прегледува есеј на тема „Дали технологијата го осиромашува јазикот?“. Ученикот предал 470 зборови, во дозволениот обем, но прегледувачите обележале четири места: (1) „Незнам дали ќе стигнам да го завршам текстов“; (2) „Тој е постар од колку што изгледа“; (3) „Мислам, дека ова е најголемиот проблем“; (4) „Како и да е, сметам дека треба да продолжиме“. Дополнително, зборот „фасцинантно“ се појавува три пати, а една реченица има 52 зборови. Рубриката предвидува 10 поени за јазична точност (секоја правописна или граматичка грешка −1) и 5 поени за стил и организација, во рамки на вкупно 30 поени. Ученикот има освоено 21 поен пред одбитоците. Еден член на комисијата тврди дека грешките се „само невнимание“ и не треба да се казнуваат; друг инсистира да се одбијат 4 поени.
1. Кои од четирите обележани места се вистински прекршоци на стандардната јазична норма, а кое е прифатливо? Образложи го секое со конкретно правило.
Read the worked answer
Правилната поделба е 3 : 1 - три прекршоци и едно прифатливо место. Клучно е да се оценува според нормата, а не според тоа колку „звучи“ неписмено.
- (1) „Незнам“ - прекршок. Отрицателната честичка „не“ со глагол се пишува разделно: „Не знам“. Ова е правописно правило, а не стилска опција.
- (2) „постар од колку што изгледа“ - прекршок. Овде се вкрстени две конструкции: „постар од + акузатив“ (постар од мене) и „отколку што“ (постар отколку што изгледа). Прифатливо е или „постар отколку што изгледа“, или „постар од она што изгледа“.
- (3) „Мислам, дека...“ - прекршок. Пред сврзникот „дека“ не се пишува запирка. Запирката тука е механички пренесена од друг јазик.
- (4) „Како и да е“ - прифатливо. Станува збор за утврден фразеологизиран израз со значење „сепак“; не е грешка и не смее да се одбива поен за него.
Заклучок: одбитокот се заснова на три, а не на четири места. Ако комисијата механички одбие 4 поени, таа казнува правилен израз - што е полошо од пропуштена грешка, бидејќи воведува недоследност во оценувањето.
2. Пресметај го конечниот резултат и одлучи дали повторувањето на „фасцинантно“ и реченицата од 52 зборови треба дополнително да го намалат стилскиот дел.
Read the worked answer
Пресметката оди во два чекори, за да не се казни истиот пропуст двапати.
- Јазична точност: 3 утврдени грешки × (−1) = −3 поени.
- Стил и организација: повторувањето на ист збор трипати во 470 зборови и реченица од 52 зборови се стилски слабости, но не се нормативни грешки. Тие не смеат да влезат во одбитокот за точност. Се оценуваат само ако описникот за стил бара „јасност и лексичко богатство“ - тогаш се одбива најмногу 1 поен, не повеќе.
Конечна сметка: 21 − 3 = 18, а со стилскиот одбиток 17 од 30.
Образложение на границата: доколку комисијата одбие и за повторувањата во делот за точност, ученикот се казнува двократно за истата појава, што е типична грешка при брзо прегледување. Ако пак стилот воопшто не се допре, рубриката останува неискористена. Затоа максимумот е 1 поен и тој се книжи исклучиво на стилската ставка.
3. Еден член на комисијата смета дека грешките се „само невнимание“ и не треба да се казнуваат. Како ќе одговориш и каков заштитен механизам би предложил за целата генерација?
Read the worked answer
Аргументот за „невнимание“ е разбирлив, но не е применлив во оценувањето.
- Критериумот не прашува зошто. Рубриката казнува грешка, а не намера. Ако комисијата почне да проценува дали ученикот „знаел, но се збунил“, оценката станува субјективна и не се повторува кај различен прегледувач.
- Еднаквост меѓу кандидатите. Ако на еден ученик му се прости „Незнам“, мора да му се прости на сите 8.000 кандидати, инаку оценувањето е нефер.
- Невниманието е дел од компетенцијата. Матурскиот есеј се пишува во ограничено време и без лектура; способноста да се провери текстот е токму она што се оценува.
Предлог-механизам: анонимно двојно оценување на случаен примерок од 10 % од работите, споредба на разликите и задолжителен „трет прегледувач“ за секоја разлика поголема од 3 поени. Вака спорните места не се решаваат ad hoc во една комисија, туку стануваат мерливи и се документираат за идната генерација.