Државна матура flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Едначење по звучност

Гласовна промена при која согласка се менува според звучноста на следната согласка, за да се олесни изговорот.

Вокатив

Единствената падежна форма во македонскиот јазик; се користи при обраќање и се образува со наставки како -е, -у или -о.

Метафора

Стилска фигура во која се пренесува значење од еден предмет или појава на друг врз основа на сличност, без зборови за споредба.

Анафора

Стилска фигура на повторување на ист збор или израз на почетокот на последователни стихови или реченици, што создава ритам и нагласок.

Модернизам

Книжевен период од 20 век што ги напушта реалистичните конвенции и користи внатрешен монолог, симболи, фрагментарност и субјективна перспектива.

Тема и идеја

Темата е предметот за кој се зборува во книжевното дело, а идејата е пораката или ставот што авторот го изразува преку него.

Дискриминанта

Изразот D=b²−4ac во квадратната равенка ax²+bx+c=0; ако D>0 има два реални корена, D=0 еден, D<0 нема реални корени.

Виетови формули

За равенката ax²+bx+c=0, збирот на корените е −b/a, а производот е c/a; важат и кога корените се комплексни.

Аритметичка прогресија

Низа во која секој член се добива со додавање на иста разлика d; n-тиот член е aₙ=a₁+(n−1)d, а збирот Sₙ=n(a₁+aₙ)/2.

Логаритам

Логаритам logₐx е експонентот на кој треба да се подигне основата a за да се добие x; важи само за a>0, a≠1 и x>0.

Питагорова теорема

Во правоаголен триаголник квадратот на хипотенузата е еднаков на збирот од квадратите на катетите: c²=a²+b².

Веројатност на спротивен настан

Ако P(A) е веројатноста на настанот A, тогаш веројатноста да не се случи A е P(A')=1−P(A).

Present perfect

Време во англискиот образувано со have/has + past participle; изразува искуство, резултат во сегашноста или дејство што продолжува.

Second conditional

Условна реченица за нереална или малку веројатна сегашна ситуација: if + past simple, would + infinitive (без „to“).

Passive voice

Конструкција be + past participle во која предметот на дејството станува подмет; времето се искажува преку глаголот be.

Defining relative clause

Релативна реченица што го идентификува или ограничува претходниот збор; не се одделува со запирки и може да користи that.

False friend actual

Англискиот збор „actual“ значи „вистински“ или „стварен“, а не „актуелен“; „актуелен“ на англиски е „current“.

Фотосинтеза

Процес во кој растенијата со хлорофил и светлина претвораат јаглерод диоксид и вода во гликоза и кислород: 6CO₂+6H₂O→C₆H₁₂O₆+6O₂.

pH

Мерка за киселост или базност на раствор: pH=−log[H⁺]; pH<7 е кисело, pH=7 неутрално, pH>7 базно.

Омов закон

Струјата низ проводник е правопропорционална на напонот и обратнопропорционална на отпорот: I=U/R, односно U=IR.

БДП

Бруто домашниот производ е вкупна вредност на финални стоки и услуги произведени во земја за еден период; се пресметува како C+I+G+(X−M).

Класично условување

Вид учење во кое неутрален стимул се поврзува со безусловен стимул и почнува сам да предизвикува условен одговор, како во Павловото истражување.

Категорички императив

Кантово етичко правило: постапувај само според максимата за која можеш да сакаш да стане општ закон; моралноста не зависи од последиците.

Теза во есеј

Главното тврдење што есејот го докажува; се формулира во воведот и треба да биде конкретно, спорно и поддржано со аргументи.

Тематска реченица

Прва или клучна реченица во пасусот што ја најавува главната идеја на пасусот и ја поврзува со тезата на есејот.

Контрааргумент

Спротивно гледиште што авторот го наведува и потоа го побива или ограничува, со што ја зајакнува сопствената аргументација.

Парафраза

Прераскажување на туѓа идеја со сопствени зборови и структура, при што изворот се наведува, но не се ставаат наводници.

Кохезија

Поврзаноста на речениците и пасусите во текстот, постигната со сврзници, заменки, повторувања и логички премини.

Хипотеза

Проверливо тврдење за односот меѓу две или повеќе променливи; се формулира пред истражувањето и се прифаќа или отфрла врз основа на резултатите.

Методологија

Дел од проектната задача што ги опишува примерокот, инструментите, постапката и анализата, доволно детално за истражувањето да биде повторливо.

Плагијаризам

Присвојување на туѓ текст, идеја или резултат без наведување на изворот; се избегнува со цитирање, парафразирање и список на извори.

Одбрана на проект

Јавно претставување на проектната задача пред комисија, со кратко излагање, слајдови и одговори на прашања за методите и резултатите.