Државна матура key terms

Категорија што ги групира книжевните дела според начинот на прикажување на стварноста: епско (раскажува настан), лирско (изразува чувство) и драмско (прикажува судир преку дијалог и сценска акција).

Изразно средство што отстапува од вообичаениот говор за да создаде слика или ефект, на пр. метафора, метонимија, персонификација, хипербола и анафора; се препознава и се толкува во контекст.

Темата е предмет за кој се зборува во делото (љубов, смрт, правда), а идејата е ставот или пораката што авторот ја гради преку настаните, ликовите и изборот на изразни средства.

Устројство на текстот: редоследот и односот меѓу воведот, разработката и заклучокот, односно меѓу деловите на книжевното или на функционалниот текст.

Систем на правила за правилно пишување зборови, големи и мали букви, споени и разделени зборови и интерпункција; за македонскиот јазик нормативен извор е Правописот на македонскиот јазик.

Лексичкото е основното, речничко значење на зборот, а пренесеното настанува кога зборот се употребува во сликовита смисла, на пр. „златни раце“ наместо вешти раце.

Поделба на реченицата на главни и зависни делови; простата реченица има еден главен дел, а сложената два или повеќе главни или зависни делови поврзани со сврзници или интерпункција.

Употреба на точки, запирки, две точки, црти, наводници и други знаци за да се означи границата меѓу речениците и деловите и да се разјасни значењето.

Гласот што го раскажува настанот во прозно дело; може да биде прволичен (учесник) или третоличен (набљудувач), а неговиот избор влијае врз гледната точка.

Строга песничка форма од 14 стиха, најчесто два катрена и две терцини, со развиена мисловна и звучна структура; во македонската литература се јавува кај повеќе поети.

Книжевен правец од првата половина на 19 век што го истакнува чувството, имагинацијата, индивидуата и националното минато, често со силни контрасти и патетичен стил.

Книжевен правец од втората половина на 19 век што прикажува секојдневен живот, општествени услови и типични ликови, со намера за веродостојна, непристрасна слика на стварноста.

Правило што на секој елемент од доменот му доделува точно една вредност од кодоменот; записот y = f(x) значи дека x е аргумент, а f(x) е добиената вредност.

Доменот е множеството дозволени влезни вредности на функцијата, а кодоменот е множеството во кое функцијата ги зема своите излезни вредности; доменот се проверува пред пресметка.

Мера за моменталната брзина на промена на функцијата во дадена точка; геометриски претставува наклон на тангентата, а се пресметува со правила за извод и се користи при испитување на функции.

Постапка обратна на изведувањето (неопределен интеграл) или гранична сума на плоштини под крива (определен интеграл); се користи за пресметка на плоштина, волумен и вкупна промена.

Број од 0 до 1 што ја изразува можноста некој настан да се случи; за рамномерни исходи се пресметува како однос на поволните кон вкупните исходи.

Гранка што ги брои начините за избор и подредување на елементи: пермутации (сите елементи по ред), варијации (избрани по ред) и комбинации (избрани без ред).

Низа во која секој член по првиот се добива со додавање на иста разлика d; општиот член е aₙ = a₁ + (n−1)d, а збирот на првите n члена е Sₙ = n/2 · (2a₁ + (n−1)d).

Експонентот на кој треба да се подигне основата за да се добие дадениот број: log_b x = y значи bʸ = x; важат правила за производ, количник и степен.

Матрица е правоаголна табела од броеви; детерминантата е број придружен на квадратна матрица што покажува дали системот има единствено решение.

Број што се добива од два вектора како производ на нивните должини и косинусот на аголот меѓу нив; еднаков е на нула кога векторите се нормални.

Равенство што важи за сите агли, на пр. sin²x + cos²x = 1; се користи за упростување изрази и за решавање равенки без менување на вредноста.

Стратегии за читање: skimming е брзо прегледување за главна смисла, а scanning е насочено барање конкретен податок (датум, име, број) во текстот.

Реченица што ја отвора или води еден пасус и ја искажува неговата главна мисла; останатите реченици ја објаснуваат, докажуваат или илустрираат.

Преформулирање на туѓа мисла со свои зборови и со зачувано значење; бара промена на структурата и лексиката, а не само замена на поединечни зборови.

Степен на формалност во јазикот што се прилагодува на ситуацијата и на примачот; формалниот register избегнува скратеници и жаргон, додека неформалниот е опуштен и разговорен.

Вообичаена комбинација од зборови што природно се употребуваат заедно, на пр. make a decision или heavy rain; грешките во collocation се забележуваат и кога граматиката е точна.

Пренесување на туѓ исказ без наводници; бара усогласување на времињата, замени на личните заменки и прилагодување на изразите за време и место.

Хипотезата е проверливо предвидување за односот меѓу појавите; контролираната варијабла е услов што истражувачот го држи постојан за да не влијае врз резултатот.

Побарувачката е количина што потрошувачите сакаат да купат по дадена цена, а понудата е количина што производителите сакаат да продадат; нивната средба ја одредува пазарната цена.

Конечно и недвосмислено низа од чекори што води од влезни податоци до решение; може да се претстави со псевдокод, тек-дијаграм или програмски јазик.

Историско објаснување што поврзува настан или процес со условите што го предизвикале и со неговите краткорочни и долгорочни последици.

Јасно искажан став што есејот го докажува; треба да биде конкретен, спорен и да може да се поткрепи со аргументи и примери во разработката.

Аргументот е тврдење поткрепено со причина или доказ, а контрааргументот е спротивно гледиште што се наведува и се оценува за да се зајакне сопствениот став.

Преземање туѓи идеи, зборови или податоци без наведување на изворот; се смета за прекршување на академската чесност и може да доведе до поништување на трудот.

Прашање што го води проектот и точно определува што се истражува; треба да биде јасно, изводливо и поврзано со достапни извори или податоци.

Опис на постапките, инструментите и примерокот со кои се собираат и анализираат податоците; овозможува повторување на истражувањето и оценка на неговата веродостојност.

Наведување на изворите во текстот и во списокот на литература според избран стил (на пр. APA), за да се покаже чии идеи се користат и да се избегне плагијат.

Усна презентација во која кандидатот го објаснува проектот, ги образложува методите и заклучоците и одговара на прашањата на комисијата.