Мајчин јазик и литература
Што проверува доменот
Мајчин јазик и литература (македонски или јазикот на заедниците) проверува три слоја: јазична норма, разбирање и анализа на текст и книжевно-историско знаење. Задачите често бараат да препознаеш грешка, да објасниш зошто е грешка и да примениш правило во нов текст.
Клучни правила
- Правопис: „не“ се пишува одделно од глагол кога изразува негација (не дојде), а споено во зборови како „непотребен“ кога е дел од зборовна форма; „затоа што“ е две зборовни единици.
- Морфологија: определи вид збор, род, број, лице и време пред да го објасниш обликот.
- Синтакса: во реченицата прво најди подмет и прирок, потоа дополненија и прилошки определби.
- Лексикологија: разликувај синоним, антоним, хипоним и стилска нијанса; не менувај збор ако барањето е да го објасниш значењето.
- Книжевност: поврзувај дело со период, правец, жанр и стилска фигура; не наведувај цитат без функција.
Работен пример
Реченица: „Тој не дојде на час, затоа што беше болен.“ Ако задачата бара исправка на правописот, провери две места: (1) „не“ пред глаголот „дојде“ останува одделно, бидејќи е негација; (2) „затоа што“ се пишува како две зборовни единици. Образложение: негацијата не се слепува со личниот глаголски облик, а сврзникот за причина има два дела. Ако се менува редот, значењето останува исто, но интерпункцијата пред „затоа што“ зависи од структурата на реченицата.
Замки
Најмногу поени се губат со препознавање на правец без доказ од текстот, со мешање на автор и лик, со површно читање на барањето и со неодговорен дел од задачата, на пример кога се бараат две одлики, а се напишани три без избор.