Үг зүй ба хэлзүй: албан ёсны урилгыг засах
Сургуулийн «Нээлттэй өдөр» арга хэмжээний урилгыг 10-р ангийн сурагч бэлдэж, багшид шалгуулахаар өгчээ. Эх хувилбар: «Хүндэт багш, оюутнууд аа! Манай сургууль 10-р сарын 25-нд нээлттэй өдөр зохион байгуулна. Та бүхэн 14:00 цагт хүртэл ирэхийг уриалж байна. Арга хэмжээнд эцэг эх, сурагчид болон багш нар оролцоно уу. Хөтөлбөрт лабораторийн үзлэг, клубын танилцуулга багтана. Та бүхэн идэвхтэй оролцохыг хүсье.» Багш урилгыг албан ёсны хэвээр үлдээхийг шаардсан бөгөөд зөвхөн найруулга, үг хэрэглээ, хэлзүйн алдааг засахыг зөвшөөрсөн. Багш «хүндэтгэл, товч байдал, тодорхой байдал» гэсэн гурван шалгуур тавьсан. Сурагч эх хувилбараа 3 удаа хуулж, үг сольсон. Урилгыг 10-р сарын 20 гэхэд 9-12 дугаар ангийн бүлгийн чат руу илгээх ёстой. Одоо аль засвар заавал, аль нь сонголттой болохыг ялгах хэрэгтэй.
1. Эх хувилбараас заавал засах гурван алдаа эсвэл тохиромжгүй хэллэг сонго. Яагаад заавал вэ?
Read the worked answer
Заавал засах зүйл: (1) «14:00 цагт хүртэл» - «цагт» гэсэн тийн ялгал «хүртэл»-тэй давхцаж, «14:00 цаг хүртэл» гэх нь зөв. Эсвэл «14:00 цагт эхэлнэ» гэж өөрөөр бичнэ. (2) «оролцоно уу» - энэ нь асуултын хэлбэр; албан ёсны урилгад «оролцоорой» эсвэл «оролцохыг урьж байна» гэж зааварчилгаа өгөх ёстой. (3) «Хүндэт багш, оюутнууд аа» - олон хүнд хандаж байгаа тул «Хүндэт багш нар, оюутнууд аа» гэж тохируулна. Эдгээр нь утга, хэлзүйн зөв байдалд шууд нөлөөлж байгаа тул заавал засвар.
2. Аль өөрчлөлт нь зөвхөн найруулгын сонголт вэ? Нэгийг нэрлээд, заавал засвартай хэрхэн ялгах вэ?
Read the worked answer
«Та бүхэн идэвхтэй оролцохыг хүсье» гэснийг «... оролцохыг хүсэж байна» гэж солих нь зөвхөн найруулгын сонголт. Хоёр хувилбар хоёулаа хэлзүйн хувьд зөв, албан ёсны өнгө аястай; «хүсье» нь илүү дулаан, «хүсэж байна» нь илүү албан ёсны. Заавал засвар нь өгүүлбэрийн утгыг өөрчлөх, хэлзүйн алдаа агуулах, эсвэл хүлээн авагчийг тодорхойгүй болгох тохиолдолд л шаардлагатай. Зөвхөн өнгө аяс, хэв маягийг өөрчилж байгаа бол сонголттой.
3. «Арга хэмжээнд оролцох» гэдэг үйл үгийн тийн ялгалыг тайлбарла. «оролцоно уу» гэсэн хэлбэрийг засахдаа ямар хэлзүйн зарчим баримтлах вэ?
Read the worked answer
«Оролцох» үйл үг нь юунд? гэсэн асуултад өгөгдөх орны тийн ялгалаар холбогддог: «арга хэмжээнд оролцох», «уулзалтад оролцох». Тиймээс «арга хэмжээнд» гэсэн нь зөв. «Оролцоно уу» гэдэг нь асуултын өгүүлбэрийн хэлбэр; урилгад хүлээн авагчаас «тийм/үгүй» гэж асуух биш, үйлдэл хийхийг урих шаардлагатай. Иймд «оролцоорой» гэсэн захирамж, эсвэл «оролцохыг урьж байна» гэсэн хүсэлтийн хэлбэр сонгоно. Энэ нь өгүүлбэрийн хэлбэр (асуух vs урих) ба найруулгын зорилгыг нийцүүлэх зарчим.