UEE Mongolian Language flashcards

34 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Сонсголын гол мэдээлэл

Сонсголын даалгаварт хэн, юу, хэзээ, хаана гэсэн үндсэн мэдээллийг ялгаж авах чадвар. Эхлээд асуултыг уншиж, дараа нь бичлэг сонсох нь энэ мэдээллийг барихад тустай.

Холбоос үг

Өгүүлбэр, догол мөрийн логик хамаарлыг илэрхийлдэг үг: «нэгдүгээрт», «харин», «гэхдээ», «тиймээс», «эцэст нь». Эдгээр нь мэдээллийн бүтцийг ойлгоход тусална.

Үндсэн санаа

Текстийн зохиогчийн илэрхийлэхийг зорьсон гол санаа. Ихэвчлэн эхний ба эцсийн догол мөрөнд илэрдэг тул эдгээрийг түрүүнд унших нь үр дүнтэй.

Скан уншилт

Текстээс тодорхой түлхүүр үг, тоо, нэрийг хурдан хайх унших арга. Гарчиг, дэд гарчиг, тодруулсан үгийг ашиглаж, бүх текстийг нарийн уншихгүй.

Тийн ялгал

Нэр үгийн өгүүлбэрт гүйцэтгэх үүргийг илэрхийлэх нөхцөл. Заах «-ыг/-ийг», өгөх «-д/-т», гарах «-аас/-ээс», харьяалах «-ын/-ийн» гэсэн үндсэн хэлбэртэй.

Эгшгийн эв зохицол

Үгийн язгуур ба нөхцөлийн эгшгийн тохирлын дүрэм. Хойноосоо эгшигтэй үгэнд «-аад/-аас/-ууд», өмнөөсөө эгшигтэй үгэнд «-ээд/-ээс/-үүд» залгана.

Өгүүлбэрийн үндсэн гишүүд

Эзэн (хэн? юу?) ба өгүүлэхүүн (юу хийв? ямар бэ?). Монгол хэлний өгүүлбэрт эдгээр нь заавал байх ба бусад гишүүд туслах үүрэгтэй.

Нэрлэсэн өгүүлбэр

Өгүүлэхүүнээрээ нэр үг, тэмдэг нэр, тоо байж, «байна» гэсэн үйл үггүйгээр бүтсэн өгүүлбэр. Жишээ нь «Энэ ном шинэ» гэсэн өгүүлбэр.

Эссений бүтэц

Оршил (сэдэв, байр суурь), үндсэн хэсэг (2–4 догол мөр, тус бүр нэг гол санаа), дүгнэлт (байр суурийг бататгах) гэсэн гурван хэсгээс бүрдэнэ.

Албан бичгийн хэлбэр

Гарчиг, хаяг, мэндчилгээ, үндсэн агуулга, төгсгөлийн хүндэтгэл, гарын үсэг, огноо гэсэн дарааллаар бүтнэ. Хэл нь товч, хүндэтгэлтэй, стандарт байна.

Зохиомжийн үе шат

Уран зохиолын өрнөл эхлэл, хөгжил, оргил цэг, уналт, төгсгөл гэсэн үе шаттай. Оргил цэг нь гол зөрчлийн хамгийн хурц цэг юм.

Зүйрлэл ба метафор

Зүйрлэл нь «адил», «шиг», «мэт» гэсэн үгээр харьцуулна. Метафор нь шууд нэрлэж, далд харьцуулалт хийнэ; хоёулаа дүрслэлийн хэрэгсэл юм.

Зөв бичгийн дүрэм

Үгийн язгуурыг хадгалж, нөхцөлийг дуудлагаар бус дүрмээр залгах зарчим. Эгшгийн эв зохицол, гийгүүлэгчийн дарааллын хууль, том үсгийн дүрмийг багтаана.

Цэг таслал

Өгүүлбэрийн төгсгөлд цэг, асуултын өгүүлбэрт асуултын тэмдэг, холбоос үгийн өмнө таслал тавина. Цэг таслал нь утгын хил, логик холбоог тодорхойлно.

Шинжлэх ухааны найруулга

Нэр томьёо, баримт, логик дараалал, гуравдагч биеийн хэлбэрийг давамгайлсан хэв маяг. Уншигчид баримттай мэдээлэл хүргэх зорилготой.

Ярианы найруулга

Чөлөөт, аялга ба өргөлтөд тулгуурласан хэв маяг. Албан бус харилцаанд хэрэглэгдэж, бичгийн хэмээс илүү уян хатан байдаг.

Засварын дараалал

Эхлээд агуулга, дараа нь бүтэц, өгүүлбэрийн холбоо, эцэст нь алдаа, цэг таслалыг шалгана. Энэ дараалал нь засварын үр дүнг сайжруулна.

Илүүдэл үг

Текстэд шаардлагагүй давтагддаг «үнэндээ», «ерөнхийдөө», «нэг ёсондоо» зэрэг хэллэг. Эдгээр нь текстийг сулруулдаг тул зайлшгүй шаардлагатай үед л хэрэглэнэ.

Синоним

Ижил буюу ойролцоо утгатай үг. «Хэлэх», «өгүүлэх», «ярих» нь утга ойролцоо боловч найруулгын түвшинд ялгаатай хэрэглэгдэнэ.

Омоним

Ижил хэлбэртэй боловч өөр утгатай үг. Жишээ нь «унах» гэдэг нь доош унах ба үс унах гэсэн өөр утгыг илэрхийлж болно.

Албан бичгийн гарчиг

Албан бичгийн агуулгыг товч илэрхийлэх хэсэг. Гол үгийг эхэнд бичиж, хүлээн авагч агуулгыг хурдан ойлгох боломжийг бүрдүүлнэ.

Огнооны бичлэг

Албан бичигт огноог «2024 оны 5 дугаар сарын 12-ны өдөр» гэсэн хэлбэрээр бичих нь хэм хэмжээнд нийцнэ. Гарын үсгийн ойролцоо байрлуулна.

Аялга

Ярианы авианы өнгө, өргөлтийн хэлбэлзэл. Асуух, захирах, мэдээлэх, гайхах зэрэг өгүүлбэрийн утгыг ялгахад чухал үүрэг гүйцэтгэнэ.

Өргөлт

Үг эсвэл өгүүлбэрийн тодорхой хэсгийг илүү хүчтэй дуудах хэлбэр. Монгол хэлэнд ихэвчлэн эхний үгэнд тусдаж, утгад нөлөөлж болно.

Ским уншилт

Текстийн гол санааг хурдан авах унших арга. Догол мөр бүрийн эхний ба эцсийн өгүүлбэрийг уншиж, дэлгэрэнгүй мэдээллийг алгасна.

Дагавар

Үгийн язгуурт залгагдаж шинэ үг үүсгэдэг морфем. Жишээ нь «багш» гэсэн үгээс «багшлах» гэсэн үйл үг үүснэ.

Нийлмэл үг

Хоёр ба түүнээс дээш үг хослон шинэ утга үүсгэсэн үг. Жишээ нь «цахилгаан галт тэрэг», «усан сан» гэсэн үгс нийлмэл үг болно.

Хэлзүйн алдаа

Цаг, тийн ялгал, тоо, хүний тохирлыг буруу хэрэглэсэн алдаа. Жишээ нь «Би явна» гэхийн оронд «Би явдаг» гэж буруу хэрэглэх.

Логик алдаа

Шалтгаан ба үр дагаврын холбоог буруу илэрхийлэх, эсвэл дүгнэлт баримтад нийцэхгүй байх алдаа. Энэ нь текстийн итгэл үнэмшлийг бууруулна.

Хэлц үг

Хоёр ба түүнээс дээш үгнээс бүрдэж, нэг шинэ утга илэрхийлдэг хэллэг. Жишээ нь «гар хөнгөн» нь өгөөмөр гэсэн утгатай.

Зүйр цэцэн үг

Амьдралын туршлага, сургамжийг товч илэрхийлсэн ардын аман зохиолын төрөл. Уламжлалт хэлбэрээр бичиж, контекстээр утгыг тодорхойлно.

Полисеми

Нэг үгээс олон утга үүсэх үзэгдэл. Жишээ нь «толгой» гэдэг нь биеийн хэсэг, уулын орой, номын эхлэл гэсэн утгатай байж болно.

Морфологи

Хэл шинжлэлийн үгийн дотоод бүтэц, нөхцөл, дагаврыг судалдаг салбар. Монгол хэлний хэлзүйн үндсэн ойлголтуудыг багтаана.

Синтакс

Үгсийн холбоо, өгүүлбэрийн гишүүдийн байрлал, бүтцийг судалдаг хэл шинжлэлийн салбар. Өгүүлбэр зүй гэж бас нэрлэгдэнэ.