Найруулал: ятгах эссэгийн дипломын өгүүлбэрийг тодорхойлох
Найруулалтын дасгалд 11-р ангийн сурагч 280 үгтэй ятгах эссэ бичих ёстой. Сэдэв: «Хотын төвд дугуйн зам барих нь зөв юу?» Сурагчийн эхний хувилбар: «Дугуйн зам барих нь маш зөв. Учир нь энэ нь байгальд сайн. Манай хороололд дугуйчид машинтайгаа мөргөлддөг. Тиймээс заавал барих хэрэгтэй. Мөн эрүүл мэндэд тустай, аялал жуулчлал нэмэгдэнэ. Гэхдээ зарим хүн эсэргүүцдэг. Тэд буруу.» Багш дөрвөн тэмдэглэл бичжээ: (1) дипломын ажил шиг ерөнхий мэдэгдэл, (2) нэг догол мөрөнд гурван санаа, (3) баримт, эх сурвалж байхгүй, (4) эсрэг байр суурийг «буруу» гэж үгүйсгэсэн. Сурагч 45 минутын дотор эхний хоёр догол мөрийг дахин бичих ёстой. Түүнд зөвхөн өөрийн хот, хорооллын жишээ, нэг статистик үзүүлэлт ашиглахыг зөвшөөрсөн. Эссэгийн төгсгөлд 3 өгүүлбэртэй дүгнэлт оруулах шаардлагатай. Багш эх сурвалжийг зөвхөн амаар дурдахыг зөвшөөрсөн, ном зүй шаардаагүй.
1. Эхний өгүүлбэрийг өөрчлөн, маргаантай, тодорхой дипломын өгүүлбэр бич. Анхны хувилбар яагаад тохиромжгүй вэ?
Read the worked answer
Анхны «Дугуйн зам барих нь маш зөв» гэдэг нь үнэлэмжтэй, хэт өргөн; юугаар зөв гэж үзэх, ямар хүрээнд, ямар үр дүнтэй холбох нь тодорхойгүй. Иймд шалгуур, хүрээ, үр дагаврыг агуулсан дипломын өгүүлбэр хэрэгтэй. Жишээ: «Хотын төвийн 3 км радиуст дугуйн зам барих нь авто замын түгжрэлийг 15 хувиар бууруулж, дугуйчдын ослын тоог хоёр дахин багасгах боломжтой тул зөв.» Энд «3 км», «15 хувь», «ослын тоо» гэсэн шалгуур нэмэгдэж, маргаантай, шалгаж болохуйц байна. Гэхдээ статистикийг эх сурвалжтай дурдах ёстой; эс бөгөөс дахин баримтгүй мэдэгдэл болно.
2. Догол мөрийн дарааллыг санал болго: ятгах эссэд ямар дараалал үр дүнтэй вэ? Эсрэг байр суурийг хэрхэн ашиглах вэ?
Read the worked answer
Ятгах эссэд дараах дараалал үр дүнтэй: (1) оршил - дипломын өгүүлбэр, (2) өөрийн гол аргумент - нэг догол мөрөнд нэг санаа, баримт, жишээ, (3) хоёр дахь аргумент - эдийн засаг, эрүүл мэнд гэх мэт өөр өнцөг, (4) эсрэг байр суурь - зардал, дугуйчдын аюулгүй байдлын санаа зовнилыг шударгаар дурдах, (5) няцаалт - «Тэд буруу» гэх биш, эрсдэлийг замны төлөвлөлт, хурдны хязгаар, тусдаа зурвасаар бууруулж болно гэж хариулах, (6) дүгнэлт. Эсрэг байр суурийг дурдах нь эссэг нэг талыг барьсан биш, тэнцвэртэй болгож, ятгах чадварыг нэмэгдүүлнэ.
3. Багшийн 4 дэх тэмдэглэл дээр тулгуурлан нэг өгүүлбэр засаж бич. Найруулгын ямар өөрчлөлт хийснээ тайлбарла.
Read the worked answer
«Тэд буруу» гэсэн өгүүлбэрийг «Зарим иргэн зардал, дугуйчдын аюулгүй байдлын талаар санаа зовж байна; энэ эрсдэлийг замны төлөвлөлт, тусдаа зурвас, хурдны хязгаараар бууруулж болно» гэж засна. Энд эсрэг байр суурийг үгүйсгэх биш, хүлээн зөвшөөрч, хариу өгч байна. «Буруу» гэдэг нь хүний байр суурийг үнэлж, мэтгэлцээний өнгө аясыг бүдүүлэг болгодог; харин баримт, шийдлийн хэлбэр нь албан ёсны, нотолгоотой найруулга болно. Мөн өгүүлбэрт «зарим иргэн» гэж ерөнхийлөлтийг багасгасан.